Zoek in de site...

19|10|23 De mens; met uitsterven bedreigd | Lezingen door filosoof René ten Bos en milieukundige Ingrid Visseren-Hamakers

Terugblik De mens; met uitsterven bedreigd | Lezingen door filosoof René ten Bos en milieukundige Ingrid Visseren-HamakersDe mens; met uitsterven bedreigd | Lezingen door filosoof René ten Bos en milieukundige Ingrid Visseren-Hamakers | Woensdag 23 oktober 2019 |19.30 – 21.00 uur | Collegezalencomplex, Radboud Universiteit | Radboud Reflects in samen werking met Radboud Green Office

PodcastVideo | English review

"Het was heel interessant, en ik vind dat de lezingen over de ecologische crisis en klimaatverandering moeten vaker gebeuren!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - We sterven uit en het lijkt ons niks te kunnen schelen. Deze keer zijn niet alleen de olifant, de panda en de insecten bedreigd, maar de mens zelf dreigt te verdwijnen. Milieukundige Ingrid Visseren-Hamakers stelt dat er ingrijpende maatregelen nodig zijn om het verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen. De actiebereidheid is echter niet groot constateert filosoof René ten Bos. Kom luisteren hoe de mens zijn eigen voortbestaan bedreigt en waarom we ons weinig aantrekken van alle alarmerende berichten. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag

‘Met uitsterven bedreigd’. Deze woorden associëren we met wilde dieren, zoals de witte neushoorn of de panda. Minder vaak verbinden we dit met onszelf, met de mens. Toch is de extinctie van de menselijke soort een realistisch scenario, juist doordat andere dieren uitsterven en we alle grenzen van onze planeet hebben overschreden. In een dubbellezing kwamen milieukundige Ingrid Visseren-Hamakers en filosoof, en voormalig Denker des Vaderlands, René ten Bos samen om over dit thema te spreken vanuit verschillende perspectieven. Na afloop gingen beiden in gesprek met filosoof en programmamaker Anouta de Groot en kreeg het publiek de gelegenheid om vragen te stellen.

Uitstervende diersoorten

Visseren-Hamakers bracht in haar lezing over biodiversiteitsbeleid en de impact van dit beleid op individuele dieren een alarmerende boodschap. Zich baserend op onderzoek van het Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), waar Visseren-Hamakers aan heeft meegewerkt, stelt zij: “Het weefsel van het leven op aarde is uit elkaar aan het rafelen. Alle indicatoren over het leven op aarde gaan de verkeerde kant op.” Ongeveer één miljoen soorten worden momenteel met uitsterven bedreigd, meer dan ooit in de menselijke geschiedenis. Ten Bos voegde toe dat diersoorten maar liefst 450 keer zo snel uitsterven als bij achtergrondextinctie; één uitstervend zoogdier per 600 jaar en één uitstervend amfibie per 400 jaar. Door deze enorme uitstervingsversnelling zijn er nog maar weinig wilde dieren op aarde: slechts 2 tot 3 procent van de biomassa van zoogdieren bestaat uit wilde dieren, de rest bestaat uit mensen (35 procent) en gedomesticeerde dieren (62 tot 63 procent). Dit is een catastrofe vanuit een ecocentrisch perspectief, dat de natuur in zichzelf waarde geeft, maar ook vanuit een antropocentrisch perspectief, dat de mens centraal stelt. Biodiversiteit is namelijk cruciaal voor het voortbestaan van de mens.

Ingrid Visseren-Hamakers Foto: Ted van Aanholt

Alles moet anders”

Visseren-Hamakers benoemt indirecte en directe oorzaken van deze uitstervingstrend. Terwijl de indirect drivers betrekking hebben op de organisatie van onze samenleving, zoals het economisch stelsel en de wet- en regelgeving, gaan de direct drivers over ontwikkelingen als ontbossing, overbevissing en klimaatverandering. Met name de indirect drivers moeten fundamenteel veranderen om onze biodiversiteit te beschermen. Visseren-Hamakers: “Dit is een oproep om onze samenleving zo vorm te geven, dat duurzaamheid de norm wordt en niet de uitzondering.” Dit betekent dat het niet voldoende is om een paar gebieden een beschermde status te geven, maar dat we een actief natuurbeleid moeten voeren dat onze samenleving op een volkomen andere, meer duurzame wijze organiseert.

Het individuele dier

Tegelijkertijd kan het biodiversiteitsbeleid, dat gaat over dieren als soorten of als hulpbronnen, op gespannen voet staan met het individuele dier. Visseren-Hamakers bepleit een verbreding van het dierenwelzijnsperspectief, dat nu met name gericht is op gehouden dieren, maar ook van groot belang is voor wilde dieren. Het debat over het al dan niet voeren van dieren in de Oostvaardersplassen illustreert dit: terwijl vanuit een biodiversiteitsperspectief niet voeren voordelen kan hebben voor de dierenstand, ontstond er juist onrust vanwege het feit dat dit niet strookt met onze ideeën over dierenwelzijn in een afgesloten natuurgebied. Het integreren van het biodiversiteits- met het dierenwelzijnsperspectief is dan ook belangrijk voor Visseren-Hamakers, zodat we het dier niet enkel zien als een hulpbron, maar ook als een wezen met recht op leven.

