Zoek in de site...

21|09|20 David en Goliath nu – burgers vs. grote machten | Lezingen door theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets

David en Goliath nu – burgers vs. grote machten | Lezingen door theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets

David en Goliath nu – burgers vs. grote machten | Lezingen door theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets Maandag 21 september 2020 | 20.00 – 21.15 uur | LUX, Nijmegen en livestream via Radboud Reflects 

Video | PodcastJanneke Stegeman in Nieuw Wij: "Wat voor vrede doorgaat, is dat niet voor iedereen" | Verslag - De underdog, macht en revoluties

"Goed georganiseerd. Prima inleiding en twee sprekers met een interessant verhaal. Het was een fijne avond die ook achteraf stof tot nadenken gaf. Bedankt daarvoor!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Het bijbelverhaal over de herdersjongen David die de reus Goliath verslaat, doet bij iedereen wel een belletje rinkelen. Maar hoe kunnen we dit verhaal verstaan in een hedendaagse context? Als we denken aan de protesten in Hong Kong, aan #blacklivesmatter of aan NGO’s die strijden tegen institutionele ongelijkheid, welke lessen kunnen we dan trekken uit dit eeuwenoude verhaal? Kom en laat je inspireren door theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets die vertellen waarom mensen in opstand komen tegen ogenschijnlijk onverslaanbare tegenstanders. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - David en Goliath – burgers vs. grote machten

Wat is de betekenis van het Bijbelverhaal van David en Goliath anno nu? Het verhaal doet bij veel mensen een belletje rinkelen. De kleine, jonge David die de grote Filistijn Goliath versloeg. Kunnen we lessen trekken uit dit eeuwenoude verhaal in de context van de protesten in Hong Kong of hedendaagse politieke bewegingen als Black Lives Matter? Aan de hand van het verhaal van David en Goliath, verteld door programmamaker Tjidde Tempels, gaven theoloog Janneke Stegeman en historicus en politicoloog Gaard Kets twee korte lezingen over waarom mensen in opstand komen tegen ogenschijnlijk onoverwinnelijke tegenstanders. Daarna gingen zij met elkaar in gesprek.

Tjidde Tempels en Janneke Stegeman, foto: Ted van Aanholt

Het verhaal van David en Goliath

In de Bijbel wordt in Samuel 1 beschreven hoe de Filistijnen klaarstaan om Israël binnen te vallen. Een enorme reus, Goliath, maakt onderdeel uit van hun leger. Veertig dagen lang daagt hij de Israëlieten uit. Toen de herdersjongen David het Israëlische legerkamp binnenkwam om zijn broers eten te brengen, zag hij dat Goliath weer voor het leger stond. Hij gaat naar koning Saul en geeft aan dat hij Goliath wel zal verslaan. De koning biedt hem zijn harnas en zwaard aan, maar deze moest hij vrijwel direct weer uitdoen, omdat dit zo zwaar was dat de kleine David anders niet kon lopen. Zo ging hij, slechts gewapend met een slinger, richting Goliath. Zijn broers maakten hem belachelijk, maar toch lukte het David: de steen uit zijn slinger doorboorde het voorhoofd van de reus. David versloeg Goliath en daarmee ook de Filistijnen.

De underdog

Theoloog Janneke Stegeman vergeleek het verhaal van David en Goliath met de Tour de France. Koning Saul zei tegen David: ‘jij bent nog maar een jongen’. Iedereen die de afgelopen weken de Tour de France heeft gekeken, weet dat Tadej Pogačar iets soortgelijks liet horen in interviews. “Ik ben maar een jongen uit Slovenië, met twee zussen en een broer,” zei hij toen hij de gele trui te pakken kreeg. In het verhaal wint de kleine David en dit jaar wint een 21-jarige Sloveen de tour. Onwaarschijnlijke helden krijgen vaak sympathie: ze zijn de underdog.

Het verhaal van David is dan ook een zorgvuldig gecomponeerd verhaal, stelde Stegeman. Eigenlijk wordt met dit verhaal de nieuwe koning van Israël geïntroduceerd. De auteurs van dit Bijbelverhaal willen dat we bepaalde gevoelens ontwikkelen voor David. Het is dan ook niet voor niets dat dit verhaal in andere varianten terugkomt, bijvoorbeeld in Kronieken. In deze verhalen komt weer een Goliath voor die vermoord wordt door David. De functies van deze bloemrijke verhalen is om David voor te stellen en de moed en visie van David tegenover de barbaarse Goliath en de laffe Saul te stellen. David wordt voorgesteld als de nieuwe koning van de Israëlieten en de vervanger van Saul. Saul belichaamt namelijk zijn volk niet, maar David wel, door als een herder zijn kudde te beschermen met een slinger.

Tjidde Tempels, Janneke Stegemen en Gaard Kets, foto: Ted van Aanholt

Mythisch verleden

Het verhaal van David en Goliath is, en wordt, vaak gebruikt om een identiteit te ontwikkelen. Het verhaal werd volgens Stegeman een symbool en sjabloon voor andere koningen en hoe zij hun volk belichaamden. Het is namelijk heel verleidelijk om je met David te identificeren: de jonge, knappe, onschuldige underdog. Elk volk wil wel zo’n geschiedenis, die onschuldig en dapper begint. Dit zie ook in de Nederlandse geschiedschrijving, zo stelde Stegeman. De theoloog stelde dat er ook vandaag de dag voorbeelden van ‘Davids’ zijn, zoals Sylvana Simons, Ruth Bader Ginsburg en Karwan Fatah-Black. Dit zijn individuen die het bestaande verhaal uitdagen en proberen te veranderen.

