Zoek in de site...

19|06|03 Euthanasie. Mag dat? Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude en ethicus Suzanne van de Vathorst

Euthanasie. Mag dat? Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude en ethicus Suzanne van de VathorstEuthanasie. Mag dat? | Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude en ethicus Suzanne van de Vathorst | Maandag 3 juni 2019 | 19.30 – 21.00 uur | Cultuurcafé, Radboud Universiteit

Podcast | English review

"Vormgeving erg leuk, leiding uitstekend, betogen boeiend!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - In Nederland kun je in aanmerking komen voor euthanasie als je lijden uitzichtloos en ondraaglijk is. Wanneer is lijden uitzichtloos? Geldt dat alleen bij terminale ziektes? Of zijn dementie, psychiatrische klachten en de overtuiging dat je leven voltooid is ook goede redenen om te vragen om euthanasie? Ethicus Suzanne van de Vathorst stelt dat lijden zonder perspectief op verbetering uitzichtloos is en dus reden kan zijn voor euthanasie. Theoloog Annemarieke van der Woude stelt dat ook gekeken moet worden naar wat het betekent voor de achterblijvers als iemand sterft door euthanasie terwijl hij niet terminaal ziek is. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Euthanasie, mag dat?

Wanneer je uitzichtloos en ondraaglijk lijdt, kom je in aanmerking voor euthanasie, een vrijwillig gekozen levenseinde. Wanneer is lijden uitzichtloos? Geldt dat alleen bij terminale ziekten? Of zijn dementie, psychiatrisch lijden en de overtuiging dat een leven voltooid is, ook goede redenen om te willen vragen om euthanasie? Het eerste pleidooi van de avond werd gehouden door Suzanne van de Vathorst, ethicus en bijzonder hoogleraar ‘kwaliteit van de laatste levensfase en van sterven’ aan de UvA. Van de Vathorst stelde dat uitzichtloos lijden (zoals niet-terminaal zieken vaak doen), een reden kan zijn voor euthanasie. Het tweede betoog werd uiteengezet door Annemarieke van der Woude, theoloog aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Van der Woude pleitte ervoor dat wij voorzichtig zouden moeten zijn met het inwilligen van euthanasieverzoeken bij niet-terminaal zieke mensen. Euthanasie is voor nabestaanden vaak net zo moeilijk als zelfdoding. In plaats van deze mensen te helpen met sterven, zou de verantwoordelijkheid als samenleving veel sterker moeten liggen op het begeleiden van deze mensen. Nadat beide sprekers hun openingspleidooien hadden gehouden, werden zij door het publiek, dat als jury fungeerde, ondervraagd. De rechter van de avond was Radboud Reflects’ programmamaker Liesbeth Jansen.

Verzoek euthanasie

Suzanne van der Vathorst opende de lezing met het verhelderen van cijfers en procedure. door ons te bedanken voor onze aanwezigheid. “In 2018 kreeg de Toetsingscommissie Euthanasie 6126 meldingen van euthanasie”, stelde de ethicus. Deze meldingen zijn allemaal door een uitgebreide procedure gegaan, legde zij uit. Allereerst heeft de patiënt bij de  dokter een verzoek om euthanasie gedaan. De dokter heeft dit verzoek met de patiënt besproken en is tot de conclusie gekomen dat er sprake was van ‘uitzichtloos’ en ‘ondraaglijk’ lijden. Daarbij is de dokter ervan overtuigd geraakt dat het verzoek om euthanasie vrijwillig en wel overwogen door de patiënt was ingediend, en dat er geen andere oplossing was om het lijden te verzachten dan euthanasie. Vervolgens wordt er een tweede (onafhankelijke) arts en de toetsingscommissie geraadpleegd.

