Zoek in de site...

20|10|06 Actuele Denkers: Sophie Olúwolé | Lezingen (zaal en livestream) door filosofen Louise Müller en Angela Roothaan

Actuele Denkers: Sophie Olúwolé | Lezingen (zaal en livestream) door filosofen Louise Müller en Angela Roothaan

Actuele Denkers: Sophie Olúwolé | Lezingen (zaal en livestream) door filosofen Louise Müller en Angela Roothaan | Dinsdag 6 oktober 2020 | 20.00-21.15 uur | LUX Nijmegen, Mariënburg 38-39 en online. Radboud Reflects, Filosofie Oost-West en Radboud Diversity, Equity and Inclusion Office 

Video | Podcast

Aankondiging - De Nigeriaanse filosoof Sophie Olúwolé (1935 – 2018) was een belangrijke Afrikaanse Yoruba filosofe met internationale bekendheid. Ze haalde als eerste vrouw in Nigeria een doctorstitel in de filosofie. Ze werd een voorvechtster van anti-koloniaal denken en van vrouwenrechten binnen de traditionele Yoruba cultuur. Haar kritiek op het idee dat westers denken superieur zou zijn aan het Afrikaanse, heeft de Afrikaanse klassieke filosofische orale traditie definitief op de kaart gezet. Olúwolé bestudeerde als eerste en weinige het Ifa corpus, wat een belangrijke rol speelt in de orale Yoruba traditie, in haar Afrikaans filosofische context. Kom luisteren naar de filosofen Louise Müller en Angela Roothaan die uitleggen wie Sophie Olúwolé was, en wat wij van haar gedachtengoed kunnen leren. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Actuele Denkers: Sophie Olúwolé

De Nigeriaanse filosoof Sophie Olúwolé (1935 – 2018) was een belangrijke Afrikaanse Yoruba filosoof. Zij was de eerste die het klassieke Ifa corpus als een volwaardige filosofie op de kaart zette. Filosoof en docent Afrikaanse literatuur en media Louise Müller en filosoof Angela Roothaan legden uit wie Sophie Olúwolé was en wat wij van haar gedachtengoed kunnen leren. Filosoof Viviana Buizert van Filosofie Oost-West leidde het gesprek.

Louise Müller, foto: Ted van Aanholt

Het Ifa corpus

Louise Müller opende de avond door meer informatie te geven over Olúwolé en het Ifa corpus van de Yoruba dat zij bestudeerde. Het Ifa corpus wordt toegeschreven aan de wijsgeer Orunmila, een belangrijk lid van de Yoruba, een van de grootste etnische groepen in Nigeria. Orunmila leefde circa 500 voor christus en hij bedacht het Ifa corpus: een definatiesysteem dat gedichten koppelt aan patronen, die met noten worden gegooid. Het Ifa corpus staat op de werelderfgoedlijst. Er zijn in totaal 16 primaire combinaties en dus ook 16 teksten. Daarnaast bestaat het Ifa corpus uit nog eens 240 hiervan afgeleide teksten.

Yoruba filosofie

Het Ifa corpus is eigenlijk een vorm van zelfhulp, volgens Müller. De verzen moesten cliënten van priesters helpen om tot inkeer te komen. Het gaat niet om een orakel dat jou de waarheid vertelt, maar als cliënt ga je net zolang door tot er een tekst langskomt waar je je in kunt vinden en die je verder op weg helpt. Ifa komt over de hele wereld voor onder verschillende namen en er is zelfs een Ifa-app. De Yoruba filosofie waar het Ifa corpus deel van is benadrukt de gelijkheid tussen man en vrouw en ook de gelijkheid tussen verschillende filosofische systemen. Centraal staat een dialoog in een vrije denkruimte.

Kolonialisme

Sophie Olúwolé werd in 1935 tijdens de koloniale tijd geboren in Nigeria. Door de koloniale overheersing kon ze haar eigen cultuur niet bestuderen. Op de middelbare school kreeg ze de bijnaam Sophia, omdat ze zo slim was. Uiteindelijk is ze de eerste vrouw in Afrika die afstudeert in de filosofie. Dit was echter vanwege de kolonisatie wel Westerse filosofie. Afrikaanse filosofie werd niet onderwezen en het bestaan ervan werd zelfs ontkent. De Afrikaanse filosofie van voor het kolonialisme werd door de overheersers weggezet als slechts een vorm van religie. De mensen in Afrika hadden volgens de overheerser immers de Westerse beschaving nodig. Dit is volgens Olúwolé ook de reden dat de wijsgeer Orunmila onder het kolonialisme doelbewust als een god is weggezet.

Louise Müller, Angela Roothaan en Viviana Buizert, foto: Ted van Aanholt

Orunmila en Socrates

Olúwolé vergelijkt Orunmila en Socrates met elkaar. Beide wijsgeren leefden grofweg in dezelfde periode, beide hebben alleen mondeling hun wijsheid overgedragen. En beide wijsgeren hadden als centraal punt het idee dat de mens zichzelf moet leren kennen, ‘ken uzelf’. Beide wijsgeren laten volgens Olúwolé ook zien dat je ook binnen een orale traditie aan filosofie kunt doen. Bovendien ziet zij de flexibiliteit en het multi-interpretabele van orale cultuur als een groot voordeel. Orale tradities zijn dynamisch in plaats van dogmatisch en bevorderen ontwikkeling in plaats van stagnatie.

