Zoek in de site...

20|02|03 Vrij zijn in tijden van klimaatverandering. Hoe doe je dat? | Radboud Reflects @Free Future College

Terugblik Vrij zijn in tijden van klimaatverandering. Hoe doe je dat? | Onderzoekend gesprek met filosoof Dave WillemsVrij zijn in tijden van klimaatverandering. Hoe doe je dat? | Onderzoekend gesprek met filosoof Dave Willems | Radboud Reflects @Free Future College | Maandag 3 februari 2020 | 12.30 – 13.45 uur | Theaterzaal C, Radboud Universiteit | Radboud Reflects i.s.m. Vfonds, Gemeente Nijmegen en Gelderland Herdenkt.

"Goed begeleid, juiste vragen op het juiste moment en [het waren] ook relevante vragen." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Staat onze vrijheid onder druk als gevolg van klimaatverandering? In een onderzoekend gesprek bespreken we het thema vrijheid en klimaat. Om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen moeten we minderen: van vliegen en vlees eten tot afval produceren. Staat een duurzaam leven daardoor gelijk aan een minder vrij leven? Of krijgt vrijheid door duurzaam gedrag juist een andere betekenis? Onderzoek samen met een groep medestudenten de vraag wat klimaatverandering betekent voor je idee van vrijheid. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Vrij zijn in tijden van klimaatverandering – Hoe doe je dat?

Wat betekent vrijheid in relatie tot klimaat? Dat was het onderwerp van het eerste programma dat Radboud Reflects deze week organiseerde in het kader van Free Future. In een onderzoekend gesprek beten aanwezigen zich vast in de vragen die vrijheid en klimaat op kunnen roepen, onder leiding van filosoof Dave Willems, programmamaker bij Radboud Reflects.

Klimaat en vrijheid

De bijeenkomst werd afgetrapt met twee, op het eerste gezicht simpele, vragen. Als eerste: wat betekent klimaat voor jou? En vervolgens: Wat betekent vrijheid voor jou? Via hun telefoon konden de deelnemers drie woorden delen, die zij met het woord ‘klimaat’ en het woord ‘vrijheid’ associeerden. Deze werden op de muur geprojecteerd, zodat er een mooi overzicht van alle associaties kwam.

Negatief geladen

Klimaat was als eerst aan de beurt. Woorden die de revue passeerden waren: ‘toekomst’, ‘probleem’, ‘overleven’, ‘weer’, ‘angst’, ‘verandering’ en ‘machteloosheid’. Wat direct door een deelnemer werd opgemerkt, was dat de meeste aanwezigen het woord klimaat amper associeerden met neutrale woorden als ‘natuur’, ‘omgeving’ of ‘seizoenen,’ maar veel meer met negatief geladen woorden als ‘probleem’, ‘bang’ en ‘bedreigd’. Een woord dat ook werd genoemd was ‘cultureel klimaat’. Er werd geconstateerd dat juist het feit dat klimaat vaak in verband wordt gebracht met problemen en angst, laat zien dat klimaat en cultureel klimaat met elkaar in verband staan. Tijdsgeest speelt immers een belangrijke rol in hoe we tegen dingen aankijken, merkte een van de aanwezigen eerder tijdens de discussie al op. Vandaag de dag komt het woord klimaat nagenoeg uitsluitend voor in krantenartikelen over nare gebeurtenissen, zoals bosbranden of overstromingen.

Ik en de ander

Vervolgens mocht de groep zijn gedachten laten gaan over het woord vrijheid. Hier kwamen woorden naar voren als: ‘zorgeloosheid’, ‘keuzevrijheid’, ‘geluk’ en ‘ik’, maar ook ‘de ander’. Met name de laatste twee termen werden door de groep opgemerkt. Wanneer het om vrijheid gaat, zijn we snel geneigd om vanuit onszelf te denken en minder vanuit de vrijheid van anderen. Dat terwijl je misschien pas echt vrij bent als de anderen om je heen ook vrij zijn in hun keuzes, merkte een van de deelnemers op. De term keuzevrijheid verdiende voor de groep ook gewicht. Op het eerste gezicht lijk je pas vrij te zijn, wanneer je alle mogelijke keuzes hebt. Maar de deelnemers constateerden ook dat je evengoed vrij kan zijn bij een beperkt aantal keuzes, mits je daar genoegen mee kan nemen.

Conflicten

Vervolgens werd met de groep onderzocht waar de termen die genoemd waren bij ‘klimaat’ en ‘vrijheid’ met elkaar conflicteerden. Als eerste werden ‘overleven’ en ‘de ander’ genoemd. Jouw eigen belangen stroken immers niet altijd met die van de rest van de wereldbevolking. Het eigenbelang opzij zetten voor een ander, is dat ook vrijheid? Wanneer ik besluit om te vliegen en daarmee een enorme hoeveelheid CO2 uitstoot, heeft dat immers mogelijk negatieve effecten voor iemand in Bangladesh, die bedreigd wordt door overstromingen. Jouw keuzes, en dus jouw vrijheid, kunnen gevolgen hebben voor mensen die op een heel ander continent leven, zo werd gesteld.

