Zoek in de site...

19|09|12 De Amazone staat in brand | Actualiteitencollege met politicoloog Thomas Eimer en ecoloog Hans de Kroon

De Amazone staat in brand | Actualiteitencollege met politicoloog Thomas Eimer en ecoloog Hans de KroonDe Amazone staat in brand | Actualiteitencollege met politicoloog Thomas Eimer en ecoloog Hans de Kroon | Donderdag 12 september 2019 | 12.30 - 13.15 uur | Theaterzaal C, Radboud Universiteit | Radboud Reflects i.s.m. VOX

Opinie -Wie zijn de brandstichters? De bosbranden in Zuid-Amerika vragen om een bredere verklaring | VOX - Waarom ook wij schuld hebben aan de Amazonebranden | Amazone - Column door Peter van der Heiden

"Ik vond ‘De Amazone staat in brand’ een goed actualiteitencollege: it probably changed perspectives, omdat diverse gangbare opvattingen werden weerlegd. En er werden relevante dingen verteld waar de media doorgaans geen aandacht aan besteden." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Podcast

Aankondiging - Het grootste regenwoud op aarde staat in brand. Een enorme diversiteit aan leven dreigt te verdwijnen. En we started the fire. Waarom laten we dit gebeuren, en waarom is het zo moeilijk om een einde aan de branden te maken? Kom luisteren naar politicoloog Thomas Eimer die vertelt over de politieke achtergrond achter de branden, en ecoloog Hans de Kroon die het belang van de Amazone voor het milieu belicht. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag

Het grootste regenwoud op aarde staat in brand. Een enorme diversiteit aan leven dreigt te verdwijnen. En we started the fire. Waarom laten we dit gebeuren en waarom is het zo moeilijk om een einde aan de branden te maken?  Politicoloog Thomas Eimer en ecoloog Hans de Kroon, beiden van de Radboud Universiteit, gingen hier in gesprek met interviewer Liesbeth Jansen. Parlementair historicus Peter van der Heiden trapte af met een onderhoudende en kritische column.

Een unieke regio: de Amazone

Terwijl op de achtergrond satellietfoto’s worden vertoond, die het schrikbarende tempo van de ontbossing in de regio tonen, vertelt Hans de Kroon over de bijzondere aard van de Amazone. Nergens anders is de biodiversiteit op aarde zo hoog als in het regenwoud. Ter illustratie: op heel het noordelijk halfrond – van Rusland tot Noord-Amerika en Europa – zijn 1.166 verschillende boomsoorten te vinden. In het oerwoud hoef je voor zo’n diversiteit aan boomsoorten niet verder te kijken dan een gebied ter grootte van de helft van de campus van de Radboud Universiteit. Van deze onwaarschijnlijke diversiteit aan soorten zijn er veel die geen groot verspreidingsgebied kennen en daardoor direct met uitroeiing bedreigd worden door de branden.

Hans de Kroon, Liesbeth Jansen, Thomas Eimer foto door Ted van Aanholt

Gelukkig staat niet de hele Amazone in brand, maar we verliezen per minuut wel vier voetbalvelden aan tropisch regenwoud. Dat betekent gelukkig niet, beaamt Hans de Kroon, dat we straks niet meer genoeg zuurstof hebben om te ademen. Een volwassen oerbos produceert netto namelijk nauwelijks zuurstof, omdat er evenveel CO2 vrijkomt door verval als er wordt opgenomen bij groei. Maar de branden maken natuurlijk wel in rap tempo de enorme hoeveelheid CO2 vrij die in de Amazone opgeslagen ligt, en dat heeft gevolgen voor het mondiale klimaat. Bovendien bestaat er het risico dat het hele zelfregulerende systeem van het oerwoud in gevaar komt, naarmate er meer bos verdwijnt.. Als er te veel gaten vallen kan het bos niet langer zijn eigen regenklimaat in stand houden en kan er een negatieve spiraal ontstaan van minder begroeiing naar minder regen. De nood is dus hoog.

Wat kunnen we doen?

Stoppen met kappen lijkt de oplossing. Maar zo simpel is het niet, vertelt Thomas Eimer. Hij is recent in de regio geweest en heeft zelf ervaren hoe ingewikkeld de kwestie is. Mensen in de regio zijn voor hun levensonderhoud afhankelijk van landbouw en branden bos weg om daarvoor plek te maken. Omdat Braziliaanse grootgrondbezitters, zeker in de provincies waar landbouw het belangrijkst is, ook politiek gezien de dienst uit maken, worden verboden op verbranding nauwelijks nageleefd. Milieu-activisten worden niet beschermd of zelfs actief bestreden door politie. De nieuwe nationale regering onder leiding van Jair Bolsonaro legitimeert bovendien het beleid van grootgrondbezitters, doordat Bolsonaro expliciet zegt het vrijmaken van grond te steunen.

