Zoek in de site...

22|07|20 Het individu, de groep en emancipatie | Gesprek met schrijver en filosoof Maxim Februari

Het individu, de groep en emancipatie | Gesprek met schrijver en filosoof Maxim FebruariHet individu, de groep en emancipatie | Gesprek met schrijver en filosoof Maxim Februari | Woensdag 22 juli 2020 | 20.00 – 21.15 uur | Bibliotheek De Mariënburg, Mariënburg 29, Nijmegen | Radboud Reflects en Bibliotheek Gelderland Zuid

Podcast | Video

Aankondiging - Wereldwijd stijgt het aantal protesten en vooral jongeren blijken hierachter de drijvende kracht te zijn. Dat terwijl ze lang werden gezien als een individualistische en apolitieke generatie. Wat is hier aan de hand? Met wat voor emancipatiebewegingen hebben we nu te maken? Schrijver en filosoof Maxim Februari benadert deze vraag vanuit de tegenpolen ‘individu’ en ‘groep’. Groepen hebben regels en sluiten daarmee uit. Maar individuen die hun identiteit centraal stellen sluiten ook uit. Juist in de kunst wordt dit zichtbaar. Kom luisteren en ga in gesprek met schrijver en filosoof Maxim Februari. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Het individu, de groep en emancipatie

Ook de Nijmeegse Vierdaagsefeesten gaan dit jaar niet door vanwege het coranavirus. Daarom organiseerden Bibliotheek Gelderland Zuid en Radboud Reflects samen een alternatief Vierdaagseprogramma in Bibliotheek De Mariënburg. Er was genoeg animo voor dit programma met schrijver en filosoof Maxim Februari, die met ethicus Marcel Becker in gesprek ging over de rol van het individu en de groep in de emancipatiestrijd.

Sprekers: Maxim Februari, Marcel Becker. Foto: Ted van Aanholt

Gemeenschap

Maxim Februari begon de avond met een lezing over het probleem met identiteitsdenken. Premier Jan Peter Balkenende was een echte gemeenschapsdenker. Hij bracht het gesprek op gang over de rol van normen en waarden binnen de gemeenschap en zag de samenleving als een morele gemeenschap, waarin waarden ons onderling verbinden. Het mooie van een gemeenschap is dat je niet alleen bent. We willen elkaar zien en als iemand ziek is, willen we elkaar soep brengen. Maar wie geven we soep en wie niet? Met andere woorden: wie slaan we over? Maxim Februari vertelde dat mensenrechten daarvoor een oplossing bieden: die zijn universeel en verkrijg je bij geboorte. Er komt echter steeds meer kritiek op de universele rechten voor de mens. Ze zouden te westers zijn en te individualistisch.

Identiteit

In huidige emancipatiestrijden maken mensenrechten steeds meer plaats voor een andere manier van denken: het idee dat een gemeenschap niet gevormd wordt door gedeelde waarden en opvattingen, maar door kenmerken en identiteiten, soms zelfs lichamelijke identiteiten. De lhbti-gemeenschap is bijvoorbeeld georiënteerd op lichamelijke kenmerken. In de kern gaat het er bij dit soort gemeenschappen niet zozeer om wat je denkt, maar voornamelijk om wie je bent. Dit biedt veel mogelijkheden voor emancipatie en het opeisen van rechten. Het nadeel is echter dat deze vorm van gemeenschapsdenken leidt tot exclusiviteit en uitsluiting.

Spreker: Maxim Februari. Foto: Ted van Aanholt

Groep

Maxim Februari benadrukte dat je je rechten in principe wilt opeisen vanwege het feit dat je geboren bent, niet op basis van een groep waartoe je behoort. Het individu in zijn veelvormigheid past namelijk nooit volledig binnen één groep, er gaat al gauw iets wringen. De Britse schrijver Zadie Smith ondervond bijvoorbeeld dat de vraag “waar hoor ik nu bij?” heel ingewikkeld kan zijn. Ze komt uit een familie die deels wit is en deels zwart. Als ze zou besluiten om zich als een van de twee te identificeren, zou ze een deel van de groep achter zich laten.

Centrum of marge?

Om een soortgelijke reden benadrukt Maxim Februari vaak dat hij heteroseksueel is. “Niet omdat ik daar zo verschrikkelijk trots op ben, maar omdat ik het belangrijk vind om te laten merken dat er ook hetero’s zijn die behoren tot de lhbt-gemeenschap. Je ziet steeds vaker dat homoseksualiteit en lhbt synoniemen zijn geworden. Ik behoor echter tot de t-gemeenschap, om dan toch maar even in termen van groepen te praten, maar niet tot de l, de h en de b.” Identiteit is op individueel niveau veel ingewikkelder dan het in eerste oogopslag lijkt: “Ben ik een oude, witte, heteroseksuele man en behoor ik tot het centrum van de macht? Of ben ik zo’n leuke, hippe, transseksuele man en behoor ik tot de marge van de samenleving?”

