Zoek in de site...

20|11|12 Alledaags racisme anno 2020 | Big Idea (livestream) met antropoloog Philomena Essed

Alledaags racisme anno 2020 | Big Idea (livestream) met antropoloog Philomena EssedAlledaags racisme anno 2020 | Big Idea (livestream) met antropoloog Philomena Essed | Donderdag 12 november 2020 | 20.00-21.00 uur | Online |Radboud Reflects en InScience 

Video | Verslag - Antiracisme in Nederland: toen en nu

"Ik vond de analyse van alledaags racisme verhelderend en het gaf goede handvatten om bij jezelf na te gaan hoe je zelf denkt en handelt. Geeft inzicht in keuzes die je maakt. Dank daarvoor." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Zijn de Black Lives Matters-protesten dit jaar een kantelpunt in de strijd tegen racisme in Nederland?  Is er nu momentum voor de structurele verandering die tijdens de eerste antiracismegolf uitbleef? Of was deze zomer niet meer dan een tijdelijke maatschappij brede bewustwording van racismeproblematiek? Denk mee met antropoloog Philomena Essed over menselijke waardigheid en de lange adem van de antiracismestrijd. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Alledaags racisme anno 2020

De racismeproblematiek staat in de volle aandacht. Dit jaar ging de Black Lives Matter-beweging de wereld rond, ook in Nederland. Een belangrijke wetenschappelijke stem in de antiracismebeweging is professor Philomena Essed, hoogleraar Critical Race, Gender and Leadership Studies aan de Antioch University in de Verenigde Staten. In een livestream, georganiseerd door Radboud Reflects en filmfestival InScience, ging zij in gesprek met jurist Lisenne Delgado. Tevens deden Radboud-onderzoekers Patricia Schor en Josias Tembo en cultureel ontwikkelaar Suus te Braakvia een videoboodschap een bijdrage aan het gesprek. Is er nu momentum voor de structurele verandering die tijdens de eerste antiracismegolf uitbleef?

Antiracisme in Nederland: toen en nu

Om de huidige situatie beter te begrijpen, moeten we teruggrijpen op het verleden. Essed merkte op dat in de jaren ’80 woorden als racisme amper werden genoemd in het publieke debat. Er werd slechts gefluisterd over discriminatie. Maar in zwarte kringen was dit anders. Met haar boek ‘Alledaags racisme’ liet Essed aan een breder publiek zien dat racisme zich voordoet in situaties waarin we ons dagelijks bevinden. Haar werk werd positief ontvangen bij activistische organisaties, maar de reacties van andere wetenschappers waren kritisch.

Lisenne Delgado en Philomena Essed, still uit livestream

Het huidige activisme leunt op de schouders van voorgangers. Cultureel ontwikkelaar Suus te Braak stelde Philomena Essed de vraag of zij binnen de generatie van nu nieuwe onderwerpen of nuances ziet, vergeleken met de jaren ’80. Essed: “Nieuw is het entitlement racism: het maken van uitspraken waarbij je weet dat het de ander kwetst.” In de jaren ’80 was men voornamelijk bezig met het ontdekken wat racisme was. Tegenwoordig is de toegang tot kennis over racisme sterk verbeterd. Je kunt niet langer doen alsof je niet weet dat racisme speelt. Doe je toch willens en wetens racistische uitspraken, dan ben je schuldig aan entitlement racism.

Invloed van de Verenigde Staten

Filosoof Josias Tembo, die onderzoek doet naar ras en religie, vroeg zich via zijn videoboodschap af, wat de invloed is van de Amerikaanse context op denken over racisme in Nederland, specifiek met het oog op alledaags racisme. Philomena Essed: “Ja, er is grote invloed vanuit de VS. Dat is altijd al zo geweest. Maar er zijn ook duidelijke verschillen. Het racisme in de VS is anders gegrondvest, er is een sterkere scheiding in levenssfeer tussen bevolkingsgroepen dan in Nederland.’ In Nederland hebben we veel met racisme te maken in sociaaleconomische zin — wie krijgt de baan? Op het gebied van gemengde vriendschappen en relaties is Nederland weer vrijer dan de VS.

Er zijn ook vlakken waarop de VS duidelijk vooroploopt. Zo zijn er in praatprogramma’s meer vrouwen van kleur te zien dan in Nederland. Op de Nederlandse tv zijn het toch vaak dezelfde stemmen; dezelfde uitzonderingspositie van die ene zwarte persoon in een programma. Philomena Essed merkte op dat er  weliswaar veel vooruitgang geboektis, maar er nog een lange weg te gaan is.

Lisenne Delgado

Jongeren in de antiracismebeweging

Philomena Essed draagt een warm hart uit naar de jongeren die zich nu inzetten voor de strijd tegen racisme. Zij dragen veel ballast op hun schouders van wat er in het verleden is gebeurd. Philomena Essed sprak haar waardering uit naar jongeren die oog hebben voor het bredere plaatje. Verandering bereik je niet door slechts naar één aspect te kijken. Neem bijvoorbeeld respect hebben voor natuur. Als mensen de natuur misbruiken, is de stap naar het dehumaniseren van mensen die dichter bij de natuur staan snel gemaakt. Veel vormen van discriminatie leunen op het idee dat je een hiërarchie kunt creëren op basis van ideeën over menselijkheid.

