Zoek in de site...

21|04|08 De toekomst van de kat | Lezing door moraalfilosoof Rutger Lazou

De toekomst van de kat | Lezing door moraalfilosoof Rutger LazouDe toekomst van de kat | Lezing door moraalfilosoof Rutger Lazou | Donderdag 8 april 2021 | 20.00 – 21.15 uur | Online |Radboud Reflects en Radboud Green Office


Video | Podcast | Rutger Lazou in de Gelderlander: Hoe we op een rechtvaardige manier kunnen samenleven met katten

"Op een leuke en onderhoudende wijze een bredere kijk op onze geliefde viervoeter gekregen." (Uit een deelnemersevaluatie)

Aankondiging - Van kattenfilmpjes tot kattencafés, van memes tot kunst: de kat is een prominent cultuursymbool geworden. Onze fascinatie met deze geliefde viervoeter kent echter ook een duistere keerzijde. Katten zorgen voor nachtelijke overlast en hun jaaggedrag vormt een grote dreiging voor de biodiversiteit. Is er nog wel plaats voor de gewone huiskat in onze maatschappij? Moet de mens zich bezinnen op de relatie met dit dier? Luister naar moraalfilosoof Rutger Lazou over de toekomst van de kat. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - De kat: lieveling of lastpak?

De kat is een dier dat sterk tot onze verbeelding spreekt, zo ook voor moraalfilosoof Rutger Lazou, PhD researcher aan de Universiteit van Graz en schrijver van het boek De toekomst van de kat. Voor Lazou zijn katten niet alleen komische wezens, maar confronteren ze ons ook vooral met een belangrijke vraag: hoe kunnen we op een rechtvaardige manier met dieren samenleven, en met de kat in het bijzonder? De avond bestond uit een korte lezing door Lazou over de toekomst van de kat, waarna hij in gesprek ging met filosoof Cees Leijenhorst over de stellingen die het online publiek had beantwoord en de vragen die werden ingestuurd.

Cees Leijenhorst en Rutger Lazou, still uit livestream

Hoe moeten we ons tot de kat verhouden?

Lazou startte zijn lezing met de Franse schrijver Louis Ferdinand Céline: een man die  bekend staat om zijn pessimistische wereldbeeld, maar dol was op zijn kat Bébert. Zelfs de grootste pessimist kan dus door een kat ingepalmd worden, zo stelde Lazou. De vele foto’s van Céline – vertederd kijkend naar Bébert in zijn armen – tonen het bewijs. En Céline is niet alleen: ook ‘The Godfather’  Don Corleone was dol op zijn kat. Filosoof Jeremy Bentham gaf zijn kat zelfs een titel: ‘The Reverend Sir John Langbourne, Doctor of Divinity’. De relatie tussen mens en kat blijkt erg bijzonder te zijn.

Deze bijzondere relatie lijkt op gespannen voet te staan met hoe we vaak naar dieren kijken. Lazou liet zien dat we dieren vaak louter als middel beschouwen: zo is een kip een lekkere avondmaaltijd en een konijn iets om onze mascara op te testen. De kat heeft het juridisch gezien niet veel beter. Vanuit het rechtsperspectief valt een kat ook in dit rijtje: net zoals kippen en konijnen zijn katten louter rechtsobjecten en hebben ze geen eigen rechten. Het online publiek was het hier grotendeels mee eens: op de vraag welke wezens rechten hebben, gaf slechts 22% de kat als antwoord. Toch wordt een kat niet zo snel als gebruiksvoorwerp gezien.

Onze relatie tot katten roept de vraag op hoe we met hen om moeten gaan. Lazou bood twee perspectieven op deze vraag. Het eerste perspectief wat hij behandelde, wordt aangedragen door Gary Francione, bekend van het boek Animal Rights: The Abolitionist Approach. Hierin wordt gesteld dat wij (de mens) dieren het best met rust kunnen laten. De relatie tussen mens en dier is vaak een relatie van uitbuiting, zelfs in het geval van vertroetelde huisdieren. Het streven van Francione is daarom een samenleving waarin mens en dier gescheiden van elkaar leven.

