Zoek in de site...

19|10|10 Filosofie van de seksuele verbeelding | Lezing door filosoof Ype de Boer

Filosofie van de seksuele verbeeldingFilosofie van de seksuele verbeelding | Lezing door filosoof Ype de Boer | Donderdag 10 oktober 2019 | 19.30 - 21.00 uur | Collegezalencomplex, Radboud Universiteit

Podcast | Video

"Hele sterke lezing met een goede spreker." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Seks is bij ons teruggebracht tot een dierlijk instinct en een platte activiteit. Eros is geen god meer en de seksuele daad ervaren we niet meer als kosmisch of goddelijk. We hebben de mond vol van het lichamelijke, maar weten niet wat we met de erotische geest aan moeten. We hebben dan ook meer erotische verbeeldingskracht nodig stelt filosoof Ype de Boer. Denk verder over wat wij kunnen leren van andere tijden en culturen en wat het betekent om een seksueel subject te zijn. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag

Dankzij de seksuele revolutie denken we vrijer over seksualiteit en erotiek dan ooit tevoren. Zowel in de subjectieve beleving, als in het politieke domein zijn obstakels voor een vrije beleving van seks de afgelopen decennia sterk verminderd. Op een dieper niveau zijn we echter helemaal zo vrij nog niet, beargumenteert filosoof Ype de Boer in zijn nieuwe boek Het erotisch experiment: Voorbij de moderne seksuele identiteit. De Boer gaf in zijn lezing een voorproefje van het experiment dat hij in zijn boek uiteenzet. Na zijn lezing ging hij in gesprek met programmamaakster Anouta de Groot en het publiek over erotiek, identiteit en de ervaring, en de vraag hoe wij voorbij de moderne seksuele identiteit kunnen geraken.

Geestelijke vrijheid

De Boer begon zijn lezing door drie vrijheidsconcepten uiteen te zetten. Twee van deze vrijheidsbegrippen worden door mensen snel met de erotiek geassocieerd. In de seksualiteit begrijpen we subjectieve vrijheid als de vrijheid om zoveel mogelijk verlangens met zomin mogelijk obstakels te kunnen bevredigen en de politieke vrijheid als de vrijheid om de eigen seksuele identiteit niet te hoeven verbergen of onderdrukken. De Boer richtte zich echter op een derde vorm van vrijheid: de geestelijke vrijheid. Dit is de vrijheid van het erotische zelf. “Geestelijke vrijheid draait niet om een ‘wij’ dat moet worden bevrijd om zich erotisch te kunnen manifesteren,” legde De Boer uit, “maar het erotische dat moet worden bevrijd van wat wij er allemaal van vragen, van een onvrijheid die mensen eraan opleggen. Het erotisch experiment is een poging om deze vrijheid te creëren voor de erotiek.”

Ype de Boer. Foto: Ted van Aanholt

Het dominante beeld van de erotiek

In het moderne Westen zijn wij gewend seks bovenal als een biologisch fenomeen te beschouwen. Seks wordt gezien als een proces dat het dierlijke in ons aanstuurt, waarin een drift tevoorschijn komt die om bevrediging vraagt. De ontwikkeling van dit biologische perspectief heeft veel goeds teweeggebracht. Dat we naar seks kijken als een dierlijk fenomeen maakt dat seksualiteit iets onschuldigs krijgt, als iets waar je je niet voor hoeft te schamen. Maar op het moment dat dit biologische idee van seks een idee-fixe wordt, als we seks zien als slechts dierlijk, dan krijgen we ook terug wat we ervan verwachten. Op eenzelfde manier kan het een goede zaak zijn dat we seksualiteit in het Westen sterk koppelen aan onze identiteit. Maar ook hier geldt: als de koppeling tussen seksualiteit en identiteit te strak wordt, kan dat een beperkende werking hebben. “De vraag ‘Wat vind ik prettig?” heeft een enorm bevrijdend effect gehad op de vrouwelijke seksualiteit. Maar de vraag kan ons ook beperken, als we er te gefixeerd op raken. Als we ons alleen tot seks verhouden als iets dat onze persoonlijke verlangens dient te bevredigen, lig je zelfs met iemand anders in je bed eigenlijk te masturberen.”

Het erotisch experiment

De Boer benadrukte hierbij het belangrijkste punt van zijn boek: Het denken bepaalt de erotische ervaring. Door de seksuele ervaring in het moderne westen te contrasteren met hoe de seksualiteit zich in andere tijden en culturen manifesteert, wordt voor ons een wereld aan ervaringsmogelijkheden geopend. Zo schemert in het Antoniusdrieluik van Hieronimus Bosch een opvatting door van lust als verzoeking van de duivel en staat de klassieke Christelijke tegenstelling tussen het vleselijke en geestelijke centraal. Wat betekent een opvatting als deze voor de manier waarop we seksualiteit ervaren? Eenzelfde vraag kan gesteld worden voor de lichaamsopvatting van Indiase tantrische scholen. Als we het ‘ware lichaam’ begrijpen als zeven kruispunten waardoor energie stroomt en seks als een proces waarin energie kan worden gedeeld en gecommuniceerd, ervaren we de erotiek op een fundamenteel andere wijze. De erotische ervaring verandert mee met de concepten die we gebruiken om haar te begrijpen. En tegelijkertijd verandert de erotische ervaring de manier waarop de wereld zich voor ons opent, de manier waarop wij ons tot de wereld verhouden.