Complementaire binaliteit

Belangrijk in het denken van Olúwolé is volgens Louise Müller het idee van complementaire binaliteit. Het idee dat twee deeltjes altijd afhankelijk van elkaar zijn. De een beïnvloed de ander en de twee kunnen niet zonder elkaar. Een heuvel is niets zonder dal, een kop is niets zonder munt en geliefdes horen bij elkaar. Dit idee is volgens Müller niet anders dan dat van verbondenheid in de kwantummechanica en in die zin nog steeds modern. Angela Roothaan sloot hierbij aan door te stellen dat in het denken van Olúwolé materie en non-materie niet van elkaar te scheiden zijn.

Afrikaanse filosofie

Angela Roothaan liet de rijke Afrikaanse filosofie van dit moment zien, waarbij er verschillende ideeën zijn over of Afrikaanse filosofie werkelijk te onderscheiden is van Westerse filosofie. Zo stelt Mudimbe dat Hegel niet bij zichzelf dacht laat ik vandaag eens aan Duitse filosofie gaan doen, net zoals Afrikaanse filosofen niet denken, laat ik eens aan Afrikaanse filosofie gaan doen. Filosofie kenmerkt zich volgens hem door een methode. Mudimbe behoort tot de filosofen die Afrikaanse filosofie puur geografisch benaderen.

Angela Roothaan, foto: Ted van Aanholt

Eigenheid

De filosoof Mbiti meent volgens Roothaan echter dat door de vele Afrikaanse culturen wel degelijk constanten te onderscheiden zijn waaruit je tot een Afrikaanse ontologie, ethiek en politiek filosofie kunt komen. Deze Afrikaanse filosofie kent volgens hem de volgende kenmerken: religieus, gemeenschapsgericht, levenden, voorouders en ongeborenen, ubuntu, geen dualisme materie en geest. De filosoof Chimkanonam gaat nog een stap verder en stelt dat in het Afrikaanse denken een andere logica aan het werk is dan in het Westerse denken. Hij noemt dit het Conversationalisme, geopponeerde termen gaan een relatie met elkaar aan, waardoor een proces op gang komt, dat niet tot een conclusie komt. Dit in tegenstelling tot de wet van de uitgesloten derde in het westen. Angela Roothaan plaatst het denken van Sophie Olúwolé in deze Afrikaanse traditie.

Door: Anouta de Groot

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Video

Podcast

Aankondiging

Actuele Denkers: Sophie Olúwolé | Lezingen (zaal en livestream) door filosofen Louise Müller en Angela Roothaan

Radboud Reflects, Filosofie Oost-West en Radboud Diversity, Equity and Inclusion Office

De Nigeriaanse filosoof Sophie Olúwolé (1935 – 2018) was een belangrijke Afrikaanse Yoruba filosofe met internationale bekendheid. Ze haalde als eerste vrouw in Nigeria een doctorstitel in de filosofie. Ze werd een voorvechtster van anti-koloniaal denken en van vrouwenrechten binnen de traditionele Yoruba cultuur. Haar kritiek op het idee dat westers denken superieur zou zijn aan het Afrikaanse, heeft de Afrikaanse klassieke filosofische orale traditie definitief op de kaart gezet. Olúwolé bestudeerde als eerste en weinige het Ifa corpus, wat een belangrijke rol speelt in de orale Yoruba traditie, in haar Afrikaans filosofische context. Kom luisteren naar de filosofen Louise Müller en Angela Roothaan die uitleggen wie Sophie Olúwolé was, en wat wij van haar gedachtengoed kunnen leren.

Populair

Afrikaanse filosofie is populair. Vooral een van de centrale stellingen uit de Ubuntu-traditie wordt vaak aangehaald: ik ben omdat wij zijn. Het belang van de gemeenschap dat hierin benadrukt wordt, druist regelrecht in tegen ons westerse individualisme. Niet het eigen ik staat voorop, maar de relaties tussen mensen. Wat kunnen wij leren van een manier van denken die zover af lijkt te staan van de onze? En staat deze manier van denken nog wel zo ver van ons af als wij vermoeden?

Traditie op de kaart

In Nederland is Sophie Olúwolé vooral bekend geworden door haar boek Socrates en Òrúnmìlà (2017), waarin ze de verschillen en overeenkomsten tussen Westerse en Afrikaanse filosofie analyseert. Dat doet ze op basis van twee filosofen die zelf nooit één letter op papier hebben gezet. Hiermee levert ze dus ook kritiek op de gedachte dat Afrikaanse filosofie minderwaardig is omdat het vooral een orale traditie is. Wat maakt het denken van Olúwolé zo relevant?

Louise Müller geeft in haar lezing een korte biografie van Olúwolé en een inleiding in haar klassieke Yoruba filosofie inclusief haar uitleg van het Ifa corpus. Angela Roothaan plaatst het gedachtengoed van deze belangrijke Afrikaanse denker binnen de andere Afrikaanse filosofie en de Interculturele ilosofie. In het nagesprek buigen beide sprekers zich over de vraag hoe Afrikaanse filosofie zich tot westerse filosofie verhoudt, en wat we van Sophie Olúwolé kunnen leren. Filosoof Viviana Buizert leidt het gesprek.

Over de sprekers

Louise MüllerLouise Müller is docent Afrikaanse literatuur en media aan de Universiteit Leiden. Ze doet onder meer onderzoek naar orale literatuur, politiek, religie en film in West-Afrika. Ze schreef over Sophie Olúwolé in het boek Vrouwelijke filosofen, een historisch overzicht (2014).

Angela RoothaanAngela Roothaan is filosoof aan de VU. Haar onderzoek richt zich op interculturele en Afrikaanse filosofie vanuit postkoloniale en kritische theorie. Van haar hand verscheen onder andere Geesten. Uitgebannen en teruggekeerd in de moderne wereld (2011).

Viviana BuizertViviana Buizert is filosoof. Ze is voorzitter van de programmaraad van Filosofie Oost-West.



Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant. 

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? 
Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.