Lazou zag zo’n strikte scheiding zelf niet als de oplossing. Hij introduceerde daarom de visie van de Canadese filosoof Will Kymlicka, die stelt dat we juist moeten streven naar een rechtvaardige relatie met dieren. Het is volgens hem een onrealistisch idee om mens en dier te scheiden. Zelfs als we afstand zouden doen van al onze huisdieren en de gehele veestapel, is het onvermijdelijk dat dieren – al is het maar een vlieg of spin in de woonkamer – ons opzoeken.

Onze morele verplichting tot de kat

Vervolgens richtte de Vlaamse moraalfilosoof zich op de vraag waarom we überhaupt de morele plicht hebben om na te denken over omgang met katten? Lazou opperde twee mogelijke antwoorden: ofwel het komt door de capaciteiten waarover een kat beschikt, maar het kan ook te maken hebben met onze relatie tot de kat. Op de vraag waaraan een wezen moet voldoen alvorens het rechten heeft, dacht het publiek vooral in termen van capaciteit. Over welke capaciteiten moet een wezen beschikken om binnen onze morele cirkel te vallen? De kat werd lang als een belangeloze machine gezien, maar mede dankzij de invloed van Darwins evolutietheorie zijn we de kat gaan zien als een wezen dat slechts gradueel van ons verschilt. Daarom moeten we óók rekening houden met de belangen van de kat, zo stelde Lazou.

Maar, zo nuanceerde de filosoof, het is niet alleen de kat wiens belangen de mens in ogenschouw moet nemen. De kat is een jager en doodt gemiddeld 13,4 dieren per jaar, hetgeen een grote impact op de biodiversiteit zou kunnen hebben. Daarnaast eet de kat kattenvoer, dat grotendeels uit vlees bestaat. Van de totale vleesproductie wordt maar liefs 30% verwerkt tot diervoeding, waarvan twee derde kattenvoer wordt. De kat draagt daarmee bij aan dierenleed en heeft een enorme impact op het milieu.

Volgens Lazou is het kijken naar capaciteiten vaak niet de manier waarop we met dieren omgaan: we behandelen dieren met dezelfde eigenschappen en belangen nu eenmaal niet hetzelfde. Zo geven we bijvoorbeeld meer om onze eigen kat dan om zwerfkatten. Dit kan verklaard worden vanuit het feit dat we een speciale relatie hebben met ons huisdier, een directere band, en daar komt een zekere mate van verantwoordelijkheid uit voort. Maar deze verantwoordelijkheid reikt verder dan louter onze eigen kat, aldus Lazou. We zijn ook verantwoordelijk voor asiel- en zwerfkatten, die ontstaan doordat onze huiskat zich voortplant, en voor de dieren die  door onze kat verorberd worden. Onze verantwoordelijkheid vloeit voort uit het moedwillig doorgaan met het domesticatieproces: we weten welke moeilijkheden het houden van katten met zich meebrengt, maar zetten het toch door.

Is de kat een probleem?

De kat is niet enkel een geliefd huisdier, maar ook een probleem. Ze jaagt op onschuldige dieren; ze plant zich voort waardoor er overlast ontstaat door de vele zwerfkatten, en de aanwezigheid van de huiskat draagt bij aan een vervuilende en dieronvriendelijke diervoerindustrie. Gelukkig zijn er oplossingen. Die balanceren tussen het welzijn van de kat en andere dieren. Zo noemde Lazou onder andere de toekomstige mogelijkheid van kweekvlees: hier komt geen dierenleed aan te pas en de kat lijdt er ook niet onder. Daarnaast is het steriliseren van katten – en zwerfkatten – een relatief diervriendelijke manier om de overpopulatie tegen te gaan. Ook is het mogelijk dat de huiskat uiteindelijk niet meer gaat jagen, wanneer haar jachtinstinct weg-ëvolueert als gevolg van steeds verdere domesticatie.

