Zoek in de site...

21|03|08 Wie is Michael Sandel? | College door rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt

Wie is Michael Sandel? | College door rechtsfilosoof Ronald TinneveltWie is Michael Sandel? | College door rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt | Maandag 8 maart 2021 | 20.00 - 21.00 uur | Online



Video | Podcast

"Erg goede spreker, boeiend en helder verhaal. Heb het hele uur zeer aandachtig geluisterd!" (Uit een deelnemersevaluatie)

Aankondiging - Op 15 maart 2021 is de beroemde Amerikaanse politiek filosoof Michael Sandel te gast bij Radboud Reflects en de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Luister ter voorbereiding naar rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt die je een introductie geeft op het werk en de ideeën van Michael Sandel. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Wie is Michael Sandel?

Op 15 maart 2021 is de Amerikaans politiek filosoof Michael Sandel te gast bij Radboud Reflects, waar hij zal spreken over zijn nieuwe boek: The Tyranny of Merit. Ter voorbereiding gaf Ronald Tinnevelt, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Radboud Universiteit, een inleidend college over het werk en de ideeën van Michael Sandel. Wie is Michael Sandel eigenlijk en wat houdt zijn denken in? Hoe verhoudt het nieuwe boek van Sandel zich tot deze ideeën? Programmamaker Wouter Veldman leidde het gesprek en liet het publiek deelnemen aan de discussie door het inzenden van vragen.

Wouter Veldman en Ronald Tinnevelt, still uit livestream

Het gedachtegoed van Sandel

Michael Sandel is niet alleen door zijn werk, maar vooral ook door zijn publieke rol bekend geworden. Tinnevelt: “Persoonlijk vind ik Michael Sandel een fascinerend filosoof. Niet alleen omdat hij een origineel denker is, maar omdat hij er als geen ander in slaagt ons tot morele reflectie aan te zetten.”

Sandel doceert politieke filosofie aan de Harvard-universiteit en is binnen de academische wereld bekend geworden met zijn werk Liberalism and the Limits of Justice (1982), een reactie op de liberaal filosoof John Rawls. Zijn werk vormde aanleiding voor het debat tussen liberalisme en communitarisme, waarover later meer. Buiten de academische wereld is Sandel beroemd geworden met zijn Harvard-colleges over rechtvaardigheid, die in 2009 op tv werden uitgezonden. Hij wordt wel eens een rockster-filosoof genoemd, vanwege het enorme publiek dat hij trekt.

Het doel van Sandels onderwijs, stelt Tinnevelt, is niet om ons te overtuigen van deze of gene stelling over rechtvaardigheid, maar om ons in staat te stellen politiek geëngageerde burgers te worden. Sandel vervult de rol van ‘democratische horzel’ die concepten als rechtvaardigheid bevraagt, en de rol van leraar die politici leert nadenken over wat in onze concrete situatie een rechtvaardige samenleving zou moeten zijn.

De tirannie van de verdienste

Een meritocratie is een samenleving waarin de sociaaleconomische positie van een individu gebaseerd is op zijn of haar verdiensten. Volgens Tinnevelt bevraagt Sandel in zijn nieuwste werk de meritocratie: “We hebben de wens om te zeggen dat onze successen aan onze ijver en vaardigheden te danken zijn, maar dat is een eenzijdig verhaal. Ons succes wordt ook bepaald door factoren waar we geen of weinig invloed op hebben: waar je bent geboren, je sociale klimaat en je talenten. Bovendien zal degene die denkt alles zelf gedaan te hebben, minder oog hebben voor de ongelukkige omstandigheden waarin anderen leven. Zij zullen, meent de succesvolle persoon, die slechte omstandigheden immers ook aan zichzelf te danken hebben.”

In een meritocratie gelooft men dat we verdienen wat we krijgen en krijgen wat we verdienen, aldus de rechtsfilosoof. Maar dat idee is verkeerd en brengt rechtvaardigheid in gevaar. Sandel vraagt daarom ook specifiek: is een meritocratie nastrevenswaardig?

