Zoek in de site...

20|01|16 De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit | Academic Affairs met universiteitshistoricus Jan Brabers

De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit | Academic Affairs met universiteitshistoricus Jan BrabersDe katholieke identiteit van de Radboud Universiteit | Academic Affairs met universiteitshistoricus Jan Brabers | Donderdag 16 januari 2020 | 12.30 – 13.15 uur | Theaterzaal C, Radboud Universiteit

Podcast

"Informatief, leerzaam, genuanceerd." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit is regelmatig onderwerp van discussie. Is het gebed voorafgaand aan academische plechtigheden niet meer van deze tijd, of is het een waardevol ritueel? Vormt de band met de Katholieke Kerk waaruit de universiteit is voortgekomen nog steeds een meerwaarde? Discussieer mee over de betekenis van de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit anno 2020. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit

De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit staat regelmatig ter discussie. Neem bijvoorbeeld het gebed dat voorafgaat aan academische plechtigheden. Is dat een waardevol ritueel dat moet worden behouden of is het niet meer van deze tijd? Is er überhaupt nog wel plek voor een universiteit met een levensbeschouwelijke identiteit nu de samenleving grotendeels seculier geworden is? De overkoepelende vraag is waar die katholieke identiteit uit bestaat. Waar blijkt deze anno 2020 uit? Deze vragen stonden centraal tijdens deze Academic Affairs, georganiseerd door Radboud Reflects in samenwerking met Katholieke Studenten Nijmegen (KSN). Bas van Nieuwland, student geschiedenis en lid van de KSN, opende met een column. Universiteitshistoricus Jan Brabers beschreef in het kort de geschiedenis van de Radboud Universiteit. Daarna discussieerden de deelnemers aan de hand van stellingen over verschillende aspecten van de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit. Programmamaker Liesbeth Jansen leidde de discussie.

Bewustzijn

Voor Bas van Nieuwland was het vanzelfsprekend dat hij in Nijmegen zou gaan studeren. Niet alleen de campus en prettige sfeer trokken hem aan: als historicus in spé van katholieke huize wist hij dat de RU is voortgekomen uit de Katholieke Universiteit Nijmegen. Dat was niet zomaar een universiteit, maar volgens Van Nieuwland: “het kroonjuweel voor de emancipatie van katholieken in Nederland.” Toen hij ging studeren verbaasde het hem dat studenten om hem heen niet op de hoogte waren van deze geschiedenis. Studenten zijn zich niet bewust van de katholieke geschiedenis en daarmee ook niet van de katholieke identiteit van hun universiteit, merkte Van Nieuwland in zijn eerste anderhalf jaar op de RU.

Spreker: student van de studentenvereniging Katholieke Studenten Nijmegen | Foto door: Ted van Aanholt

Onderscheidend

In de huidige discussie wordt de katholieke identiteit volgens Van Nieuwland afgeschilderd als iets benauwends. Van Nieuwland kan zich niet in dit beeld vinden. Voor hem is deze identiteit juist dynamisch en iets wat niet alleen voor katholieke studenten van betekenis hoeft te zijn. De katholieke identiteit van de RU gaat verder dan alleen het religieuze aspect en draait volgens Van Nieuwland om “het hebben van de mogelijkheid om op een vrijblijvende en positieve manier in aanraking te komen met perspectieven die je horizon kunnen verbreden.” Van Nieuwland hoopt dan ook dat studenten zich bewuster worden van de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit en na hun studie op een positieve manier terugdenken aan hoe studeren aan een katholieke universiteit hun gevormd heeft, ongeacht hun religieuze identiteit. “Tradities, erfgoed en een eigen identiteit zijn geen blok aan het been, maar juist dingen waarmee de universiteit zich op een positieve wijze kan onderscheiden van andere universiteiten,” aldus de student.

Kroon op het werk

Jan Brabers beaamde de verwoording van Van Nieuwland: “De stichting van de katholieke universiteit op 17 oktober 1923 gold inderdaad als de kroon op het werk van de katholieke emancipatie.” Katholieken zijn lange tijd “tweederangsburgers” geweest in Nederland. De juridische emancipatie van katholieken lag al sinds 1848 vast in de grondwet, maar de culturele en maatschappelijke emancipatie van Nederlandse katholieken bleef achter en duurde uiteindelijk ongeveer honderd jaar. De oprichting van de Katholieke Universiteit Nijmegen kan als een hoogtepunt uit deze jaren worden beschouwd. Vóór de stichting van een ‘eigen’ universiteit waren katholieken nauwelijks vertegenwoordigd in academische beroepen. In 1900 waren bijvoorbeeld slechts twee van de 240 hoogleraren in Nederland katholiek, vertelde Brabers. Aangezien er in 1900 maar 11 katholieken een universitaire studie volgden, zat er weinig schot in de zaak om dit te veranderen: “Er was werk aan de winkel” voor katholieken.

