Zoek in de site...

20|01|21 Dark Waters | Film & Gesprek over de macht van multinationals met bedrijfskundige Jan Jonker en jurist Daniël Stein

Dark Waters | Film & Gesprek over de macht van multinationals met bedrijfskundige Jan JonkerDark Waters | Film & Gesprek over de macht van multinationals met bedrijfskundige Jan Jonker en jurist Daniël Stein | Dinsdag 21 januari 2020 | 19.30 – 22.45 uur | LUX, Nijmegen | Radboud Reflects in samenwerking met LUX

"Aangrijpende en aansprekende film. Goede gespreksleiding, goede keuze van sprekers. Zette aan tot verdere verdieping en actie." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Zijn grote bedrijven niet te machtig, en nemen ze hun verantwoordelijkheid wel? Zijn wij wel opgewassen tegen de grote commerciële belangen? In de op ware gebeurtenissen gebaseerde speelfilm Dark Waters neemt een advocaat het namens een boer op tegen een multinational. Kom kijken naar de film Dark waters en luister na afloop naar bedrijfskundige Jan Jonker over de macht van grote bedrijven. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Dark Waters

Zijn wij wel voldoende beschermd tegen grote bedrijven? In de film Dark Waters zien we de lange juridische strijd die advocaat Robert Bilott eind jaren 1990 begon te voeren tegen chemiebedrijf DuPont. De film laat zien dat DuPont willens en wetens mensen vergiftigde. Bovendien lijkt het voor de gewone burger haast onmogelijk om de grote multinational tot verantwoording te roepen. Na de film gingen jurist Daniël Stein en bedrijfskundige Jan Jonker, beiden van de Radboud Universiteit, onder leiding van filosoof Jonne Hoek met elkaar in gesprek over de verantwoordelijkheid en onaantastbaarheid van grote bedrijven.

Spreker: Jonne Hoek | Foto door: Ted van Aanholt

DuPont

DuPont is de fabrikant van PFOA, een chemische stof die onder andere wordt gebruikt voor het maken van teflon, dat werd gebruikt als antiaanbaklaag in pannen. PFOA is een chemische stof die niet biologisch afbreekbaar is. DuPont dumpte jarenlang giftig afval in het plaatselijke grondwater, waardoor tienduizenden mensen veertig jaar lang vergiftigd water dronken, met kanker en misvormde kinderen als gevolg. De juridische strijd tegen DuPont om genoegdoening te krijgen voor alle slachtoffers duurt anno 2020, 25 jaar na de start, nog steeds voort.

Lange weg

Daniël Stein wijst er op, dat het om een lange weg naar gerechtigheid gaat voor de burgers in deze film. Er zijn zaken goed misgegaan en er is sprake van schrijnende feiten. Maar waar gaat het precies mis en kan het ook anders? Kunnen we het systeem verbeteren, zonder de goede zaken ook weg te gooien? De film geeft een gedramatiseerd beeld van de gebeurtenissen. DuPont lijkt nu willens en wetens vanaf het begin een voor mensen gevaarlijke stof in het drinkwater te hebben gedumpt. Maar in de praktijk is het moeilijker om vast te stellen wanneer iets echt mis gaat. Niet alle informatie ligt op het zelfde moment bij dezelfde mensen. Natuurlijk had DuPont eerder zijn verantwoordelijkheid moeten nemen, maar het is achteraf moeilijk vast te stellen wanneer precies.

Spreker Daniël Stein | Foto door: Ted van Aanholt

Chemische problemen

Voor Jan Jonker laat de film duidelijk zien dat er zaken flink mis gaan. DuPont maakt per dag 70 miljoen dollar winst op teflon. Als je er vanuit gaat dat ze dit product ongeveer 50 jaar produceren, dan is duidelijk dat het om een enorm bedrag gaat. Het bedrag waarvoor DuPont de zaak uiteindelijk schikt is niks vergeleken hiermee. Alleen in Nederland zijn er al vijf chemische concerns waar chemische stoffen worden gemaakt. Het is belangrijk dat we ons hier bewust van zijn. Er zijn grote chemische problemen en daar moet echt iets mee gebeuren.

Disbalans

De film maakt volgens Daniël Stein goed duidelijk dat er sprake is van een grote disbalans tussen bedrijven en burgers als het gaat om de toegang tot het recht. Bedrijven hebben veel meer middelen, geld en tijd om zich in rechtszaken te wapenen. Het zou volgens Stein dan ook goed zijn als de overheid de burgers in dit soort rechtszaken zou vertegenwoordigen. Jan Jonker voegde hier nog aan toe dat de wetgeving ook zou moeten worden aangepast, omdat bedrijven nu teveel macht hebben. Bovendien moeten we ook kijken naar de rol van de burger.

Het recht

Het is wel volgens Daniël Stein belangrijk ons ervan bewust te zijn dat dit soort grote rechtszaken nu eenmaal veel tijd kosten. Bij een eerste verdenking gelijk een fabriek sluiten is ook geen oplossing. Daarmee schaad je niet alleen het bedrijf, maar ook de mensen die daar werken en vaak ook lokale gemeenschappen die van bedrijven afhankelijk zijn. Je hebt tijd nodig voor degelijk onderzoek voordat je tot actie kunt overgaan. Bovendien moeten we niet vergeten dat het recht er niet is om ideeën op te leggen.

