Zoek in de site...

19|12|10 Religieuze feestdagen afschaffen? | Redetwist met religiewetenschapper Paul Vermeer en theoloog Peter Nissen

Religieuze feestdagen afschaffen? | Redetwist met religiewetenschapper Paul Vermeer en theoloog Peter NissenReligieuze feestdagen afschaffen? | Redetwist met religiewetenschapper Paul Vermeer en theoloog Peter Nissen | Dinsdag 10 december 2019 | 20.00 - 21.30 uur | LUX, Nijmegen

Katholiek Nieuwsblad: 'Behoud Kerstmis én erken het Suikerfeest als feestdag' (pdf, 81 kB) | Reformatorisch Dagblad: 'Christelijke feestdag is „cultureel ondergoed” van Nederland' | NPO radio 1 Dit is de Dag: 'Schaf religieuze feestdagen af' | English review | Podcast

"Heel leuk vormgegeven, leuke en deskundige specialisten die goed met elkaar in discussie gingen, genoeg tijd voor het publiek om vragen te stellen." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Casus

Hanneke heeft niets met Kerst: ze is niet gelovig en heeft een hekel aan de opgeprikte gezelligheid van familiedinertjes. Toch is ze verplicht vrij, net als veel andere Nederlanders. Hanneke zou deze twee vrije dagen veel liever op een ander moment opnemen: op de Dag van de Arbeid en tijdens Midzomernacht, bijvoorbeeld. Nu de Nederlandse samenleving grotendeels seculier is, vindt ze de tijd rijp voor verandering. Ze wil de rechter er daarom toe bewegen om de religieuze feestdagen af te schaffen.

In deze Redetwist kruisen socioloog Paul Vermeer en theoloog Peter Nissen de degens over het afschaffen van religieuze feestdagen aan de hand van de casus van Hanneke. Doe als deelnemer actief mee aan de discussie en vel aan het einde van de avond, samen met de rechter, een oordeel. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag

Een groot deel van de Nederlandse samenleving is niet gelovig of hangt een ander geloof aan dan het christendom. Zo ook Hanneke. Hanneke heeft niets met kerst, is niet gelovig en heeft een hekel aan de opgeprikte gezelligheid van kerstdiners. Ze is met kerst verplicht twee dagen vrij, maar ze zou deze dagen veel liever op een ander moment opnemen. Volgens Hanneke is het tijd voor verandering. Ze spande dus een rechtszaak aan, met het doel de rechter te overtuigen dat het tijd is religieuze feestdagen af te schaffen. Religiewetenschapper Paul Vermeer pleitte, namens Hanneke, voor het afschaffen van de religieuze feestdagen; theoloog Peter Nissen pleitte voor het behoud. Onder leiding van rechter en programmamaker Liesbeth Jansen kruisten zij de degens, waarna het publiek een oordeel mocht vellen: religieuze feestdagen afschaffen of toch behouden?

Spreker: Paul Vermeer | Foto: Alexander Currie

Saamhorigheid en de Christelijke waarden

Vermeer opende zijn pleidooi door een aantal van de argumenten, die vaak worden aangedragen voor het behoud van religieuze feestdagen, in twijfel te trekken. Een belangrijk argument voor het behoud van religieuze feestdagen, is dat deze dagen de saamhorigheid en cohesie in de samenleving bevorderen. “Maar,” zo stelde Vermeer, “kan het wel voor saamhorigheid en cohesie zorgen als een groot gedeelte van de Nederlandse bevolking geen affiniteit meer heeft met het christelijk geloof?” Zo kan ook worden gevraagd in hoeverre Nederlanders daadwerkelijk een christelijke waardeoriëntatie delen – een ander argument dat vaak wordt aangehaald voor het behoud van religieuze feestdagen. “Onderzoek laat zien dat in Nederland sprake is van culturele homogenisering. Christenen verschillen in hun belangrijkste waardeoriëntaties niet meer van andere Nederlanders; beide groepen neigen meer en meer naar liberale waarden.” Met deze argumenten is het niet te verdedigen dat de Nederlandse overheid enkel Christelijke feestdagen als officiële feestdagen erkent, aldus Vermeer.

