Zoek in de site...

19|04|08 Thuis in het onbekende | Lezingen door theoloog Thijs Caspers en filosoof Simon Gusman

Thuis in het onbekende | Lezingen door theoloog Thijs Caspers en filosoof Simon GusmanThuis in het onbekende | Lezingen door theoloog Thijs Caspers en filosoof Simon Gusman | Maandag 8 april 2019 | 19.30 – 21.00 uur | Collegezalencomplex, Radboud Universiteit

Sociale Vraagstukken: Thijs Caspers - Loslaten wat we vast willen houden | Video | Podcast

"Echt een leuke avond, leuk thema en heel interessant!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Het liefst blijven we bij wat ons bekend is. Volgens theoloog Thijs Caspers jaagt het onbekende ons angst aan. Hij houdt dan ook een pleidooi om open te durven staan voor het onbekende en los te laten wat we vast willen houden. Filosoof Simon Gusman houdt ook een pleidooi voor loslaten. Maar hij vindt juist dat we het idee dat alles altijd avontuurlijk en spannend moet zijn, los moeten laten. Kom luisteren naar het gesprek tussen deze twee denkers over de zin en onzin van het toelaten van het onbekende. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Thuis in het onbekende

Het is een bekend verhaal: in ons alledaagse leven is alles verbonden aan de agenda, aan regeltjes, en we gaan van dag naar dag in een sleur van de alledaagsheid. We nemen tegenover deze alledaagsheid een dubbele houding aan. Aan de ene kant blijven we graag bij dat wat bekend is, aan de andere kant willen we continu reizen, op vakantie of op andere manieren breken met de sleur. Theoloog Thijs Caspers, auteur van Thuis zijn in het onbekende en filosoof Simon Gusman, auteur van Avonturen bestaan niet, gaven beiden een pleidooi voor het loslaten. Naderhand gingen zij onder leiding van programmamaker Liesbeth Jansen in gesprek over het onbekende, avontuur en over de zin van het leven.

Een oefening in gelatenheid

Theoloog, reisschrijver en essayist Thijs Caspers begon zijn pleidooi over het onbekende vanuit de persoonlijke ervaring. Geconfronteerd met een writersblock besloot hij vorig jaar het alledaagse in te ruilen voor een maandenlange wandeltocht door de Schotse Hooglanden. Over zijn eerste dag wandelen schreef hij: “Het is een oefening in gelatenheid.” De terugkeer naar de essentie, de ervaring van ruimte en tijd en de essentiële nachtrust deden in Caspers iets opengaan: “Eenmaal thuis bleek iets te zijn opengegaan, iets te zijn doorbroken, zonder dat ik me daar in het moment bewust van was geweest.” Juist door weg te bewegen van het logische pad kon Caspers verder. Dit kenmerkt voor Caspers het onbekende: “Je kan er geen weg in leren vinden, het onbekende impliceert een ‘niet-kennen’. Om je er thuis te vinden is een overgave nodig, een durven springen, zonder te weten waar je uitkomt.”

Thijs-Caspers-foto---Ted-van-Aanholt

Kloktijd en doelgerichtheid

Caspers ervaringen in Schotland gaven hem een inzicht in de structuur van het alledaagse. Onze maatschappij, zo ondervond Caspers, wordt geregeerd door twee dingen. Aan de ene kant wordt onze tijd geregeerd door kloktijd. “We leven bij het gaan van de wekker,” stelde Caspers. “Het tikken van de klok, de windingen van ons horloge. Zelfs vrije tijd moeten we inplannen.” En zoals onze tijd wordt geregeerd door de klok, ademt onze maatschappij doelgerichtheid en controle. “We zijn het totaal ontwend om van de gebaande paden af te gaan,” concludeerde Caspers. “Maar het gaat niet om het bereiken van de top, maar om het vertoeven tussen de bergen. De verwondering en volheid van het landschap zijn nooit ver weg. Het gaat er niet om onze levens planmatig te controleren, maar ons meanderend open te stellen voor een betekenis die al aanwezig is.”

Het onbekende als grondhouding

Voor Caspers zijn we de verwondering kwijtgeraakt in een wereld waar we alles proberen te controleren en zijn we daarmee ook onze creativiteit en improvisatie verloren. Juist het onbekende kan de bron zijn voor verwondering. Het onbekende is echter niet een plek waar we de verwondering kunnen vinden, maar een houding, een openstellen. “Als we meer in de houding van het onbekende stappen,” betoogde Caspers, “dan ervaren we wellicht meer de ruimte en zijn we wellicht meer in staat om te luisteren en te ervaren.” Voor Caspers dienen we ons dan ook meer open te stellen voor het onbekende, “als een beweging van het geplande, lineaire, doelmatige pad af, meanderend, open en luisterend het landschap in.”