Suzanne van de Vathorst foto door Ted van Aanholt

Terminaal ziek en euthanasie

“We weten niet in hoeveel van die 6126 gevallen er sprake was van een ‘terminale ziekte”, vervolgde Van de Vathorst. De Nederlandse wet stelt namelijk geen eisen aan de term ‘terminale ziekte’ en de toelatingscommissie meldt dit ook niet in hun verslag.  Betekent terminaal ziek zijn dat je, naar alle waarschijnlijkheid, aan de ziekte zult overlijden? Dan valt dementie daar namelijk ook onder. Of betekent terminaal ziek zijn dat jij je in de laatste fase van de ziekte bevindt? Dan zou kanker een twijfelgeval zijn, omdat sommige mensen daar na vele jaren nog van genezen. Het is dus niet gemakkelijk om aan te geven wat ‘terminaal’ is en wat niet. Kanker is op dit moment de doodsoorzaak nummer één; toch overlijdt de meerderheid van hen niet door euthanasie: slechts 15% van de mensen met kanker kiest ervoor om vrijwillig het leven te beëindigen. De meeste mensen die een dodelijke ziekte hebben, vragen dus niet om euthanasie. Van de Vathorst legde uit dat de vraag om euthanasie vaak mede wordt ingegeven door de mate waarin iemand het lijden als nutteloos of uitzichtloos ervaart. “Lijden is te verdragen als je weet dat er een einde aan komt of ervan overtuigd bent dat je lijden een bepaald doel dient”, stelde ze. Maar wanneer elk perspectief ontbreekt en er alleen maar uitzicht is op verdere achteruitgang, is lijden uitzichtloos. Euthanasie is dan soms de enige manier om niet langer te hoeven lijden.

Uitzichtloos lijden

Na Van de Vathorsts openingspleidooi, kreeg de jury (het publiek) de ruimte om vragen te stellen. “In hoeverre is er sprake van uitzichtloos lijden als iemand zich daar helemaal niet meer bewust van is?” vroeg iemand uit de jury. “Als iemand niet uitzichtloos lijdt, kan het verzoek onder de Nederlandse wet niet worden uitgevoerd”, gaf Van de Vathorst aan, “Er moeten duidelijke tekenen zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden”. Dit betekent dat je het zelf moet hebben aangegeven, vóórdat je het niet meer kunt uitspreken. Daarbij zal je op het moment van de uitvoering aantoonbaar ondragelijk moeten lijden. Een filosofische vraag waar wij over na zouden kunnen denken is: in hoeverre mag je zelf over je toekomstige zelf oordelen? Iemand anders merkte op dat euthanasie een langdurig proces is, niet een beslissing die van de een op de andere dag wordt gemaakt.

Niet-terminaal ziek

Theoloog Annemarieke van der Woude begon haar betoog met een verhaal: een portret over een hoogbejaarde man die de regie over zijn leven is kwijtgeraakt. De man is niet terminaal ziek en ziet, ondanks de paar jaren die hij nog heeft, het leven niet meer zitten. Met een ‘Voltooid Leven Wet’ zou deze man euthanasie kunnen aanvragen, gaf Van der Woude aan. Maar, pleitte ze: “wanneer wij niet-terminaal zieke mensen helpen sterven, dan faciliteren wij geen euthanasie, maar zelfdoding”. Er zijn volgens Van der Woude, drie categorieën van mensen die niet-terminaal ziek zijn en sterven door euthanasie: mensen met dementie, mensen met een psychische aandoening, of mensen die lijden onder een opstapeling van ouderdomsklachten. Van der Woude gaf aan dat er een zichtbare toename is van niet-terminaal zieke mensen die overlijden door euthanasie: in 2009 was dit nog 5%, in 2018, 7%.

Annemarieke van der Woude foto door Ted van Aanholt

Drie niveaus van euthanasie

Volgens Van der Woude zijn er drie niveaus te onderscheiden wanneer het gaat om het verzoek om euthanasie: het individu (micro), de nabestaanden (meso), en de samenleving (macro). Vanuit het perspectief van het individu (micro) is de vraag naar euthanasie begrijpelijk en valt er weinig in te brengen tegen de volledige zelfbeschikking over het leven, stelde de theoloog.  Op het niveau van de nabestaanden (meso) is dit al anders: vanuit het perspectief van familie en vrienden kan het plegen van euthanasie van iemand die niet-terminaal is, net zo gecompliceerd zijn als zelfdoding, zei ze. ‘Gecompliceerde rouw’, noemde Van der Woude dit. Ook op het niveau van de samenleving (macro) is zij terughoudend. Wanneer iemand die niet-terminaal ziek is, euthanasie pleegt, bevestig je als samenleving impliciet het oordeel dat deze mensen hebben over hun eigen bestaan, namelijk dat het leven niet meer de moeite waar is. Het is de erkenning dat er waardeloze levens zouden zijn.”