Hemelvaart, Suikerfeest en Koningsdag

Een alternatief is dat de overheid ook feestdagen van andere religies zou moeten erkennen: dat naast de christelijke feestdagen ook het Suikerfeest en het Slachtfeest in Nederland als officiële feestdag worden erkend. Toch was dit voor Vermeer geen oplossing voor alle problemen. “Het erkennen van religieuze feestdagen confronteert de overheid altijd met bepaalde dilemma’s. De overheid zou zich namelijk moeten richten op drie doelen: godsdienstvrijheid, gelijkheid en solidariteit. Maar het tegelijkertijd nastreven van de drie doelen leidt altijd tot conflicten: Het waarborgen van de godsdienstvrijheid door bepaalde feestdagen te erkennen houdt in dat je onderscheid maakt tussen bepaalde groepen burgers.” Vermeer pleitte dan ook voor het omarmen van enkele relatief religie-vrije feestdagen, zoals Koningsdag of Bevrijdingsdag. “Met dergelijke ‘nationale’ feestdagen kunnen meer mensen zich identificeren; het is ook voor meer mensen duidelijk waar een dag als Koningsdag voor staat. Een dag als Koningsdag heeft daarmee een sterkere verbindende kracht dan religieuze feestdagen.”

Spreker: Peter Nissen. | Foto: Alexander Currie

Hoe komen feestdagen tot stand?

Theoloog Peter Nissen pleitte in zijn pleidooi voor het behoud van religieuze feestdagen. Hierbij beriep hij zich onder andere op de geschiedenis. “Feestdagen bedenk je niet. Dat is ooit geprobeerd in Frankrijk na de revolutie, maar dat werd een grote mislukking. Feestdagen worden niet aan een bevolking opgelegd, ze ontstaan juist vanuit de bevolking zelf.” De christelijke feestdagen die we in Nederland vieren, vertellen ons dan ook over de 1500 jaar Christelijke geschiedenis die onze cultuur en samenleving enorm heeft beïnvloed. De feesten behoren tot ons cultureel ‘ondergoed’: zo laat onderzoek van socioloog Gabriël van den Brink zien hoezeer onze samenleving – zonder dat wij ons daar voortdurend van bewust zijn – wordt getekend door waarden die de vrucht zijn van 1500 jaar christendom. “Die waarden kunnen we aansterken tijdens christelijke feestdagen,” aldus Nissen. “De verbondenheid die we voelen met familie tijdens het kerstdiner komt daar bijvoorbeeld vandaan.”

Verhalen vertellen

Hoewel veel Nederlanders bekend zijn met de christelijke verhalen omtrent Kerstmis en Pasen, is de religieuze betekenis van feestdagen zoals Hemelvaart en Pinksteren bij veel Nederlanders niet langer bekend. Toch kan deze onwetendheid volgens Nissen geen reden zijn om deze feestdagen af te schaffen. “Ik zou eerder zeggen: vertel erover! Waar komen deze feestdagen vandaan? Waarom vieren we ze al zolang? Wat vertellen ze ons over onze gemeenschappelijke waarden en onze cultuur?” Bovendien geven mensen zelf een eigen betekenis aan feestdagen. Zo haalde Nissen een Brits onderzoek aan dat laat zien dat, hoewel maar een kwart van de Britten met Kerst naar de kerk gaat, ruim 80% samen met familie de maaltijd viert. Kerst is dus een feest van saamhorigheid, daarvoor is het niet nodig om het christelijke element van de feestdag weg te halen. “Het is zowel mogelijk dat mensen zelf betekenis geven aan een dergelijke feestdag, als dat we ons tegelijkertijd bewust worden van de tradities die ons hebben gevormd.”