Verantwoordelijkheid

Ook werd opgemerkt dat keuzevrijheid ons een gevoel van onvrijheid kan geven, zeker in relatie tot klimaat. De vele keuzemogelijkheden die er zijn op het gebied van milieubewust leven (vlees of vegetarisch, vliegen of met de trein, duur ecologisch wasmiddel of goedkoop met microplastic) kunnen voor het gevoel zorgen dat we een enorm zware verantwoordelijkheid dragen. Bovendien geeft dat ons het gevoel dat het altijd beter kan. Dat roept de vraag op: Waar ligt de grens van jouw verantwoordelijkheid voor het klimaat?

Kennis

Aan die vraag bleken nogal wat haken en ogen te zitten. Zo werd er door de een van de deelnemers geconstateerd dat bedrijven eigenlijk de enigen zijn die voor het klimaat echt een verschil kunnen maken en dat je als individu niet vrij bent om effectieve verandering te brengen. Een andere deelnemer stelde daar tegenover dat bedrijven uiteindelijk afhankelijk zijn van hun consumenten en dat je als individu dus weldegelijk een verschil kan maken. Daarbij werd geconstateerd dat om een goede keuze te maken, kennis een absolute vereiste is. Om te weten wat voor het klimaat de beste keuze is, moet je toegang  hebben tot de juiste informatie over bijvoorbeeld kerosine, vleesproductie en dierenwelzijn. Kennis speelt dus een grote rol, maar blijkt niet altijd vrij toegankelijk te zijn.

Individu en collectief

Door een van de deelnemers werd geconcludeerd dat het vooral ging om individu versus collectief in de kwesties die besproken waren en om het nu versus toekomst. Als oplossing kwam eruit dat de tegenstelling wellicht niet zo lijnrecht tegenover elkaar staan. Het onderscheid tussen individu en collectief is misschien wel minder hard dan we denken. Ze kunnen wellicht ook samengaan.

Door: Maud Ramakers

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Vrij zijn in tijden van klimaatverandering. Hoe doe je dat? | Radboud Reflects @Free Future College

Staat onze vrijheid onder druk als gevolg van klimaatverandering? In een onderzoekend gesprek bespreken we het thema vrijheid en klimaat. Om de opwarming van de aarde een halt toe te roepen moeten we minderen: van vliegen en vlees eten tot afval produceren. Staat een duurzaam leven daardoor gelijk aan een minder vrij leven? Of krijgt vrijheid door duurzaam gedrag juist een andere betekenis? Onderzoek samen met een groep medestudenten de vraag wat klimaatverandering betekent voor je idee van vrijheid.

Klimaat en vrijheid

We moeten onze CO2-uitstoot terugbrengen en afvalproductie reduceren om verdere opwarming van de aarde tegen te gaan. Maar ons gedrag veranderen is niet zo gemakkelijk. We vinden het moeilijk om het vliegtuig te laten staan, of minder te gaan consumeren. Toch voelen we ook de druk van mensen om ons heen om ons gedrag aan te passen. In sommige vriendenkringen is ‘vliegen’ een verboden woord. Is deze druk van anderen een beperking van jouw vrijheid? Mag je niet zelf bepalen hoe vaak je vliegt en hoeveel afval je maakt?

Droogte en extreem weer als gevolg van klimaatverandering kunnen elders op aarde de vrijheid van anderen beperken, bijvoorbeeld als gevolg van mislukte oogsten bij kansarme boeren. Andersom kan duurzaam handelen dus indirect ook vrijheid opleveren voor anderen. Wat doet die gedachte met onze opvatting over vrijheid?

Onderzoekend gesprek

Tijdens dit onderzoekend gesprek gaan we in een kleine groep (maximaal 25 deelnemers) samen op zoek naar hoe vrijheid en duurzaamheid zich tot elkaar verhouden. Waar ondervinden we weerstand als we nadenken over vrijheid en klimaat? En kunnen we duurzaam leven ook opvatten als een vorm van vrijheid? Filosoof en programmamaker Dave Willems leidt het gesprek.

Over de spreker

Dave WillemsDave Willems is programmaker bij Radboud Reflects. Hij is opgeleid als filosoof en als gespreksleider van moreel beraden en filosofische gesprekken.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Dit is een programma van Radboud Reflects. Het is onderdeel van Free Future een jongerenprogramma in het kader van 75 jaar vrijheid. Met Free Future laten jongeren aan de wereld zien wat zij nodig hebben om een vrije toekomst te hebben.

Dat doen ze door samen te ontdekken, onderzoeken, uit te wisselen en ervaren wat vrijheid betekent.

Dit gebeurt tijdens het Free Future College voor middelbare scholen, MBO, HBO en WO en een Into the Future festival van 3-9 februari 2020 in Nijmegen.

Free Future wordt in opdracht van de gemeente Nijmegen georganiseerd met ondersteuning van Gelderland Herdenkt 75 jaar vrijheid en het Vfonds.