Thomas Eimer foto door Ted van Aanholt

Kan er in Brazilië dan niet ingezet worden op andere takken dan landbouw om geld mee te verdienen? Daar ligt precies de kern van het probleem, stelt Thomas Eimer. In het Westen hebben we ons ontwikkeld, door innovaties van andere landen over te nemen en door te ontwikkelen. Zo konden hele industrieën ontstaan. Die weg is voor Brazilië echter afgesloten: door de strikte clausules over intellectueel eigendom in handelsverdragen uit de jaren ’90, ontzeggen wij Brazilië de mogelijkheid om andere industrieën te ontwikkelen. Wat voor mogelijkheden hebben ze dan nog? Landbouw is hun enige optie.

Hypocriet

Wij zijn dus hypocriet, luidt de conclusie, want door onze handelsverdragen, en door Braziliaanse soja goedkoop af te nemen dat als veevoer moet dienen, houden wij de situatie in stand. Bovendien zijn Westerse banken, zoals Rabobank en Deutsche bank, financiers van de grootgrondbezitters – het kapitaal voor hun bedrijven komt uit het Westen en zo zijn wij direct betrokken.

Hoe lossen we dit dan op? Door geen handel meer te voeren? Nee, stelt Eimer, want als wij geen producten meer afnemen, dan zullen anderen, bijvoorbeeld China, onze afname overnemen. Beter is het, om afspraken te maken over de wijze van produceren. Uiteindelijk is dat echter ook geen oplossing en is Brazilië de mogelijkheid te geven zich op andere gebieden te ontwikkelen de enige uitweg. Een goed idee zou volgens Eimer zijn, om octrooien op groene technologie vrij te geven, maar we moeten ons realiseren dat zo’n stap onze economie zal raken: er zullen dan Europese bedrijven failliet gaan en daarmee zal er werkgelegenheid verloren gaan. Wij hebben de oplossing in eigen hand, maar dergelijke maatrelen zullen politiek gezien niet populair zijn…

Door: Frank van Caspel

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

De Amazone staat in brand - lezing do 12 september

Het grootste regenwoud op aarde staat in brand. Een enorme diversiteit aan leven dreigt te verdwijnen. En we started the fire. Waarom laten we dit gebeuren, en waarom is het zo moeilijk om een einde aan de branden te maken? Kom luisteren naar politicoloog Thomas Eimer die vertelt over de politieke achtergrond achter de branden, en ecoloog Hans de Kroon die het belang van de Amazone voor het milieu belicht.

Grootgrondbezitters en handelsverdragen

Grootgrondbezitters steken massaal stukken regenwoud in brand om ruimte te maken voor landbouw. Kan Brazilië het verbranden van regenwoud niet verbieden? Zo eenvoudig is dat niet, stelt Thomas Eimer. Grootgrondbezitters hebben in Brazilië veel invloed op lokale en nationale politiek. En hun belang is landbouw – zij produceren soja en vlees dat vooral bedoeld is voor de Europese en Amerikaanse markt. Grootgrondbezitters zijn dus niet de enigen die schuld hebben aan de situatie. Internationale handelsverdragen zorgen ervoor dat Brazilië zich op geen ander vlak dan landbouw kan ontwikkelen. Zo heeft het land geen andere keus dan landbouw te bedrijven om de welvaart te verhogen. Mogen wij Brazilië dan uitbreiding van de landbouw ontzeggen? Thomas Eimer schetst  de situatie in Brazilië en laat hoe zien dat ook wij verantwoordelijk zijn voor de branden.

Longen van de aarde?

In de media werd de uitspraak dat de Amazone ‘de longen van de aarde’ zouden zijn onderuit gehaald. Maar wat is dan wel het belang van dit grootste regenwoud op aarde? Wat betekent het dat er ieder jaar grote delen worden platgebrand? En kunnen we het tij nog keren? Volgens ecoloog Hans de Kroon zijn de gevolgen enorm. Niet alleen door de grote hoeveelheid CO2 die vrijkomt door de branden en de luchtvervuiling, maar ook door het verlies van unieke plant- en diersoorten.

Programmamaker en theoloog Liesbeth Jansen is de gespreksleider.

Parlementair historicus Peter van der Heiden trapt af met een column.

Over de sprekers

Eimer, ThomasThomas Eimer is politicoloog aan de Radboud Universiteit en doet onderzoek naar internationale relaties en klimaatpolitiek. Hij reisde deze zomer naar Brazilië waar hij sprak met grootgrondbezitters, politici, NGO’s en leden van de inheemse bevolking. Lees de opinie die Thomas Eimer en masterstudent Maliene Kip schreven naar aanleiding van dit actualiteitencollege.

Kroon, Hans deHans de Kroon is hoogleraar Experimentele Plantenecologie en was lange tijd directeur van het Institute for Wetland and Water Research aan de Radboud Universiteit. Hij interesseert zich voor de regulatie van biodiversiteit in ecosystemen en ontwikkelt hiervoor programma’s met partijen binnen en buiten de universiteit.

Peter van HeidenPeter van der Heiden is politicoloog en parlementair historicus. Hij geeft als freelance journalist  politieke analyses bij het nieuws.



Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.