Menselijke waardigheid

Gespreksleider Lisenne Delgado vroeg aan Philomena Essed wat zij verstaat onder menselijke waardigheid.‘Menselijke waardigheid kun je niet los zien van de neiging om te vernederen en te dehumaniseren. Mensen worden niet geboren met waardigheid; het is iets dat we aan elkaar toekennen. Als je in staat bent om de waarde van andere mensen te zien — ongeacht of je de ander mag — en dat respecteert, dan leg je een basis om met waardigheid door het leven gaan. Als die basis ontbreekt, kun je niet waardig door het leven gaan. Je draagt dan niet bij aan wat het beste is voor mensen.’

Socioloog Patricia Schor stelde via haar videoboodschap de volgende vraag: “Welke veranderingen kunnen we teweegbrengen binnen instituties, zoals universiteiten, die de waardigheid ontnemen van mensen van kleur?” Philomena Essed antwoordde dat je verandering bereikt door je af te vragen: wat is het doel van een universiteit? Door dit te bespreken ontdek je welke missie echt belangrijk is en waar je als universiteit voor staat. De universiteit zou oog moeten hebben voor de hele mens, niet alleen de academische vaardigheden van de student of onderzoeker. “Wetenschappers worden vaak gezien als een wandelend brein, maar ze zijn veel meer dan dat. Het zijn ook mensen met families en sociale relaties.”

Lisenne Delgado

Een wereld zonder racisme?

Tot slot was er gelegenheid voor het publiek om vragen voor te leggen. De afsluitende vraag luidde: “Is het mogelijk te komen tot een wereld zonder racisme?” Philomena Essed vertelde dat we op de goede weg zijn. Systematisch racisme staat op de agenda in Nederland. Dat is het resultaat van het voortbouwen op vroegere resultaten, in het bijzonder door de jonge mensen van nu. Na dertig jaar de ogen te hebben gesloten, is er nu publieke erkenning van racisme. Dat is een basis van waaruit we verder kunnen gaan en kunnen schudden aan de grondvesten van onze instituties. ‘Je moet alles tegelijk aanpakken. En als je eenmaal doorhebt hoe alles aan elkaar gerelateerd is, is het niet meer zo moeilijk.’

Door: Thijs Meeuwisse

Video

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Alledaags racisme anno 2020 | Big Idea (livestream) met antropoloog Philomena Essed

Zijn de Black Lives Matters-protesten dit jaar een kantelpunt in de strijd tegen racisme in Nederland?  Is er nu momentum voor de structurele verandering die tijdens de eerste antiracismegolf uitbleef? Of was deze zomer niet meer dan een tijdelijke maatschappij brede bewustwording van racismeproblematiek? Denk mee met antropoloog Philomena Essed over menselijke waardigheid en de lange adem van de antiracismestrijd.

Alledaags racisme

In 1984 publiceerde Philomena Essed het boek Alledaags racisme, dat destijds veel teweegbracht. Ze was een van de eersten die racisme als een Nederlands probleem aankaartte, en haar boek werd een belangrijk onderdeel van de antiracismegolf van de jaren tachtig. Gelijktijdig kreeg ze zoveel kritiek over zich heen dat ze besloot om haar werk in de VS voort te zetten. Hoe kijkt zij aan tegen de tweede antiracismegolf die nu in volle gang is? In hoeverre kunnen we vandaag de situatie in Amerika vergelijken met die in Nederland? Wat zijn haar hoop en verwachtingen voor hoe we in Nederland na dit bewogen jaar verder in gesprek gaan over racisme?

Waardigheid

In het denken van Philomena Essed speelt waardigheid een belangrijke rol. We hebben allemaal behoefte om gewaardeerd te worden. Maar er zit volgens haar ook een grens aan waardigheid: wanneer de een zichzelf meer waard vindt dan een ander. We leven volgens Essed in een tijd waarin we steeds meer spreken in termen van groepen en culturele identiteit, waardoor we onze gedeelde menselijkheid uit het oog verliezen. Staat de waardering van de ander daarmee onder druk? Hoe kijkt Essed aan tegen de toon van het huidige racismedebat? Is daarin nog ruimte voor waardigheid?

Jurist Lisenne Delgado interviewt Philomena Essed, specialist in mensenrechten en onderwijzer en adviseur via Je suis Zenne. Filosoof Josias Tembo, socioloog Patricia Schor en cultureel ontwikkelaar Suus te Braak stellen hun vraag aan Essed via een videoboodschap. Vanzelfsprekend is er ook ruimte voor het publiek om vragen te stellen.

Over de spreker

Philomena EssedPhilomena Essed is hoogleraar Critical Race, Gender and Leadership Studies aan de Antioch University in de Verenigde Staten. Sinds 2004 is ze plaatsvervangend collegelid bij het College voor de Rechten van de Mens. Tussen 1993 en 2005 was Essed werkzaam als onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. In 1984 verscheen haar promotieonderzoek Alledaags racisme, dat destijds veel teweegbracht en nog steeds actueel is.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Dit is een programma van Radboud Reflects en InScience - International Science Film Festival Nijmegen.

Duik in de wereld van wetenschap en verken de toekomst tijdens InScience - International Science Film Festival Nijmegen. InScience vertoont de beste wetenschapsfilms van dit jaar. Films die je meenemen naar het diepst van je brein, je blootstellen aan vooringenomen algoritmes en je onderdompelen in wonderlijke ecosystemen. Tijdens het festival ontmoeten filmmakers, topwetenschappers en publiek elkaar om de nieuwste inzichten te delen die de wereld van morgen vormgeven. De zesde editie van het festival vindt plaats van 11 t/m 15 november in en rondom LUX Nijmegen.