Zoek in de site...

30|11|20 De werkende mens | Lezing en gesprek arbeidssocioloog Agnes Akkerman, arbeidsjurist Femke Laagland en politiek filosoof Mathijs van de Sande

Livestream: De werkende mens | Lezing en gesprek met arbeidssocioloog Agnes Akkerman, arbeidsjurist Femke Laagland en politiek filosoof Mathijs van de SandeDe werkende mens | Lezing en gesprek met arbeidssocioloog Agnes Akkerman, arbeidsjurist Femke Laagland en politiek filosoof Mathijs van de Sande | Maandag 30 november 2020 | 20.00 – 21.15 uur | Online bij Radboud Reflects |Radboud Reflects, Radboud Recharge, Faculteit der Rechtsgeleerdheid en EDIC

Video | Podcast | Radboud Recharge: Naar een nieuwe solidariteit op de arbeidsmarkt?

"Interessante lezing die aan het denken zet!" (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Werken we om te leven of leven we om te werken? Wat vast staat is dat als gevolg van flexibilisering en robotisering het arbeidslandschap de komende decennia ingrijpend zal veranderen. Hoe beïnvloeden deze ontwikkelingen de betekenis die we toekennen aan werk? Maakt de flex-economie werknemers kwetsbaarder? Legt de coronacrisis structurele onrechtvaardigheden in de arbeidsmarkt bloot? Luister naar arbeidsjurist Femke Laagland, arbeidssocioloog Agnes Akkerman en politiek filosoof Mathijs van de Sande over de waarde en betekenis van werk in de 21ste eeuw. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Naar een nieuwe solidariteit op de arbeidsmarkt?

Op 30 november 2020 verzorgde Radboud Reflects in samenwerking met Radboud Recharge, de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Radboud Universiteit en het Europe Direct Information Centre Nijmegen (EDIC) een avond over de werkende mens. De arbeidsmarkt verandert drastisch: we zien robotisering en steeds verder gaande flexibilisering. Dit brengt een ogenschijnlijke vrijheid met zich mee, maar wat is de prijs die hiervoor betaald wordt? Onder leiding van politicoloog en programmamaker bij Radboud Reflects, Tjidde Tempels, gingen arbeidsjurist Femke Laagland, arbeidssocioloog Agnes Akkerman en politiek filosoof Matthijs van der Sande aan de hand van drie stellingen in gesprek met elkaar over de grootste uitdagingen voor de arbeidsmarkt van de 21ste eeuw.

Femke Laagland, foto: Maaike Bijlsma

Een nieuwe soort contract

Femke Laagland trapte de avond af met de stelling dat we af moeten van de focus op het vaste contract. Ze benadrukte dat mensen behoefte hebben aan rust, reinheid en regelmaat en dat dit door de doorgeschoten flexibilisering op de arbeidsmarkt vaak onder druk staat. Als jurist was ze geïnteresseerd in de oorzaken van deze flexibilisering en de mogelijke (juridische) oplossingen hiervoor. Ze stelde dat de wereld snel verandert met veel fluctuaties op de markt. Dit brengt voor bedrijven risico’s met zich mee wanneer ze mensen vast in dienst nemen. Mede omdat bedrijven op dit moment vaak maatschappelijke risico’s dragen voor hun vaste werknemers. Denk hierbij aan niet-arbeidsgerelateerde ziektes of het wegvallen van werk door de coronapandemie. Ze pleitte daarom voor een nieuw soort standaardcontract, dat de werknemer rust en zekerheid biedt, maar ook minder risico’s voor de werkgever betekent. Een dergelijk contract zou bovendien tegemoet kunnen komen aan het idee van een leven lang leren, aldus de arbeidsjurist. Op deze manier zou het gemakkelijker moeten worden om je als werknemer te laten bijscholen of omscholen, om ook de stap te kunnen maken naar nieuw werk wanneer er sprake is van grote veranderingen in de arbeidsmarkt.

In reactie hierop merkte politiek filosoof Mathijs van de Sande op dat een vast contract niet louter een juridische constructie is. Een werkplek is ook een sociale omgeving. Weten dat je ergens kan blijven werken zolang jij wilt, zorgt er ook voor het daar echt een thuis is. Arbeidssocioloog Agnes Akkerman voegde hier aan toe dat uit sociologisch onderzoek blijkt dat mensen meer in zichzelf investeren als ze extra zekerheid voelen over de lange-termijn. Dus hoe tijdelijker de arbeidsrelatie hoe minder mensen in zichzelf investeren.