Morele en sociale rechtvaardigheid

Om die vraag te beantwoorden moeten we stilstaan bij de morele vraag naar rechtvaardigheid: wat is het juiste om te doen? Die vraag is makkelijk te stellen, maar zeer moeilijk te beantwoorden, aldus Tinnevelt. Sandel geeft drie invullingen aan de vraag naar de juiste keuze voor rechtvaardigheid: als het maximaliseren van welzijn, als respect voor vrijheid en fundamentele rechten, en als het bevorderen van deugdzaamheid. De eerste twee invullingen zoeken naar een richtlijn voor rechtvaardig handelen. Maar de derde invulling stelt een andere vraag: wat maakt iemand een rechtvaardig persoon? Als we erin slagen de juiste karakterhouding aan te nemen, zullen we niet alleen nu, maar ook in de toekomst goede keuzes blijven maken.

In Sandels werk proef je volgens Tinnevelt een voorkeur voor de derde invulling: “Sandel legt nadruk op deugden en morele kwaliteiten. Maar wederom geldt dat Sandel geen pasklaar antwoord geeft: hij probeert ons aan het denken te zetten. Door morele reflectie worden de principes blootgelegd waarmee we keuzes maken. Vervolgens kunnen we die principes bevragen. Sandel helpt ons grip te krijgen op onze eigen opvattingen.”

Liberalisme versus communitarisme

De gemeenschap speelt voor Sandel een belangrijke rol. Volgens Tinnevelt ontwikkelt Sandel een felle kritiek op het liberalisme, omdat die stroming het belang van de gemeenschap miskent. Liberalen stellen de vrijheid van het individu centraal. Sandel stelt dat individuele rechten weliswaar belangrijk zijn, soms zelfs belangrijker dan de gemeenschap. Maar het is een misvatting dat we kunnen nadenken over rechtvaardigheid los van een bepaalde opvatting over het goede leven. Tinnevelt: “Rechtvaardigheid gaat niet vooraf aan het goede, maar is er altijd mee verbonden. Waar Rawls probeert de verschillen in de samenleving weg te denken, om zo tot een overheid te komen die zich neutraal opstelt tegenover de verschillende opvattingen over het goede leven, is dit volgens Sandel niet mogelijk. We kunnen niet nadenken over rechtvaardigheid zonder te kijken naar de waarden die we delen.”

Bovendien benadrukken liberalen het belang van zelfbepaling. Dat is een ideaal van onafhankelijkheid. Maar Sandel beweert dat dit onmogelijk is: mensen zijn op een belangrijke manier met de gemeenschap verbonden, ze staan hier nooit los van.

Hoe leiden deze twee kritiekpunten tot Sandels alternatief, veelal bekend als ‘communitarisme'? Tinnevelt: “Meritocratie gaat uit van het idee dat we talent en verdienste kunnen gebruiken om ieders positie in de samenleving te rechtvaardigen. Sandel probeert niet het idee van verdienste aan de kant te schuiven, maar bekritiseert wel hoe meritocratie vorm heeft gegeven aan de samenleving. Degenen die niet mee kunnen komen, bijvoorbeeld omdat ze geen geld hadden voor een opleiding aan een prestigieuze universiteit, hebben ‘verloren’. Je krijgt dus een samenleving van winnaars en verliezers.”

Daarnaast probeert Sandel een herwaardering te geven aan werk, aldus Tinnevelt: “Waarom kun je met het ene veel verdienen en met het andere niet? Wat zegt dat over werk? Zou de waardering van werk niet samen moeten hangen met de bijdrage die het levert aan de gemeenschap?”

Tinnevelt is van mening dat Sandel het probleem uitstekend blootlegt. Maar zijn antwoord op waar we heen moeten met de democratie is wat teleurstellend: er worden een paar kleine idealen aangehaald, maar geen volwaardig antwoord. Wellicht kan Sandel tijdens zijn lezing bij Radboud Reflects op 15 maart 2021 antwoord verschaffen op de vraag naar de toekomst van de democratie.

Door: Thijs Meeuwisse

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Wie is Michael Sandel?

Wie is Michael Sandel?

Op 15 maart 2021 is de beroemde Amerikaanse politiek filosoof Michael Sandel te gast bij Radboud Reflects en de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Luister ter voorbereiding naar rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt die je een introductie geeft op het werk en de ideeën van Michael Sandel.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.