Zoek in de site...

19|09|10 Wie is nu de barmhartige Samaritaan? | Lezingen door theoloog Matthijs den Dulk en socioloog Mark van Ostaijen

Wie is nu de barmhartige Samaritaan? | Lezingen door theoloog Matthijs den Dulk en socioloog Mark van OstaijenWie is nu de barmhartige Samaritaan? | Lezingen door theoloog Matthijs den Dulk en socioloog Mark van Ostaijen| Dinsdag 10 september 2019 | 20.00 - 21.45 uur | LUX, Nijmegen

Video | Podcast

"Interessant en indrukwekkend om het verhaal vanuit twee gezichtspunten verklaard/geïnterpreteerd te horen worden." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Hoe kunnen we, nu de ellende van de hele wereld zichtbaar is en binnen handbereik lijkt, voor onze naasten zorgen? Voor wie moeten wij ons verantwoordelijk voelen? Het verhaal van de barmhartige Samaritaan gaat precies over deze vragen. Kom luisteren naar Matthijs den Dulk en Mark van Ostaijen die nieuwe betekenis geven aan een eeuwenoud bijbelverhaal. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Wie is nu de barmhartige Samaritaan?

Het verhaal van de barmhartige Samaritaan is een reactie van Jezus op de vraag: “wie is mijn naaste?” en geldt als een van de meest invloedrijke verhalen uit het Nieuwe Testament van de Bijbel. Wat is het verhaal van de barmhartige Samaritaan? Wie is die naaste? En hoe past dit verhaal binnen de hedendaagse context? Theoloog Matthijs den Dulk en socioloog Mark van Ostaijen gaven allebei een lezing en gingen daarna met elkaar in gesprek onder leiding van programmamaker Liesbeth Jansen.

De barmhartige Samaritaan

Het verhaal van de barmhartige Samaritaan begint, wanneer een Joodse wetgeleerde Jezus de proef op de som wil nemen door hem te vragen wat hij zou moeten doen om eeuwig te  leven. Jezus reageert met een wedervraag door de wetgeleerde te vragen hoe het in de Thora (joodse wet) beschreven stond. De geleerde antwoordde: “Heb de heer uw God lief met heel uw hart, met heel uw ziel, met heel uw kracht en met heel uw verstand en uw naaste als uzelf”. Jezus stemde in dat dit het goede antwoord was. De wetgeleerde voelde de noodzaak om zichzelf te rechtvaardigen en vroeg aan Jezus: “Wie is mijn naaste?” Waarop Jezus het verhaal vertelde over de barmhartige Samaritaan.

Compassie en medelijden

Om dit verhaal goed te begrijpen is het volgens Den Dulk van belang om de parabel allereerst in de tijd te plaatsen. Joden hadden toentertijd namelijk een conflictueuze relatie met Samaritanen. Het is dan ook opmerkelijk in dit verhaal dat juist een Samaritaan de gewonde man hielp in plaats van de priester en de leviet, die ook nog eens een hoge positie hadden binnen de Joodse samenleving. De Samaritaan had medelijden met de gewonde man en verplaatste zich in zijn perspectief.  Met dit verhaal draait Jezus de oorspronkelijke vraag om. Het gaat niet meer om “Voor wie ben ik verantwoordelijk?” maar om “Wie heeft mij nodig? Voor wie kan ik een naaste zijn?” Het verhaal houdt ons voor dat wij onszelf de vraag moeten stellen hoe wij zelf behandeld zouden willen worden.

Matthijs den Dulk foto Ted van Aanholt

De hedendaagse Samaritaan

Socioloog Mark van Ostaijen stelde dat het verhaal van de barmhartige Samaritaan een paar problemen met zich meebrengt. Vanuit sociologische perspectief is het namelijk niet duidelijk in welke sociale context het verhaal van de Samaritaan plaatsvindt. Zo komen wij bijvoorbeeld niet te weten wat de Samaritaan ertoe aanzette om de man te helpen. Bovendien weet de Samaritaan, voor zover wij weten, zelf ook niet waarom de halfdode man langs de kant van de weg lag. “Maar waar is dat medelijden dan op gebaseerd?” vroeg de socioloog zich af. Het verhaal vertelt ook niet waarom de priester en de leviet de gewonde man lieten liggen. Maar uit sociologisch onderzoek weten we dat juist de context bepaalt hoe mensen handelen.