Vermeer, Jansen en Nissen. | Foto: Alexander Currie

Religieuze feestdagen: Behouden

In het slotpleidooi lieten Vermeer en Nissen nog eenmaal de argumenten voor de respectievelijke standpunten de revue passeren. Volgens Vermeer dienen we religieuze feestdagen niet langer als officiële feestdagen te erkennen: door enkel christelijke feestdagen te erkennen, privilegieert de overheid een kleine bevolkingsgroep. Er is waarde in gezamenlijke feestdagen, maar deze waarde kan beter worden uitgedragen door seculiere alternatieven zoals Koningsdag of Bevrijdingsdag. Nissen verdedigde een laatste keer het behoud van religieuze feestdagen. “Feestdagen kunnen alleen verbroederend werken als we ze samen vieren. Als iedereen zelf feestdagen op kan nemen, werken ze niet verbroederend. Op onze feestdagen dienen we verhalen met elkaar te delen: de verhalen van onze geschiedenis, onze cultuur. De feesten die we nu hebben zijn daar een neerslag van.” Dit bleek ook het eindoordeel van de jury. Met een overweldigende meerderheid besloot het publiek: Religieuze feestdagen: behouden.

Door: Simon Jacobs

Podcast:

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Religieuze feestdagen afschaffen? | Redetwist met religiewetenschapper Paul Vermeer en theoloog Peter Nissen

Casus
Hanneke heeft niets met Kerst: ze is niet gelovig en heeft een hekel aan de opgeprikte gezelligheid van familiedinertjes. Toch is ze verplicht vrij, net als veel andere Nederlanders. Hanneke zou deze twee vrije dagen veel liever op een ander moment opnemen: op de Dag van de Arbeid en tijdens Midzomernacht, bijvoorbeeld. Nu de Nederlandse samenleving grotendeels seculier is, vindt ze de tijd rijp voor verandering. Ze wil de rechter er daarom toe bewegen om de religieuze feestdagen af te schaffen.

In deze Redetwist kruisen socioloog Paul Vermeer en theoloog Peter Nissen de degens over het afschaffen van religieuze feestdagen aan de hand van de casus van Hanneke. Doe als deelnemer actief mee aan de discussie en vel aan het einde van de avond, samen met de rechter, een oordeel.

Kleine groep bepaalt

Paul Vermeer verdedigt het standpunt van Hanneke: nu vrijwel niemand meer naar de kerk gaat en Kerst en Pasen vooral draaien om lekker eten, is de oorspronkelijke betekenis van deze feestdagen verdwenen. Kerst en Pasen zijn eigenlijk niet meer van deze tijd. Daarnaast vindt hij het niet wenselijk dat een kleine groep binnen de samenleving de meerderheid oplegt wanneer ze vrij moeten zijn.

In ere houden

Peter Nissen is het niet met hem eens: hij stelt dat de gezamenlijke feestdagen zeer zeker nog van waarde zijn, ook al hebben ze hun religieuze context verloren. Bijvoorbeeld omdat ze saamhorigheid stimuleren. En dat, stelt hij, is een typisch christelijke waarde. Ook al zijn de meeste mensen niet meer gelovig, ons waardensysteem wordt daar nog steeds door gevoed. En dat moeten we in ere houden.

Op basis van prikkelende stellingen gaan Paul Vermeer en Peter Nissen met elkaar in discussie. Programmamaker Liesbeth Jansen is rechter en gespreksleider.

Over de sprekers

Vermeer,-PaulPaul Vermeer is religiewetenschapper aan de Radboud Universiteit. Hij doet empirisch onderzoek naar hedendaagse religieuze ontwikkelingen in Nederland en het schoolvak levensbeschouwing.



Nissen, peterPeter Nissen is theoloog aan de Radboud Universiteit. Hij onderzoekt de historische en actuele diversiteit binnen het wereldchristendom en de relatie tussen nieuwe en oude vormen van spiritualiteit.



Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.