Zoek in de site...

19|10|01 Maak kennis met… jurist Roel Schutgens

Maak kennis met... Roel SchutgensMaak kennis met… jurist Roel Schutgens | Dinsdag 1 oktober 2019 | 15.30 – 17.30 uur | Grotiusgebouw, Radboud Universiteit | Radboud Reflects i.s.m. Radboud Services

"Erg leuk , vooral het interactieve gedeelte. Roel Schutgens gaf een relaxed 'college'. Maakt nieuwsgierig naar andere aspecten van ons rechtssysteem, met name de ethische/filosofische kant!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Komt een man bij de rechter. Hij is op leeftijd en heeft recent zijn rijbewijs gehaald. Maar er zijn twijfels of dat wel legaal is gebeurd. Heeft de man zijn examinator omgekocht? Daar zijn aanwijzingen voor, maar het kan niet worden bewezen. Moet het rijbewijs nu worden ingetrokken? Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag

Wat is de zin en onzin van het strafrecht? Roel Schutgens, hoogleraar Algemeen recht, begint met het uit de weg ruimen van een wijdverbreid misverstand: in tegenstelling tot wat veel mensen denken, maakt het strafrecht maar 20% van het totale rechtssysteem uit. Vanaf het begin tot het einde luisteren de deelnemers van deze aflevering van Maak kennis met… geboeid naar zijn verhaal.

Het begrip ‘sanctie’ dat in het algemene taalgebruik ‘straf’ betekent, is in het juridisch jargon een verzamelbegrip dat in twee hoofdcategorieën kan worden opgesplitst:

  1. Punitieve sanctie: straf. Het doel hiervan is leed toevoegen door aantasting van het vermogen of de vrijheid van de dader.
  2. Herstellende of beschermende sanctie: is een reactie op de overtreding van het recht en heeft als doel de geleden schade te compenseren of de maatschappij te beschermen. Voorbeelden hiervan zijn het intrekken van een vergunning, TBS of schadevergoeding.

Wat punitieve sancties betreft, kan men zich afvragen wat een rechtvaardiging kan zijn voor het bewust toevoegen van leed. In de geschiedenis zijn daar twee typen theorieën over ontwikkeld: de absolute theorieën gaan uit van “oog om oog, tand om tand.” Het toevoegen van leed aan een ander verstoort een soort kosmische balans, die weer in evenwicht kan worden gebracht door de dader ook leed toe te voegen. Deze theorieën stellen dat straffen een moreel doel heeft en een waarde op zichzelf, los van het bereikte effect. De relatieve straftheorieën stellen dat straf enkel gerechtvaardigd is, wanneer de straf daadwerkelijk effect heeft, bijvoorbeeld omdat het een afschrikwekkende werking heeft en herhaling voorkomt. Bij sommige rechtsovertredingen is dat inderdaad het geval, zoals bij verkeersboetes. Maar in andere gevallen heeft straffen dit effect niet, denk aan een crime passionnel. De vraag die zich dan stelt is natuurlijk of we géén straf moeten opleggen als we weten dat de straf niet helpt?

Is het verschil tussen punitieve en herstellende sancties belangrijk? Jazeker, stelt Roel Schutgens, en wel op een aantal punten:

  1. Bij punitieve sancties moet de dader persoonlijk schuld dragen. De overtreding moet je kwalijk genomen kunnen worden.
  2. Voor een punitieve straf is bewijslast nodig; men moet met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid kunnen stellen dat iemand de overtreding daadwerkelijk begaan heeft. Bij herstellende/ beschermende sancties moet dit alleen aannemelijk gemaakt kunnen worden; de bewijslast is hier dus minder zwaar.
  3. Bij punitieve sancties gaat het om een evenwicht tussen daad en straf; bij herstellende sancties gaat het om de balans tussen de zwaarte van de sanctie en het belang dat je beschermt.
  4. Binnen het strafrecht geldt dat iemand niet twee keer gestraft kan worden voor hetzelfde delict, terwijl een herstellende maatregel op een strafmaatregel gestapeld kan worden.

Nadat de deelnemers vragen hebben kunnen stellen aan Roel Schutgens, gaan ze met het geleerde aan de slag: op basis van een aan de realiteit ontleende casus verdedigt de ene helft van de groep een man die ongedaan wil maken dat zijn rijbewijs werd ingetrokken, terwijl de andere helft van de groep namens het CBR bepleit dat de intrekking terecht was. Nadat de rechter een oordeel heeft geveld, praatten we nog even na bij een drankje in Het Gerecht.

Verslag: Liesbeth Janssen

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Maak kennis met... jurist Roel Schutgens

Komt een man bij de rechter. Hij is op leeftijd en heeft recent zijn rijbewijs gehaald. Maar er zijn twijfels of dat wel legaal is gebeurd. Heeft de man zijn examinator omgekocht? Daar zijn aanwijzingen voor, maar het kan niet worden bewezen. Moet het rijbewijs nu worden ingetrokken?

De zin en onzin van strafrecht

Ons rechtssysteem kan op verschillende manieren reageren op overtreding van de wet. Straf, zoals een boete of gevangenisstraf, is natuurlijk het bekendste voorbeeld. Maar waar doen we dat eigenlijk voor? Straf is bedoeld om bewust leed toe te brengen aan de dader. En dat is nogal wat. Het betekent immers dat de overheid haar macht gebruikt om iemand het leven zuur te maken. Is dat wel te rechtvaardigen?

Roel Schutgens gaat in op verschillende ideeën rondom de zin en onzin van het strafrecht. Daarin betrekt hij de rechtsfilosofie, de wetgever, het Europees Hof voor de Rechten van de mens, én van u. Vervolgens komen andere sancties aan bod die niet bedoeld zijn als straf, zoals TBS of schadevergoeding. Vreemd genoeg mogen dit soort sancties veel zwaarder zijn dan bestraffende sancties. Hoe is dát dan te rechtvaardigen?

Na de lezing is er een workshop waarin je zelf aan de slag gaat als advocaat, verdachte of rechter. Moet het rijbewijs van de man worden ingetrokken, ondanks gebrek aan bewijs? Discussieer mee en kom samen tot een rechtvaardig besluit.

Over de spreker

Roel Schutgens, RoelSchutgens is hoogleraar Algemene rechtswetenschap aan de Radboud Universiteit. Hij publiceert over overheidsaansprakelijkheid, wetgevings- en toetsingsvraagstukken, algemeen-staatsrechtelijke vraagstukken en over de constitutionele positie van de volksvertegenwoordiging.

Maak kennis met

Tijdens Maak kennis met ... ontmoet je hoogleraren van de Radboud Universiteit. Na een kort college over hun vakgebied worden zij geïnterviewd over hun werk, hun motivatie en de maatschappelijke relevantie van hun onderzoek. Je krijgt een kijkje in de wetenschappelijke keuken en als het onderzoek zich daarvoor leent een rondleiding op hun werkplek. En natuurlijk is er ook gelegenheid voor je eigen vragen.

Dit is een programma van Radboud Reflects i.s.m. Radboud Services.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.