Tjidde Tempels, Femke Laagland, Agnes Akkerman en Mathijs van de Sande, foto: Maaike Bijlsma

Gebrek aan solidariteit

Agnes Akkerman verdedigde de stelling dat flexibilisering van werk de solidariteit onder werkenden verwoest. Mensen die elkaar als langdurige collega’s op de werkvloer treffen zullen vaker solidair met elkaar zijn, terwijl ZZP’ers en andere flexwerkers elkaar eerder als concurrenten zien. Dit zorgt ervoor dat men minder snel geneigd is om de handen ineen te slaan en samen misstanden in een bedrijf of organisatie aan de kaak te stellen. Iemand met een tijdelijk contract zal minder snel problemen op het werk durven aan te kaarten, uit angst ontslagen te worden. Akkerman vertelde verder hoe vakbonden de solidariteit in de arbeidsmarkt kunnen versterken, maar dat hun positie in de huidige markt verzwakt is - juist omdat flexwerkers nauwelijks bij vakbonden zijn aangesloten. Femke Laagland merkte op dat het op dit moment vrijwel onmogelijk is voor ZZP’ers om zich in een vakbond te verenigen, omdat o.a. de juridisch status van de ZZP’er onduidelijk is: Als ze worden gezien als zelfstandig bedrijf, dan is een vereniging vaak niet toegestaan omdat dit kan worden geïnterpreteerd als kartelvorming. Juist om de arbeidsmarkt van de 21ste eeuw  duurzaam te maken, moeten we zoeken naar verschillende manieren om de solidariteit in de arbeidsmarkt te versterken, zo stelden de sprekers.

Groeiende precariteit

Politiek filosoof Matthijs van de Sande besloot de avond met zijn stelling: “precariteit is de nieuwe armoede”. Hij zei dat een precaire toestand er een is van grote zorgen en onzekerheid. Hij wees erop dat het mens zijn, en belichaamd zijn, automatisch een onvermijdelijke vorm van precariteit met zich meebrengt. Echter, sommige mensen in onze samenleving zitten wel degelijk in een meer of juist minder precaire situatie dan anderen. En deze precariteit neemt voor veel mensen toe door veranderingen in de arbeidsmarkt onder andere. Het interessante en opmerkelijke, zo stelde Van de Sande, is dat precariteit zich uitstrekt over verschillende lagen van de bevolking: jong en oud, rijk en arm, hoogopgeleid en laagopgeleid. Het doorsnijdt klassieke tegenstellingen. Het is een toestand waar zowel beveiligers als academici mee te maken krijgen, aldus de politiek filosoof. Juist daarom zou precariteit een basis kunnen zijn voor mensen om zich te verenigen en een nieuwe grondslag kunnen vormen voor solidariteit. Van de Sande refereerde aan de socioloog Guy Standing die spreekt over een aparte klasse: het Precariaat, dat als één blok zou kunnen strijden voor zekerheid en rechtvaardigheid. Maar dit is niet zomaar te realiseren. Het is een politiek project dat een zekere mate van organisatie verondersteld. Bovendien moeten mensen de precaire conditie van zichzelf en anderen kunnen benoemen en begrijpen, om zich daadwerkelijk met elkaar te kunnen identificeren en verenigen, aldus Van de Sande.

Femke Laagland en Agnes Akkerman, foto: Maaike Bijlsma

Inkomen en duurzame arbeid

Zowel Laagland, Akkerman als Van de Sande maakten zich zorgen over het wegvallen van zekerheden op de arbeidsmarkt. Vanuit het publiek kwam meermaals de suggestie of een basisinkomen niet een oplossing zou zijn voor de negatieve gevolgen van flexibilisering in de arbeidsmarkt. Hierover waren de meningen van de sprekers verdeeld. Naast problemen met de juridisch haalbaarheid, die Laagland aankaartte, gaf Akkerman aan dat we feitelijk nog te weinig weten van de daadwerkelijke effecten van een basisinkomen op bijvoorbeeld arbeidsparticipatie. Daarnaast stelde Van de Sande dat de wenselijkheid van een basisinkomen in sterke mate afhangt van de context waarin het ingevoerd wordt. Het kan tot nieuwe zekerheden leidden, maar ook gebruikt worden om oude zekerheden te ondermijnen. Het is dus niet per definitie een plan dat alle problemen op de arbeidsmarkt weg zal nemen.