Ingrediënten van revolutie

Volgens politicoloog Gaard Kets is de geschiedenis van onze samenleving een aaneenschakeling van protest en revolutie. Wat maakte dat David succesvol was in zijn strijd? Een revolutie, gedefinieerd door Kets als “een poging om politieke instituties te veranderen door een massale mobilisatie die bestaande instituties ondermijnt,” heeft een paar ingrediënten nodig. Ten eerste moet er een groep zijn die de staat uitdaagt en eisen stelt die onmogelijk door het heersende regime kunnen worden voldaan. Daarnaast moet er een bereidheid zijn van mensen om die eisen af te dwingen, door bijvoorbeeld de straat op te gaan. Tot slot moet de heersende macht onvoldoende capaciteit hebben, of onvoldoende wil, om de protestbewegingen te onderdrukken.

Maar waarom gaan mensen überhaupt de strijd aan met de Goliaths van deze wereld? Kets verwees naar de theorie van relatieve deprivatie: mensen willen deelnemen aan protest, wanneer ze iets missen dat ze hadden verwacht wel te hebben, of waarvan ze zien dat anderen het wel hebben. Dat hebben mensen alleen vaak niet op hetzelfde moment. Een protestbeweging moet dus mobiliseren en anderen overtuigen dat de onrechtvaardigheid in de samenleving ook hun onrechtvaardigheid is. Je hebt dus voldoende “menselijke hulpbronnen” nodig in een dergelijke strijd.

Daarnaast, legde Kets uit, moeten er ook morele en materiële hulpbronnen gebruikt worden. Daarbij hebben protestgroepen baat bij bepaalde strategieën. Bijvoorbeeld geweldloosheid: door geweldloos te zijn, weiger je bepaalde narratieven die over jou geschreven worden te bevestigen. Maar welke strategie je ook kiest, de realiteit is dat het wel even kan duren voordat de gewenste veranderingen geïmplementeerd worden. Volgens Kets is een citaat van filosoof Slavoj Žižek hierbij passend: “fail, try again, fail better.” Als je een moderne David wilt zijn dan heb je een lange adem nodig.

Gaard Kets, foto: Ted van Aanholt

Populisme

Moderne Davids zien we ook terug in de opkomst van een populistische beweging, waarbij politici claimen dat ze anders zijn dan de elite. Kets stelde dat zij succesvol zijn in het gebruik van narratief: zij stellen zichzelf op als David. Ook Stegeman stelde dat we hier opnieuw zien dat iedereen graag David wil zijn. Maar er zit geen moraal in: geen liefde voor vluchtelingen of arme mensen.

Door: Inge de Vries

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets

Deze lezing kun je in de zaal of via een livestream bijwonen.

Het bijbelverhaal over de herdersjongen David die de reus Goliath verslaat, doet bij iedereen wel een belletje rinkelen. Maar hoe kunnen we dit verhaal verstaan in een hedendaagse context? Als we denken aan de protesten in Hong Kong, aan #blacklivesmatter of aan NGO’s die strijden tegen institutionele ongelijkheid, welke lessen kunnen we dan trekken uit dit eeuwenoude verhaal? Kom en laat je inspireren door theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets die vertellen waarom mensen in opstand komen tegen ogenschijnlijk onverslaanbare tegenstanders.

Een slinger en een steen: de middelen

David is een herdersjongen die zijn broers, soldaten in het leger van koning Saul, eten komt brengen terwijl zij aan het front staan. Daar aangekomen hoort David dat er een reus is die de soldaten uitdaagt om met hen te vechten, maar niemand durft. David biedt aan om zélf de strijd met hem aan te gaan. Slechts gewapend met zijn slinger en een steen, verslaat hij Goliath. 

Wat was de context waarin dit verhaal eeuwen geleden geschreven is? Door wie, voor wie, en met welke boodschap? En welke mogelijkheden hebben kleine initiatieven anno nu om de strijd aan te gaan met een machtige tegenstander?

Doe het niet: de maatschappij

Het wordt David niet gemakkelijk gemaakt: de koning denkt dat hij het niet kan, de soldaten zijn te laf om hem te helpen en zijn broers zijn zelfs boos: “Jij bent toch alleen maar een herdersjongen? Echt iets voor jou, om met je brutale neus vooraan te staan!” Welke reactie krijgen initiatieven die tegen de stroom inzwemmen van de rest van de maatschappij? Worden ze gesteund of weggehoond? Welke strategieën kunnen ze hanteren om de reus toch te verslaan?

Theoloog Janneke Stegeman en politicoloog Gaard Kets gaan na een korte lezing met elkaar in gesprek. Programmamaker Liesbeth Jansen is de gespreksleider.

Over de sprekers

Janne StegemanJanneke Stegeman is theoloog gespecialiseerd in het Oude Testament. Ze onderzoekt de rol van conflict in de ontwikkeling van religieuze traditie. Daarnaast was ze Theoloog des Vaderlands en publiceerde ze Alles Moet Anders. Bevrijdingstheologie voor Witte Nederlanders (2017) en Heb je Hem weer. 24 Preken voor sceptici en andere gelovigen (2016).

Gaard KetsGaard Kets is politicoloog en historicus aan de Radboud Universiteit. Hij is gespecialiseerd in politieke theorie, en doet onderzoek naar de (gefaalde) communistische revoluties. Daarnaast onderzoekt hij de interacties tussen verschillende sociale groepen binnen revolutionaire bewegingen, en het repertoire dat wordt gebruikt om politiek te beoefenen.

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant. 

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? 
Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.