Onze relatie met de kat is een wonderlijk fenomeen. Juist door de problemen en vraagstukken waar ze ons voor plaatst, kan de casus van de kat een goede opmaat zijn om verder na te denken over hoe we de relaties tussen mensen en dieren op een goede en rechtvaardige manier kunnen vormgeven.

Door: Jip Meijers

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

De toekomst van de kat | Lezing door moraalfilosoof Rutger Lazou

Van kattenfilmpjes tot kattencafés, van memes tot kunst: de kat is een prominent cultuursymbool geworden. Onze fascinatie met deze geliefde viervoeter kent echter ook een duistere keerzijde. Katten zorgen voor nachtelijke overlast en hun jaaggedrag vormt een grote dreiging voor de biodiversiteit. Is er nog wel plaats voor de gewone huiskat in onze maatschappij? Moet de mens zich bezinnen op de relatie met dit dier? Luister naar moraalfilosoof Rutger Lazou over de toekomst van de kat.

Een ecologische kater?

Na tienduizend jaar domesticatie is de relatie tussen mens en kat sterker dan ooit. Maar onze eigenzinnige viervoeter stelt ons ook voor vraagstukken. Hun snelle voortplanting zorgt voor overvolle asielen en hopeloze zwerfkatten. En niet alleen de mens ondervindt overlast door opengescheurde vuilniszakken, geurhinder en lawaai, ook de natuur heeft te lijden onder de kat. De huiskat zou een van de grootste uitroeiers van diersoorten ter wereld zijn en een bedreiging vormen voor Europese beschermde natuurgebieden. Is de kat een ecologisch ramp? En ligt dat probleem bij de kat? Of moeten we juist naar de mens kijken die de kat tot huisdier heeft gemaakt?

Als de kat van huis is

Volgens moraalfilosoof en kattenliefhebber Rutger Lazou moeten we ons herbezinnen op de positie van de kat in onze samenleving. Lazou vertelt over de problemen rondom de moderne huiskat en reflecteert op de waarde die de kat als huisdier heeft. Hoe moeten we ons verhouden tot de kat en haar problemen? En welk belang heeft de kat eigenlijk bij een relatie met de mens? In zijn lezing verkent hij hoe onze unieke relatie met de kat een voorbeeld kan zijn van een positieve en rechtvaardige omgang met dieren.

Denken over dieren

Na afloop van zijn lezing gaan we met Rutger Lazou in gesprek over de waarde en het welzijn van dit huisdier en de impact op de samenleving. Filosoof Cees Leijenhorst is gespreksleider. Kunnen we de huiskat redden, zonder de belangen van andere mensen, dieren en het ecosysteem te negeren? En hebben we als mens een speciale verantwoordelijkheid tegenover dieren die we tot huisdier hebben gemaakt?

Eigen kattenfilmpje

Heb je zelf een kat? Stuur dan je leukste kattenfilmpje of -foto naar info@reflects.ru.nl. Voorafgaand aan en na afloop van de livestream tonen we de compilatie.

Over de sprekers

Rutger LazouRutger Lazou is moraalfilosoof en promoveert aan de Universiteit van Graz. In 2020 bracht hij zijn boek ‘De toekomst van de kat’ uit, waarin hij de verschillende vraagstukken bespreekt waar katten ons voor plaatsen. Op dit moment doet hij onderzoek naar hoe de transitie naar een klimaatvriendelijke wereld op een ethische manier gerealiseerd kan worden.

Cees LeijenhorstCees Leijenhorst is associate professor History of Philosophy aan de Radboud Universiteit.



Dit is een programma van Radboud Reflects en Radboud Green Office.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.