Gespreksleider: Jonne Hoek | Sprekers: Daniël Stein en Jan Jonker

Verantwoordelijkheid

Als je chemische verbindingen maakt die niet afbreekbaar zijn, zogenaamde Frankenstein chemicaliën, dan moet je als bedrijf daar goed over nadenken volgens Jan Jonker. De PFOA’s waar het in de film om gaat, zitten in ons lichaam en in de natuur om ons heen. Alleen onder extreme omstandigheden kun je ze onschadelijk maken. Een ander voorbeeld van een onafbreekbaar plastic is melanine. Iedereen heeft wel producten van melanine thuis. Voorlopig lijkt melanine niet schadelijk voor de gezondheid, maar de stof is niet meer af te breken.

Nieuwe economie

We hebben een andere soort economie nodig, die wel gericht is op duurzaamheid. Volgens Jan Jonker moeten we nu gaan verbouwen en moeten we over naar een groene chemie. Er moet iets fundamenteel veranderen. Daniël Stein sloot zich hierbij aan en stelde dat het belangrijk is dat het recht zo ingericht is dat het deze transitie kan faciliteren. Het recht moet niet alleen achteraf corrigeren, maar ook gebruikt worden om zaken te voorkomen. Om te zorgen dat er ook daadwerkelijk iets verandert is het volgens Jan Jonker noodzakelijk om de deskundigheid bij de overheid over groene economie te versterken, strenger te zijn richting bedrijven en te zorgen dat de burger stopt met het gebruik van bepaalde producten. Er is nog een lange weg te gaan.

Door: Anouta de Groot

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Banner Dark waters

Zijn grote bedrijven niet te machtig en nemen ze hun verantwoordelijkheid wel? Zijn wij wel opgewassen tegen de grote commerciële belangen? In de op ware gebeurtenissen gebaseerde speelfilm Dark Waters neemt een advocaat het namens een boer op tegen een multinational. Kom kijken naar de film Dark waters en luister na afloop naar bedrijfskundige Jan Jonker en jurist Daniël Stein over de macht van grote bedrijven.

Dark Waters

De speelfilm Dark Waters vertelt het waargebeurde verhaal van bedrijfsadvocaat Rob Bilott die het namens een boer opneemt tegen DuPont, een van ‘s werelds grootste bedrijven. De boer verdenkt het bedrijf ervan chemicaliën te dumpen in de kreek waar zijn vee uit drinkt. Tijdens het onderzoek komt Rob Bilott erachter dat niet alleen het vee aan chemicaliën is blootgesteld, maar dat in totaal 70.000 inwoners decennialang besmet drinkwater hebben gedronken. De bedrijfsadvocaat die gewend was grote bedrijven te verdedigen, gebruikt nu zijn kennis om een groot bedrijf juist aan te klagen. Uiteindelijk mondt dit uit in een 15-jaar lang gevecht waarbij Bilott zijn reputatie, carrière, gezondheid en relatie op het spel zet om de waarheid te achterhalen.

Verantwoordelijkheid

Hoe kan het zijn dat een groot bedrijf als DuPont pas na 15 jaar terecht wordt gesteld? En de rechtszaken die uit deze rechtszaak zijn voortgekomen lopen nog steeds. Hoe is het mogelijk dat de gezondheid van burgers ondergeschikt is aan het commerciële belang van bedrijven. DuPont bleek al sinds de jaren ’60 te weten dat het materiaal dat ze gebruikten, PFOA, gevaarlijk was voor de gezondheid, maar bleef het desondanks tientallen jaren lang gewoon gebruiken. En dat niet alleen, ze brachten hun bevindingen over ernstige gezondheidsrisico’s (kanker, leverbeschadiging, geboorteafwijkingen) niet naar buiten. Bovendien logen ze over het bekend zijn van deze risico’s. Hoe kan een bedrijf dit ongestraft doen? En waarom neemt een bedrijf niet zelf zijn verantwoordelijkheid? Is geld echt zoveel belangrijker dan mensenlevens?

Macht

Er was meer dan 15 jaar aan rechtszaken voor nodig om DuPont te laten betalen voor de schade die het heeft aangericht en filters te laten zetten op zijn afvalwater. Betekent dit dat het juridische systeem hier faalt. Hebben grote bedrijven teveel geld en daardoor teveel macht om nog aangepakt te kunnen worden? Kunnen we wel op ons rechtssysteem vertrouwen? En lukt het wel om grote bedrijven hun verantwoordelijkheid op het gebied van duurzaamheid te laten nemen?

Na vertoning van de film gaat bedrijfskundige en hoogleraar Duurzaam ondernemen Jan Jonker in gesprek met jurist Daniël Stein over de macht en verantwoordelijkheid van grote bedrijven. Zijn bedrijven onaantastbaar geworden? Filosoof Jonne Hoek van de Radboud Universiteit leidt het gesprek.

Over de sprekers

Jonker,-JanJan Jonker is hoogleraar Duurzaam ondernemen aan de Radboud Universiteit. Hij doet onderzoek op het snijvlak van strategie, transitie en duurzaamheid, voornamelijk gericht op de ontwikkeling van nieuwe business concepten en strategieën.

Daniël SteinDaniël Stein is docent en onderzoeker Burgerlijk recht bij de Radboud Universiteit. Hij doet onderzoek naar hoofdelijke aansprakelijkheid en de invloed van het Europese Unierecht daarop.



Jonne HoekJonne Hoek is filosoof bij de vaksectie Rechtsfilosofie van de Radboud Universiteit. Hij doet onderzoek naar ethiek en techniekfilosofie.



Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Dit is een programma van Radboud Reflects in samenwerking met LUX