René ten Bos Foto: Ted van Aanholt

Voorbij het voorstellingsvermogen

Ten Bos stelde zichzelf de vraag: “Hoe komt het dat we, hoewel we voorbij ieder tipping point zijn, ons zo langzaam bewust zijn geworden van deze problematiek?” De reden hiervoor is dat extinctie onvoorstelbaar is. Hoewel mensen gefascineerd zijn door hun uitsterven – zie de apocalyptische sciencefiction films en zombiefilms – kunnen wij niet inzien dat het mogelijk is om uit te sterven, doordat wij onze verwachtingen aanpassen. Dit is het shifting baseline syndrome: een veranderende perceptie over hoe de natuur eruit hoort te zien door een gebrek aan informatie over hoe het vroeger was. Onze ouders zagen meer dieren in het wild dan wij, net als onze grootouders en overgrootouders. Elke generatie ziet minder biodiversiteit, een steeds meer verschraalde natuur, maar weet niet beter en gaat dat als ‘normaal’ zien. Hierdoor is de doorgaande extinctie van soorten een grotendeels onzichtbare ontwikkeling. Ten Bos benadrukt dat de Duitse filosoof Immanuel Kant al in 1794 schreef in Das Ende aller Dingen dat het verstand misschien wel het einde van alle dingen kan beredeneren, maar je er vervolgens niets mee kan. Het einde is namelijk iets ‘subliems’ – datgene wat ons voorstellingsvermogen te boven gaat en niet te theoretiseren is, maar ons wel mateloos boeit.

Anouta de Groot; Ingrid Visseren-Hamakers; René ten Bos Foto: Ted van Aanholt

Pessimisme of optimisme?

Stemmen deze ontwikkelingen tot pessimisme of is er ook reden om optimistisch te zijn? Ten Bos stelt dat een gezonde dosis pessimisme over de wereld noodzakelijk is om de wereld te zien zoals zij is, al moet optimisme hier niet bij ontbreken. Als reactie op een vraag uit het publiek of het niet al te laat is, stellen beiden dat verandering nog altijd mogelijk is en dat fatalisme ons niet helpt om deze verandering te bewerkstelligen. Visseren-Hamakers: “We hebben haast, we moeten gisteren beginnen, maar de scenario’s zeggen dat, als we gaan ‘consuminderen’ en onze samenleving fundamenteel veranderen, we de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN kunnen halen. Als we fundamentele keuzes maken, is verandering mogelijk.”

Door: Ben van Enk

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Podcast:

Video:

Aankondiging

De mens; met uitsterven bedreigd | Lezingen door filosoof René ten Bos en milieukundige Ingrid Visseren-Hamakers

We sterven uit en het lijkt ons niks te kunnen schelen. Deze keer zijn niet alleen de olifant, de panda en de insecten bedreigd, maar de mens zelf dreigt te verdwijnen. Milieukundige Ingrid Visseren-Hamakers stelt dat er ingrijpende maatregelen nodig zijn om het verlies aan biodiversiteit een halt toe te roepen. De actiebereidheid is echter niet groot constateert filosoof René ten Bos. Kom luisteren hoe de mens zijn eigen voortbestaan bedreigt en waarom we ons weinig aantrekken van alle alarmerende berichten.

Nou en

Is het erg dat de mens zijn eigen ondergang bewerkstelligt? Is het uitsterven van soorten en dus ook van de menselijke soort niet een natuurlijk proces? Maak je daarmee niet juist ruimte voor andere soorten? Op dit moment gaat de extinctie door menselijk handelen sneller dan ze ooit is gegaan. Door dit versnelde uitsterven dreigen hele leefsystemen ernstig verstoord te raken.

We brengen door ons huidige consumptiepatroon dus niet alleen onszelf, maar ook de rest van de wereld in gevaar. Het is de vraag of het leven op aarde deze versnelde extinctie gaat overleven. De mens heeft de unieke gave om over zijn eigen extinctie na te denken. Waarom komen we dan niet in actie, vraagt filosoof René ten Bos vraagt zich af.

Achteruitgang van de natuur

Wetenschappers luidden met het IPBES-rapport de alarmbellen. De huidige mondiale inspanningen zijn onvoldoende om de ongekende achteruitgang van de natuur te stoppen. Er zijn grote ingrijpende veranderingen nodig. Ingrid Visseren-Hamakers was een van de 150 internationale wetenschappers die bij het rapport betrokken waren. De gezondheid van ecosystemen waarvan wij en alle andere soorten afhankelijk zijn, gaat sneller achteruit dan ooit in de geschiedenis van de mensheid. Daarmee tasten we het fundament aan van onze economie, voedselzekerheid, gezondheid en kwaliteit van leven.

Genoeg

Het is nog niet te laat om het verschil te maken en de natuur wereldwijd te beschermen en te herstellen, maar dan moeten we ons gedrag fundamenteel veranderen. We moeten onze kwaliteit van leven herdefiniëren en onze relatie tot de natuur veranderen. René ten Bos en Ingrid Visseren-Hamakers vertellen in een lezing vanuit hun perspectief als filosoof en milieukundige over de dreiging en uitdaging waar de mens voor staat. Na de lezingen gaan zij met filosoof en programmamaker Anouta de Groot in gesprek over hoe we de natuur voor ons zelf en voor andere soorten nog kunnen beschermen. Kunnen we onze samenleving en economie omvormen naar een echt duurzame samenleving?

Over de sprekers

René ten BosRené ten Bos is filosoof  aan de Radboud Universiteit en voormalig Denker des Vaderlands. Hij schreef recent het boek Extinctie, waarin hij beargumenteert dat extinctie het ernstigste probleem van onze tijd is en onderzoekt hoe vanuit de filosofie over het einde te denken is.

Ingrid Visseren-HamakersIngrid Visseren-Hamakers is hoogleraar Environmental governance and politics aan de Radboud Universiteit. Zij is een van de auteurs van het Global assesment van het Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES).

Anouta de Groot is filosoof en programmamaker bij Radboud Reflects. Zij leidt het gesprek.

Dit is een programma van Radboud Reflects in samenwerking met Radboud Green Office

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.