Zoek in de site...

21|03|23 Je culturele identiteit en het diversiteitsdebat | Lezing en gesprek met psychiater Glenn Helberg

Je culturele identiteit en het diversiteitsdebat | Lezing en gesprek met psychiater Glenn HelbergJe culturele identiteit en het diversiteitsdebat | Lezing en gesprek met psychiater Glenn Helberg | Dinsdag 23 maart 2021 | 20.00 – 21.15 uur | Online | Radboud Reflects, Filosofie Oost-West en Radboud Diversity, Equity and Inclusion Office


Video | Podcast

"Goed, helder, mooie opbouw met moderator, spreker en column lezer." (Uit een deelnemersevaluatie)

Aankondiging - We neigen onszelf als individu te zien, als een rationeel wezen, en we hebben niet per se een goede verstandhouding met onze eigen cultuur en ons verleden. Toch zijn we in de kern culturele wezens en ingebed in systemen, stelt psychiater Glenn Helberg. Kan bewustzijn van je sociale en culturele wortels en die van een ander ons verder helpen in het diversiteitsdebat? Sluit aan bij de livestream. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Je culturele identiteit en het diversiteitsdebat

We zien onszelf doorgaans als individu, als rationeel wezen. We kunnen echter tot een beter zelfbegrip komen door ons in relatie met onze cultuur en verleden te zetten. Psychiater Glenn Helberg stelt dat we in de kern culturele wezens zijn, ingebed in systemen. In zijn therapie gebruikt hij een transculturele benadering die ruimte biedt voor diversiteit. Hoe kan de transculturele blik het diversiteitsdebat verrijken? En hoe voorkomen we dat het debat eindigt in conflict? Over deze vragen ging Helberg in gesprek met filosoof Viviana Buizert in een programma georganiseerd door Radboud Reflects, Filosofie Oost-West en Radboud Diversity, Equity and Inclusion Office. Woordkunstenaar en voormalig campusdichter Lev Avitan sprak een column uit.

still_vivianabuizert_glennhelberg

Het transculturele denken

In het transculturele denken wordt uitgegaan van de gelijkwaardigheid van mensen, culturen en talen, aldus Helberg. Ieder mens is begiftigd met een gelijkwaardig brein, ontwikkeld binnen een bepaalde culturele context. Transcultureel denken overschrijdt de grenzen van deze culturen.

Helberg trapte de avond af met een korte lezing met een persoonlijke ervaring: “Toen ik begon met studeren was de psychiatrie gebaseerd op ervaringen van de westerse mens. De gekleurde mens werd gezien als exotisch. Als daar al een psychiatrie van was, werden de symptomen beschreven als afwijkend van de norm. Dat impliceert dat de westerse cultuur niet cultuurgebonden is, dat die is ‘hoe het hoort’.” Inmiddels zijn we een stuk verder gekomen. We herkennen nu ook westerse cultuurziekten zoals anorexia.

“De mens is fundamenteel relationeel,” aldus Helberg. “Er moet sprake zijn van interactie. We moeten proberen zorgvuldig onze woorden te kiezen, woorden die tot begrip leiden.”

Zorgvuldig zijn in het diversiteitsdebat

Gespreksleider Viviana Buizert merkte op dat in het huidige diversiteitsdebat die zorgvuldigheid en aandacht voor elkaar soms ver te zoeken is. Hoe gaan we dat aanpakken? Helberg: “In het debat wordt vaak gezegd dat iets een gevoelig onderwerp is. Nee, het kan misschien ogen als gevoelig, maar dat betekent voornamelijk dat je er zorgvuldigheid tegenover moet plaatsen. Wat je hebt meegemaakt in je vroege jeugd of in vorige generaties, kan veel emoties opwekken. Ik wil zorgvuldig zijn, want ik wil graag dat mijn zienswijze overkomt bij de ander. Zo kunnen we in contact komen en samen in de interactie een nieuwe werkelijkheid creëren.”

Buizert vroeg zich af hoe het komt dat transculturele therapie nu pas voeten aan de grond krijgt. Volgens Helberg is dat doordat we emoties lange tijd als minderwaardiger dan het denken gezien hebben. In het diversiteitsdebat, dat we zogenaamd verstandelijk moeten voeren, spreekt vooral emotie. Twee geschiedenissen praten met elkaar. Die emotie verdient meer aandacht.

Wederzijdse herkenning

In Helbergs therapie speelt het lijf een belangrijke rol: “Het gaat niet zozeer om het aanhoren van het verhaal, maar om de vraag: wat doet het verhaal met u? Wat voelt u terwijl u dit verhaal vertelt? Als je met iemand praat, treden de verhalen die in iemands hoofd dwarrelen buiten de persoon. Er ontstaat ruimte tussen het ik en het verhaal: Ik bén niet mijn verhaal; ik kan me verhouden tot mijn verhaal.”