Mark van Ostaijen foto door Ted van Aanholt

Daarbij is het volgens van Ostaijen niet altijd goed om van deugden uit te gaan. Voor een lange tijd hebben wij deugden gezien als deugdelijk voor het kunnen samenleven. Maar er zijn ook denkers geweest die hier radicaal tegenover staan, zoals de 17-eeuwse denker Bernard Mandeville, die aantoonde dat een te grote nadruk op het goede in de mens een verlammend effect kan hebben op de samenleving als geheel. Juist door ondeugden als trots en hoogmoed, stelde Mandeville, ontwikkelen mensen zich. Het verhaal van de barmhartige Samaritaan zet echter heel expliciet in op het versterken van deugden.  “Ook voor onze huidige maatschappij geldt daarom dat het juist de ondeugd van de schaamte en de ijdele blik naar de ander zijn, die ons een moreel kompas geeft om te handelen,” aldus de socioloog.

Door: Cita van den Heuvel

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Wie is nu de barmhartige samaritaan?

Hoe kunnen we, nu de ellende van de hele wereld zichtbaar is en binnen handbereik lijkt, voor onze naasten zorgen? Voor wie moeten wij ons verantwoordelijk voelen? Het verhaal van de barmhartige Samaritaan gaat precies over deze vragen. Kom luisteren naar Matthijs den Dulk en Mark van Ostaijen die nieuwe betekenis geven aan een eeuwenoud bijbelverhaal.

De barmhartige Samaritaan

Een man is op reis, en wordt overvallen. Half dood ligt hij aan de kant van de weg. Twee mensen van wie je hulp zou verwachten, lopen met een boog om hem heen. Maar een Samaritaan, iemand uit de marges van de samenleving, schiet de man te hulp. Jezus vertelt dit verhaal wanneer iemand hem vraagt: wie is mijn naaste? Met het verhaal draait Jezus de vraag om: het gaat er niet om voor wie jij zou moeten zorgen, maar wie jouw hulp nodig heeft.

Iedereen zorgt voor zichzelf?

Theoloog Matthijs den Dulk geeft tekst en uitleg bij de context waarin het verhaal geschreven werd. Wie waren de Samaritanen? Waarom was Jezus’ perspectief zo revolutionair? Socioloog Mark van Ostaijen stelt dat zorg voor anderen zich moeizaam verhoudt tot een toenemende zelfzorg. Bovendien zijn we als maatschappij zo geneigd om alles vanuit het individu te verklaren dat we weinig oog meer hebben voor sociale processen.

Autonomie en individualisering

Na twee korte lezingen gaan beide sprekers met elkaar in gesprek: kun je ook iemands naaste zijn als de ander geen hulp nodig heeft? Durven we, in een samenleving die autonomie zo hoog in het vaandel draagt, nog wel om hulp te vragen? En wanneer heeft iemand onze hulp eigenlijk nodig: alleen als hem actief kwaad wordt aangedaan, of ook als hij het minder heeft dan wijzelf? Heeft de wereld behoeft aan meer barmhartige Samaritanen?

Over de sprekers

Dulk, Matthijs denMatthijs den Dulk is theoloog aan de Radboud Universiteit. Zijn onderzoek richt zich onder andere op racisme en etnische vooroordelen in Bijbelteksten.



Ostaijen, Mark vanMark van Ostaijen is socioloog aan de Tilburg University. Hij doet onderzoek naar migratie en mobiliteit. In 2018 verscheen zijn boek Wij zijn ons. Een kleine sociologie van grote denkers.



Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.