Ype de Boer en Anouta de Groot. Foto: Ted van Aanholt

De do's and don’ts van de seksuele ervaring

Met het gebruik van de seksuele verbeelding wordt het voor ons mogelijk om ons bewust te worden van dominante opvattingen die onze erotische ervaring beperken. De eerste stap is daarbij de gewaarwording dat concepten en opvattingen deze beperkende rol kunnen spelen en te ontdekken welke concepten dit zijn. De volgende stap is echter niet om deze concepten af te wijzen. De opvatting van seksualiteit als een biologisch, innig met onze identiteit verbonden, proces biedt haar eigen mogelijkheden en heerlijkheden. De Boer waakte voor een New Age-opvatting van de seksualiteit, waarin wordt gesteld dat ‘het Westen’ het fout heeft en alleen ‘het Oosten’ in staat is tot ‘ware seks’. “Als we de Westerse concepten inruilen voor de Oosterse concepten hebben we eigenlijk alleen het interieur van onze gevangenis veranderd,” sloot De Boer af. “Belangrijk is echter om de noodzakelijkheid waarmee deze concepten de erotiek determineren te temperen, om de werking van de dominante opvattingen te deactiveren. Wat het erotische experiment van ons vraagt is dat we serieus nemen dat het mogelijk is om op een fundamenteel andere manier na te denken over het lichaam, de natuur en zelfs het goddelijke. Door ons in te leven in ervaringen die mensen in andere tijden en culturen hebben, kunnen wij ons openstellen voor de ervaringsmogelijkheden die de erotiek ons biedt.”

Door: Simon Jacobs

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Podcast:

Video:

Aankondiging

Filosofie van de seksuele verbeelding | Lezing door filosoof Ype de Boer

Seks is bij ons teruggebracht tot een dierlijk instinct en een platte activiteit. Eros is geen god meer en de seksuele daad ervaren we niet meer als kosmisch of goddelijk. We hebben de mond vol van het lichamelijke, maar weten niet wat we met de erotische geest aan moeten. We hebben dan ook meer erotische verbeeldingskracht nodig stelt filosoof Ype de Boer. Denk verder over wat wij kunnen leren van andere tijden en culturen en wat het betekent om een seksueel subject te zijn.

Seksuele vrijheid

De seksuele revolutie heeft er voor gezorgd dat we op het gebied van seksualiteit vrijer zijn dan ooit. Seks is ontdaan van taboes en vooroordelen en de erotische industrie biedt ons een explosie van nieuwe mogelijkheden. Open relaties, polygamie, vrouwelijke seksualiteit, homoseksualiteit en zelfs de liefde en begeerte voor machines, robots en avatars zijn steeds meer uit de taboesfeer gekomen. Toch is er volgens Ype de Boer helemaal niet zoveel vrijheid. Op een dieper niveau is er sprake van algemene, vaak onbewuste idealen, die alle erotische mogelijkheden en vrijheden binnen eenzelfde kader plaatsen. Zonder verbeeldingskracht is de seksuele vrijheid helemaal niet zo vrij.

Verbeeldingskracht

Ype de Boer pleit voor een filosofische herwaardering van de verbeeldingskracht. Alleen op die manier kunnen we ons teweer stellen tegen de platte manier waarop seks vandaag verschijnt en inzicht krijgen in de aard en mogelijkheden van het erotische. We koppelen seks en persoonlijke identiteit sterk aan elkaar. Wat betekent dit voor de erotische ervaring? Hoe begrijpen en ervaren wij ons lichaam, onze natuur en onze lusten? Met wat voor elementen, praktijken en ideeën is het erotische allemaal de dans aangegaan? En wat kunnen we leren van andere tijden en andere culturen? Ype de Boer onderzoekt als filosoof ons denken over seksualiteit.

Na een lezing van Ype de Boer gaat hij in gesprek met programmamakers Anouta de Groot.

Over de spreker

Ype de BYpe de Boeroer is als filosoof verbonden aan de VU, waar hij promoveert op het werk van Giorgio Agamben. Hij vertaalde enkele filosofische werken en schreef inleidingen en leeswijzers bij filosofische grootheden. In 2019 komt van hem het boek Het erotisch experiment uit. Eerder schreef hij Murakami en het gespleten leven.

Anouta de Groot is filosoof. Ze werkt als programmamaker bij Radboud Reflects.


Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.