Spreker: Jan Brabers | Foto door: Ted van Aanholt

Debat

In 1905 werd door Nederlandse bisschoppen de Sint Radboud Stichting opgericht. Het “ultieme doel” van deze stichting was het oprichten van een ‘eigen’ katholieke universiteit. Direct daarna, legde Brabers uit, ontstond er al discussie over het doel, de functie en de identiteit van de te stichten universiteit. Het debat over onder andere de katholieke identiteit van de universiteit bestond dus al voor de stichting van universiteit zelf en wordt tot op de dag van vandaag gevoerd. Anno 2020 zijn de ontkerkelijking en secularisatie van de samenleving vergevorderd en is het de vraag wat er vandaag de dag nog overblijft van de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit. Het publiek kreeg de kans om hierover van gedachten te wisselen.

Gebed

Aan de hand van stellingen lieten de aanwezigen hun mening horen. De meerderheid van de zaal was het oneens met de stelling ‘Het gebed bij academische plechtigheden moet worden afgeschaft.’ Een van de aanwezigen vroeg zich af hoeveel betekenis het gebed nog heeft wanneer het wordt “afgeraffeld”, zoals nu vaak gebeurt. Een andere aanwezige vond dat het gebed nog betekenis heeft, maar vond het wenselijk dat de Latijnse tekst die wordt uitgesproken, ook naar het Nederlands vertaald wordt, omdat de meeste mensen weten het Latijn niet beheersen en dus niet verstaan wat er wordt gezegd.

Jan Brabers stelde dat het gebed een ritueel is. “De universiteit barst van de rituelen die wij uitvoeren, zonder dat we ons afvragen waarom.” Sinds het gebed werd ingevoerd in 1928 zijn er duizenden promoties begonnen en afgesloten met gebed. Dat op zichzelf heeft historische waarde, vond Brabers. Dit soort tradities en rituelen zeggen volgens hem iets over het verleden en de identiteit van de universiteit. “Alle universiteiten lijken toch al zoveel op elkaar. Wij hebben iets waardoor we iets afwijken en dan zou dat ook nog moeten worden afgeschaft? Daar ben ik toch op tegen.”

Door: Inge de Vries

Podcast:

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit | Academic Affairs met universiteitshistoricus Jan Brabers

De katholieke identiteit van de Radboud Universiteit is regelmatig onderwerp van discussie. Is het gebed voorafgaand aan academische plechtigheden niet meer van deze tijd, of is het een waardevol ritueel? Vormt de band met de Katholieke Kerk waaruit de universiteit is voortgekomen nog steeds een meerwaarde? Discussieer mee over de betekenis van de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit anno 2020.

Emancipatie

In 1923 opende de Katholieke Universiteit Nijmegen haar deuren, de eerste en enige katholieke universiteit in Nederland. Emancipatie was dan ook het voornaamste doel: tijdens de verzuiling konden katholieken niet aan een protestantse universiteit gaan studeren, waardoor er nauwelijks katholieke wetenschappers waren.

Associaties

Bijna honderd jaar later is dat doel bereikt, en is er een nieuwe situatie ontstaan: mede door de secularisatie is het aantal katholieke studenten in Nederland sterk afgenomen. Het merendeel van de wetenschappers en studenten aan onze universiteit is niet meer katholiek – en kiest dus ook niet om die reden voor de Radboud Universiteit. Bovendien roept de titel ‘katholiek’ tegenwoordig al snel associaties op met conservatisme en ‘niet meer van deze tijd’.

Maar wat ís de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit eigenlijk? Waar blijkt die uit? Is hij bijvoorbeeld bron voor de grote maatschappelijke betrokkenheid van de Radboud Universiteit? Welke implicaties heeft die identiteit, en is dit anno 2020 ook nog van belang?

In discussie

Een student van de studentenvereniging Katholieke Studenten Nijmegen licht in een column toe waar de katholieke identiteit volgens hem of haar voor staat. Universiteitshistoricus Jan Brabers beschrijft in vogelvlucht het ontstaan van de Radboud Universiteit en zoomt daarbij in op het veranderende belang van de katholieke identiteit. Vervolgens is het woord aan de deelnemers: aan de hand van casussen ga je met elkaar in discussie over de voors en tegens van de katholieke identiteit van de Radboud Universiteit.

Programmamaker Liesbeth Jansen is de gespreksleider.

Over de spreker

Brabers,-JanJan Brabers is universiteitshistoricus; hij onderzoekt de geschiedenis van de Nederlandse universiteiten in het algemeen en van de Radboud Universiteit in het bijzonder.




Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.