Simon-Gusman-foto---Ted-van-Aanholt

Avontuur en heldenverhalen

Filosoof Simon Gusman herkende zich in de schets van de alledaagsheid als negatief en een sleur, en de roep om avontuur die daarmee gepaard gaat. Maar in tegenstelling tot wat men vaak denkt, is voor Gusman juist de alledaagsheid structuurloos en het avontuur gestructureerd. Met verwijzingen naar bekende heldenverhalen liet Gusman zien dat juist het avontuur een doelgerichte structuur in zich meedraagt. In deze verhalen is niets toevallig, iedere gebeurtenis en interactie draagt bij aan het bereiken van een hoger doel. “En zo zitten de avontuur-verhalen die we vertellen over ons eigen leven ook in elkaar,” stelde Gusman. “Als je portemonnee wordt gestolen in Nederland is dat gewoon vervelend. Als je portemonnee wordt gestolen tijdens het backpacken in Thailand is het een les in zelfstandigheid, zelfinzicht of juist in het vragen om hulp.” In onze avonturen vinden we betekenis, terwijl in het alledaagse veel dingen betekenisloos zijn.

Simon Gusman, Liesbeth Jansen, Thijs Caspers foto - Ted van Aanholt

Een pleidooi voor de zinloosheid

Voor Gusman klopt er echter iets niet aan de zoektocht naar avontuur in ons leven. “Het is niet zo dat het avontuur tegenwicht kan bieden aan de alledaagsheid,” stelde Gusman. Fundamenteel daarbij, is dat we ons leven niet in kunnen richten naar het avontuur, omdat het avontuur iets is dat we achteraf op onze ervaring projecteren. We kunnen pas zeggen dat oude relaties lessen waren op het moment dat we de ware hebben gevonden. Volgens Gusman moeten we omarmen dat niet alles betekenis heeft: “Ik zeg niet dat het leven compleet zinloos is, ik zeg alleen dat het leven soms zinloos is en dat we moeten accepteren dat sommige dingen misschien geen betekenis hebben.” “Stop ermee om dat erg te vinden,” eindigde Gusman zijn pleidooi. “Alles hoeft niet altijd ergens toe te leiden. Het leven heeft zin omdat je het zelf leeft.”

Door: Simon Jacobs

Podcast:

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Thuis in het onbekende | Lezingen door theoloog Thijs Caspers en filosoof Simon Gusman

Het liefst blijven we bij wat ons bekend is. Volgens theoloog Thijs Caspers jaagt het onbekende ons angst aan. Hij houdt dan ook een pleidooi om open te durven staan voor het onbekende en los te laten wat we vast willen houden. Filosoof Simon Gusman houdt ook een pleidooi voor loslaten. Maar hij vindt juist dat we het idee dat alles altijd avontuurlijk en spannend moet zijn, los moeten laten. Kom luisteren naar het gesprek tussen deze twee denkers over de zin en onzin van het toelaten van het onbekende.

Onbekende

Je baan opgeven om je idealen te kunnen volgen; van tijd tot tijd grondig je hoofd leeg maken; en meegaan met wat er op je pad komt. Thijs Caspers stelt dat we het onbekende op heel veel verschillende manieren een plaats kunnen geven. Dat heeft als voordeel dat we tegelijk meer openstaan voor mensen die op een heel andere manier leven en denken dan wijzelf. Bovendien maakt het creatief, vindingrijk en veerkrachtig, aldus Caspers. Ordening is namelijk uiteindelijk gebaat bij een zekere mate van chaos, stelt hij. Want het ongeordende biedt ruimte voor spontane initiatieven en improviseren zonder dat je op voorhand weet waar je uitkomt.

Loslaten

Ook Simon Gusman onderschrijft de waarde van het loslaten van het bekende. Hij ziet dat we een grote hang naar avontuur hebben, maar dan wel een avontuur dat overzichtelijk is en een doel heeft. We denken dat we openstaan voor nieuwe dingen, maar tegelijk willen we dat het nieuwe enorm vertrouwd is. We gaan graag backpacken in vreemde landen, maar dan wel zo dat we de reis van tevoren tot in de puntjes hebben geregeld en het doel ook vast staat: onszelf vinden. Spontaniteit en openstaan voor nieuwe ervaringen is bijna een verplichting geworden. Gusman pleit ervoor om dit idee van controle over je leven los te laten en te onderkennen dat ons leven geen doel heeft.

Thuis

Waarom vinden we het zo moeilijk om de controle los te laten? We leven in een tijd waarin de wereld aan onze voeten ligt en we schijnbaar alles kunnen wat we willen. Toch zijn we bang voor het onbekende: niet het opzoeken van avontuur of verre landen, maar het loslaten van onze alledaagse structuren leidt soms tot paniek. Na hun lezingen gaan Thijs Caspers en Simon Gusman met elkaar in gesprek. Hoe kunnen we werkelijk openstaan voor het onbekende? Hoe kunnen we ons thuis voelen in dat wat ons vreemd is? Programmamaker Liesbeth Jansen is gespreksleider.

Over de sprekers

Thijs CaspersThijs Caspers is theoloog, reisschrijver en essayist op het snijvlak van religie, filosofie en samenleving. In 2018 verscheen Thuis zijn in het onbekende.



Simon GusmanSimon Gusman is filosoof aan de Radboud Universiteit. Hij doet onderzoek naar het zelfbegrip in de filosofie van Jean-Paul Sartre. Samen met Arjen Kleinherenbrink schreef hij Avonturen bestaan niet (2018).

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.