Suzanne van de Vathorst; Liesbeth Jansen; Annemarieke van der Woude foto door Ted van Aanholt

Wat staat daarmee op het spel?

De kwaliteit van ons samenleven, stelde Van der Woude. “Als wij in toenemende mate niet-terminaal zieke mensen zouden helpen om hun wens naar euthanasie te vervullen, verliezen wij als samenleving de vaardigheid om degenen te ondersteunen die niet zijn opgewassen tegen hun bestaan.. “Bij mensen als de hoogbejaarde man uit het voorbeeld , kunnen we onszelf de vraag stellen of een ‘Voltooid Leven Wet’ het goede antwoord is op zijn vraag is. Zij vragen in feite niet om de dood, concludeerde Van der Woude, maar om bijstand in een kwetsbaar en broos bestaan.”

Door: Cita van den Heuvel

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Banner Euthanasie zonder inschrijfbutton

In Nederland kun je in aanmerking komen voor euthanasie als je lijden uitzichtloos en ondraaglijk is. Wanneer is lijden uitzichtloos? Geldt dat alleen bij terminale ziektes? Of zijn dementie, psychiatrische klachten en de overtuiging dat je leven voltooid is ook goede redenen om te vragen om euthanasie? Ethicus Suzanne van de Vathorst stelt dat lijden zonder perspectief op verbetering uitzichtloos is en dus reden kan zijn voor euthanasie. Theoloog Annemarieke van der Woude stelt dat ook gekeken moet worden naar wat het betekent voor de achterblijvers als iemand sterft door euthanasie terwijl hij niet terminaal ziek is.

In deze Radboud Reflects Redetwist kruisen Annemarieke van der Woude en Suzanne van de Vathorst de degens over het vrijwillig levenseinde. Als deelnemer kun je actief meedoen aan de discussie en aan het einde van de avond, samen met de rechter, een oordeel vellen: wie had er gelijk?

Nutteloos lijden

Van alle mensen die aan kanker overlijden, sterft slechts 15% door euthanasie. De meeste mensen met een terminale ziekte vragen niet om euthanasie. Volgens ethicus Suzanne van de Vathorst bepaalt niet de ziekte de vraag, maar de mate waarin het lijden als nutteloos of uitzichtloos wordt ervaren. Juist voor mensen zonder terminale ziekte, stelt zij, is het lijden ondraaglijk en is euthanasie de enige oplossing.

Zelfdoding?

Voor de mensen die achterblijven, kan euthanasie terwijl iemand geen terminale ziekte heeft net zulke ingewikkelde emoties oproepen als het overlijden van iemand die zelf zijn leven beëindigt. Annemarieke van der Woude bepleit daarom om terughoudend te zijn bij het inwilligen van een euthanasieverzoek van iemand die niet terminaal ziek is. Wat je dan namelijk eigenlijk doet, is zelfdoding faciliteren.

Is het de hoogste tijd dat het taboe op zelfdoding doorbroken wordt? Of is het vooral een voorbeeld van het doorgeslagen ideaal van onze maakbare samenleving?

Op basis van prikkelende stellingen gaan Annemarieke van der Woude en Suzanne van de Vathorst met elkaar in discussie. Programmamaker Liesbeth Jansen, is de rechter.

Over de sprekers

Woude, Annemarieke van derAnnemarieke van der Woude is theoloog aan de Radboud Universiteit. Ze doet onderzoek  naar heiligheid in het alledaagse leven en in de Bijbel. Daarnaast publiceert ze veelvuldig over het vrijwillig levenseinde, bijvoorbeeld in dagblad Trouw en in haar boeken Als de dood (2015) en Het doodshemd heeft geen zakken (2011).

Annemarieke van der Woude schreef in Trouw het opiniestuk: De werkelijkheid van euthanasie is veel complexer dan je uit cijfers kunt opmaken: https://www.trouw.nl/opinie/de-werkelijkheid-van-euthanasie-is-veel-complexer-dan-je-uit-cijfers-kunt-opmaken~a9efc31d/

Vathorst, Suzanne van deSuzanne van de Vathorst  is ethicus en bijzonder hoogleraar Kwaliteit van de laatste levensfase en van sterven aan de UvA. De leerstoel is ingesteld door de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE).

Dit was een programma van Radboud Reflects i.s.m. Radboud Green Office

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.