In de emancipatiestrijd die nu gaande is, is het belangrijk dat de lijnen niet op zo’n manier getrokken worden dat het individu sneuvelt. De problemen die we allemaal hebben zijn vaak aan elkaar gerelateerd. We schrijven over elkaar, omdat we in elkaar geïnteresseerd zijn. Als we identiteit te streng gaan afbakenen, dan schaadt dat onze wederzijdse belangstelling. En die moeten we koesteren, volgens Maxim Februari. Dat is onze mensenrechtenneiging.

Sprekers: Maxim Februari, Marcel Becker. Foto: Ted van Aanholt

Idealen en praktijk

Marcel Becker vroeg of het niet iets paradoxaals heeft dat mensen zich op basis van een individuele eigenschap plotseling scharen tot een massabeweging. Identiteit is toch uiterst complex en niet te vangen in algemene termen? Maxim Februari beaamde dit, maar gaf ook aan dat een massabeweging nodig is om emancipatie tot stand te brengen. Nuance en filosofische reflectie helpen dan niet, want dan zou er namelijk niets gebeuren. Je krijgt verandering alleen tot stand door je bij elkaar aan te sluiten. Om eenzelfde reden zitten ook de l, h, b en t samen in de lhbt-gemeenschap. De l, h en b horen eigenlijk niet bij de t. De ene beweging gaat over seks, romantiek en relaties, de andere over lichamelijke identiteit. Om praktische redenen was het voor transgenders echter handig om zich aan te sluiten bij de lhb-beweging. Vervolgens zaten ze met de gebakken peren, wat bijvoorbeeld leidde tot de ‘drop the t beweging’ in Groot-Brittannië.

Rol van de roman

Waar zit de mensenrechtengedachte in de roman? In literatuur worden individuen beschreven die er tussenuit vallen, vertelde Maxim Februari. Het gaat vaak over de identiteit A=A, ik ben ik, en over het identificeren met anderen. Het gaat ook vaak over de grenzen van identiteit heen, zoals dat ook het geval is bij mensenrechten. Het denken in mensenrechten verliest echter aan terrein, onder andere door digitalisering en verschuivingen in de macht. De Nederlandse overheid heeft bijvoorbeeld al laten uitzoeken of we onder het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens uit kunnen. Dan hebben we alleen nog de roman, die het verhaal kan beschrijven van degenen die tussen wal en schip vallen.

Door: Dave Willems

Video:

Podcast:

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Het individu, de groep en emancipatie | Gesprek met schrijver en filosoof Maxim Februari

Wereldwijd stijgt het aantal protesten en vooral jongeren blijken hierachter de drijvende kracht te zijn. Dat terwijl ze lang werden gezien als een individualistische en apolitieke generatie. Wat is hier aan de hand? Met wat voor emancipatiebewegingen hebben we nu te maken?

Schrijver en filosoof Maxim Februari benadert deze vraag vanuit de tegenpolen ‘individu’ en ‘groep’. Groepen hebben regels en sluiten daarmee uit. Maar individuen die hun identiteit centraal stellen sluiten ook uit. Juist in de kunst wordt dit zichtbaar. Kom luisteren en ga in gesprek met schrijver en filosoof Maxim Februari.

Emancipatiestrijd 

De emancipatiestrijd is volop gaande. Dit voorjaar kreeg het Black Lives Matters-protest globale weerklank en ook de #MeToo- en LHBTQI+-beweging zijn nog springlevend. Deze bewegingen strijden in eerste opzicht allemaal voor hetzelfde: voor emancipatie en erkenning. Maar betekent het strijden voor emancipatie voor iedereen wel hetzelfde? En welk risico schuilt erin als individuen strijden vanuit hun eigen verhaal? Maxim Februari geeft een korte inleiding en daarna in gesprek met ethicus Marcel Becker.

Over de sprekers

Maxim FebruariMaxim Februari is schrijver en filosoof. Hij is auteur van de bejubelde romans Klont (2017) en De literaire kring (2007). In 2008 ontving Februari de Frans Kellendonkprijs voor zijn gehele oeuvre en dit jaar nam hij de P.C. Hooft-prijs in ontvangst.

Marcel BeckerMarcel Becker is filosoof en universitair hoofddocent Ethiek aan de Radboud Universiteit. Hij doet onder andere onderzoek naar de ethiek van digitale media, privacy en de ethiek van openbaar bestuur.

Dit is een programma van Radboud Reflects en Bibliotheek Gelderland Zuid.

Tijdens de Vierdaagsefeesten organiseert Bibiotheek Gelderland Zuid normaalgesproken programma’s met schrijvers in de Stevenskerk. Vanwege de coronacrisis vindt dit jaar een alternatief programma plaats in Bibliotheek De Mariënburg.

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.