Tot slot benadrukten alle sprekers het belang van solidariteit op de arbeidsmarkt en bespraken ze verschillende oplossingen om tot een duurzame arbeidsmarkt te komen: variërend van een nieuw standaard arbeidscontract en een grote focus op een leven lang leren tot het verhogen van het minimumloon en het toegankelijker maken van vakbondslidmaatschap. Op die manier zou de arbeidsmarkt van de 21ste eeuw wel eens duurzaam en solidair kunnen worden.

Dit verslag is geschreven door Jitse Pieter Goutbeek, als onderdeel van de Research Master Filosofie van de Radboud Universiteit.

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

De werkende mens | Lezing en gesprek met arbeidssocioloog Agnes Akkerman, arbeidsjurist Femke Laagland en politiek filosoof Mathijs van de Sande

Werken we om te leven of leven we om te werken? Wat vast staat is dat als gevolg van flexibilisering en robotisering het arbeidslandschap de komende decennia ingrijpend zal veranderen. Hoe beïnvloeden deze ontwikkelingen de betekenis die we toekennen aan werk? Maakt de flex-economie werknemers kwetsbaarder? Legt de coronacrisis structurele onrechtvaardigheden in de arbeidsmarkt bloot? Luister naar arbeidsjurist Femke Laagland, arbeidssocioloog Agnes Akkerman en politiek filosoof Mathijs van de Sande over de grootste uitdagingen voor arbeidsmarkt van de 21ste eeuw.

Kwetsbaarheid

Een groeiende groep mensen werkt als zelfstandige of op flexibele basis. Dit brengt een ogenschijnlijke vrijheid met zich mee, maar wat is de prijs die hiervoor betaald wordt? Het leven van deze groep werkenden  lijkt steeds meer precair te worden: er ontstaat een grotere mate van onzekerheid op het vlak van sociale zekerheid, werk en inkomen. Hoe wenselijk is deze ontwikkeling? En moeten we ons zorgen maken over de manier waarop arbeidsrelaties aan het veranderen zijn?

Solidariteit en duurzame arbeidsrelaties

Wat doet de flexibilisering van de arbeidsmarkt met de relaties tussen werkgevers en werknemers? Op welke wijze beïnvloedt deze ontwikkeling de solidariteit onder werkenden in de samenleving? Is hervorming van de arbeidsmarkt noodzakelijk om tot duurzame arbeidsrelaties te komen? En op wat voor manier kunnen we dat doen?

Uitdagingen

Samen met Femke Laagland, Mathijs van de Sande en Agnes Akkerman gaan we in gesprek over toekomst van werk en arbeid. De sprekers zullen ieder een eigen stelling verdedigen over de grootste uitdagingen voor de arbeidsmarkt van de 21ste eeuw. Na iedere stelling gaan ze met het gesprek aan met elkaar én met het (digitale) publiek. Gespreksleider Tjidde Tempels zorgt ervoor dat je  kunt reageren op de stellingen en mee kunt doen aan het gesprek.

Over de sprekers

Femke LaaglandFemke Laagland is hoogleraar Arbeidsrecht aan de Radboud Universiteit. Haar onderzoek richt zich op het (Europese) arbeidsrecht, met een nadruk op grensoverschrijdende arbeid, grondrechten en flexibele arbeidsrelaties. Onlangs is zij benoemd tot kroonlid bij de Sociaal Economische Raad (SER). De SER is de belangrijkste adviesraad voor regering en parlement over sociaaleconomische vraagstukken. 

Agnes AkkermanAgnes Akkerman is arbeidssocioloog en hoogleraar Arbeidsrelaties aan de Radboud Universiteit. In haar onderzoek focust ze zich o.a. op (duurzame) arbeidsverhoudingen, stakingen, werknemers en burgerschap.


Mathijs van de SandeMathijs van de Sande is politiek filosoof aan de Radboud Universiteit. Hij promoveerde op de politiek van hedendaagse protestbewegingen, zoals Occupy en de Indignados. Zijn onderzoek richt zich met name op radicale democratie, anarchisme en politiek activisme.


Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en 
doneer. 

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant. 

Dit is een programma van Radboud Reflects, de Faculteit der Rechtsgeleerdheid en Radboud Recharge.

Radboud Recharge

Radboud Recharge is een gratis online service van de Radboud Universiteit waarmee je via artikelen en activiteiten op de hoogte blijft van wetenschappelijke ontwikkelingen binnen je vak- of interessegebied(en).

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? 
Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbriefWil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.