Voor psychiaters in opleiding is het belangrijk dat je, voordat je met de ander spreekt, je kunt verhouden tot je eigen verhaal. In cursussen van Helberg, die gevolgd worden door mensen met verschillende achtergronden, is er sprake van wederzijdse herkenning. Hoe verschillend we ook zijn, in de kern delen we dat we allemaal geboren zijn en tradities hebben. Mensen die elkaar in eerste instantie niet lijken te kennen, herkennen en erkennen elkaar ineens in hun verhalen.

In de therapiekamer wil je veiligheid creëren. Daarvoor is het nodig transitionele ruimte te maken, aldus Helberg: “Mensen komen niet bij de psychiater om te genezen, maar om een transitie door te maken die ruimte creëert. Het helend vermogen, dat vast is komen te zitten, wordt in beweging gebracht.”

Heilige huisjes

Na het eerste deel van het gesprek droeg woordkunstenaar Lev Avitan zijn column voor en nam daarna deel aan het gesprek. Buizert vroeg zich af waarom hij in zijn column sprak over ‘systemen’ en tegelijkertijd veel fysieke en lichamelijke taal gebruikte. Avitan: “Veel structuren van geweld en macht liggen aan de oppervlakte. Ze zijn uitgedrukt in onze lichamen. Daarom spreek ik van wonden en schrammen, zoals de koloniale wond. Systemen in onze samenleving mediëren relaties. Maar wie bepaalt de condities van die bemiddeling? Wie heeft die macht?”

Helberg vulde aan: “Een systeem bestaat uit structuren die zeggen: dit is waar, dit is onwaar. Het systeem is onzichtbaar en wordt gereproduceerd in de hoofden van mensen. We weten niet waar het vandaan komt, maar ervaren het als de werkelijkheid, zonder onszelf af te vragen: is dit wat ik denk wel waar?”

Er is de afgelopen decennia weliswaar sprake geweest van diverse vormen van emancipatie, maar die vonden volgens Helberg vooral plaats in bubbels. Onze schoolboeken gaan nog steeds uit van ongelijkwaardigheid, van het idee dat iemand de baas moet zijn. We zijn allemaal vehikels van het systeem en daarom is het belangrijk dat we ons denken en onze emoties leren kennen. “Als we diversiteit willen, zullen we alle heilige huisjes moeten bevragen en onszelf afvragen of we bijdragen aan het in stand houden van het systeem.”

Door: Thijs Meeuwisse

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Je culturele identiteit en het diversiteitsdebat | Lezing en gesprek met psychiater Glenn Helberg

We neigen onszelf als individu te zien, als een rationeel wezen, en we hebben niet per se een goede verstandhouding met onze eigen cultuur en ons verleden. Toch zijn we in de kern culturele wezens en ingebed in systemen, stelt psychiater Glenn Helberg. Kan bewustzijn van je sociale en culturele wortels en die van een ander ons verder helpen in het diversiteitsdebat? Sluit aan bij de livestream.

Eerlijk zelfbeeld

Je kan jezelf volgens Glenn Helberg pas echt begrijpen wanneer je je in verbinding plaatst met je cultuur, je verleden en je relaties met anderen. Iets wat niet voor de hand ligt in ons Westerse denken. Als transcultureel psychiater verleent Helberg therapie aan mensen met een migratieachtergrond, omdat Westerse psychologische hulp vaak niet bij hen aansluit. Maar ook de witte, nuchtere Nederlander kan zijn of haar zelfbeeld verrijken door vanuit de transculturele bril naar zichzelf te kijken. Door jezelf te verbinden met je cultuur, je verleden en je relaties, komen we volgens Helberg tot een vollediger en eerlijker zelfbeeld.

Verschillen overstijgen

Na zijn lezing gaat Glenn Helberg in gesprek met filosoof Viviana Buizert over het diversiteitsdebat. Als we onszelf leren zien als onderdeel van onze culturele context, heeft dit dan ook gevolgen voor de manier waarop we dit debat voeren. Op welke punten loopt het spaak en waarom eindigt dit  debat zo vaak in conflict? Waarom is er van werkelijke dialoog en verbinding soms helemaal geen sprake? Kijk bijvoorbeeld naar de Zwartepietendiscussie.

Om te ontsnappen aan dit soort conflicten moeten we ons volgens Helberg leren verhouden tot onze woorden en ons afvragen: waarom spreek ik deze woorden uit? Hoe voeden mijn verleden en cultuur deze woorden? Wanneer we ons op die manier verhouden tot onszelf dan kunnen we in gesprekken nader tot elkaar komen en culturele verschillen overstijgen.

Stel je eigen vragen aan Glenn Helberg via mentimeter.

Woordkunstenaar en voormalig campusdichter Lev Avitan spreekt een column uit.

Over de spreker

Glenn HelbergGlenn Helberg is een Curaçaos-Nederlands psychiater. Hij startte in Amsterdam het Expertisecentrum Transculturele Therapie en is specialist op het gebied van niet-westerse en transculturele psychiatrie. In 2019 ontving hij de oeuvreprijs van de Black Achievement Awards.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Dit is een programma van Radboud Reflects, Filosofie Oost-West en Radboud Diversity, Equity and Inclusion Office.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.