Zoek in de site...

21|05|10 Kerken open in coronatijd | Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude, rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt en jurist Sophie van Bijsterveld

Kerken open in coronatijd | Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude, rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt en religiewetenschapper Sophie van BijsterveldKerken open in coronatijd | Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude, rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt en jurist Sophie van Bijsterveld | Maandag 10 mei 2021| 20.00 - 21.30 uur | Livestream | Radboud Reflects


Video | Podcast | Verslag in het Friesch Dagblad - Twistgeprek: is het terecht dat kerken open zijn terwijl de sportschool gesloten blijft?

Aankondiging - Terwijl alle publieke ruimtes op last van de overheid gesloten zijn, mogen kerken open blijven en vieringen houden. Is dat terecht? Nee, zegt rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt, er is geen reden om kerken anders te behandelen dan restaurants, musea en bioscopen. Ja, zegt theoloog Annemarieke van der Woude, kerken zijn plekken van bezinning en verbeelding en daar hebben we juist nu behoefte aan. Op basis van prikkelende stellingen kruisen beide sprekers de spreekwoordelijke degens over de openstelling van kerken in coronatijd. Doe als deelnemer actief mee en beslis, samen met opperrechter Sophie van Bijsterveld, wie deze Redetwist wint! Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Kerken open in coronatijd

In verband met de coronapandemie zijn alle publieke ruimtes op last van de overheid gesloten. Maar kerken mogen wél openblijven. In dit programma van Radboud Reflects kruisten twee advocaten de spreekwoordelijke degens over de volgende stelling: is de uitzonderingspositie van kerken tijdens de coronacrisis terecht? Ja, volgens Annemarieke van der Woude, theoloog aan de Radboud Universiteit en predikant. Nee, volgens Ronald Tinnevelt, hoogleraar Rechtsfilosofie aan de Radboud Universiteit. Beide advocaten gaven eerst een betoog van een kwartier. Daarna was het aan het publiek, dat vanavond de rol van jury op zich nam, om kritische vragen te stellen aan de sprekers en zo de argumentaties stevig aan de tand te voelen. Tot slot sprak  jurist Sophie van Bijsterveld, vanavond in de rol als opperrechter, haar oordeel uit. De redetwist werd geleid door rechter Liesbeth Jansen, in het dagelijks leven programmamaker bij Radboud Reflects.

Liesbeth Jansen en Sophia van Bijsterveld, foto: Ted van Aanholt

De reikwijdte van vrijheid van godsdienst

Van Bijsterveld gaf een inleiding op het onderwerp van de avond: “De vrijheid van godsdienst is een klassiek grondrecht dat burgers hebben tegenover de overheid. Er is een grens aan de macht van de overheid, zeker in geestelijke zaken. Het is de moeder van de grondrechten waaruit andere, waaronder vrijheid van meningsuiting, zijn ontsproten. Volgens sommigen is de vrijheid van godsdienst tegenwoordig achterhaald. Maar de andere vrijheden dekken de vrijheid van godsdienst niet helemaal.”

Is de vrijheid van godsdienst absoluut? Nee, aldus Van Bijsterveld. Het recht mag beperkt worden door de overheid, maar alleen onder zeer strenge voorwaarden.

Gehoorzaamheid aan de wet gaat vóór

Volgens Tinnevelt is de uitzonderingspositie van kerken onterecht: “Maatregelen voor de volksgezondheid, of we het er nou mee eens zijn of niet, moeten voor iedereen gelden. Of voor niemand. De gezondheid van eenieder mag je niet zomaar terzijde schuiven. Gehoorzaamheid aan God mag niet boven gehoorzaamheid aan de wet gaan.”

Tinnevelt gaf drie argumenten voor zijn positie. Ten eerste zou het belang van volksgezondheid niet bij de muren van de kerk eindigen: “De overheid heeft een essentiële zorgtaak richting al haar burgers. Door kerken te sluiten stelt de overheid geen beperkingen aan wat men gelooft, maar enkel aan de manier waarop men dat doet.”

Ten tweede vormt de digikerk volgens Tinnevelt een acceptabel alternatief voor de fysieke kerk. Tinnevelt erkende dat digitale diensten geen volwaardig alternatief vormen, maar dat ze, net als onlineonderwijs, wel een reëel alternatief vormen op de korte termijn.

Ten derde is er geen vrijheid zonder verantwoordelijkheid: “De wijze waarop ik mijn vrijheden uitoefen, kan een beperking zijn voor de vrijheden van anderen,” aldus de hoogleraar. “Verantwoordelijkheid van de religieuze burger betekent op dit punt: rekening houden met de gezondheid van ieder en dus géén gebruik maken van de uitzonderingspositie die de kerk heeft.”

Ronald Tinnevelt, Sophia van Bijsterveld en Liesbeth Jansen, foto: Ted van Aanholt

Een ander perspectief

Van der Woude verdedigde de uitzonderingspositie die gebedshuizen genieten: “Natuurlijk moeten de kerken openblijven in coronatijd! Al meer dan een jaar wordt ons leven beheerst door corona. We zijn gereduceerd tot een mogelijke bron van besmetting, tot een potentieel gevaar voor onze omgeving. In deze crisis is een ander perspectief, dat oog heeft voor heel de mens, meer dan welkom.”

Van der Woude anticipeerde de tegenwerping dat er naast de kerk ook andere plekken van bezinning zijn, zoals musea, concertgebouwen en theaters. Ze erkende weliswaar dat de kunsten heilzaam zijn voor de mens, maar toch merkte ze een verschil op met religie: “Geloofsbelijdenis heeft te maken met een besef van eigen geringheid. Bij belijden ben je zelf in het geding. De plaats, namelijk het gebedshuis, is hierbij van groot belang. Want dat is de plek waar het heilige schrift wordt gelezen en de rituelen worden uitgevoerd.”

Het geloof moet volgens Van der Woude beleden kunnen worden zonder inmenging van de staat. Vrijheid van godsdienst is een afweerrecht ten opzichte van de overheid. Betekent dit dan ook dat we zaken als weigerambtenaren, onverdoofd slachten en besnijdenis moeten toestaan? Ja, volgens de theoloog: “Vrijheid van godsdienst betekent: vrijheid geven aan mensen die er een andere opvatting op nahouden dan jijzelf.”

Van der Woude sprak waardering uit voor geloofsgemeenschappen die zich wél netjes aan de geldende maatregelen houden. Ze haalde een anekdote aan van een studiegenote die haar werkkamer deelde met een aantal heren. Een van de heren bood zijn mannelijke studiegenoten steevast een sigaar aan, maar haar nooit. Niet dat ze rookte, maar ze wilde de mogelijkheid hebben de sigaar te weigeren. Op dezelfde manier kunnen geloofsgemeenschappen die de aangeboden sigaar weigeren, rekenen op mijn waardering.”

Annemarieke van der Woude, Liesbeth Jansen, Sophie van Bijsterveld en Ronald Tinnevelt, foto: Ted van Aanholt

Redetwist en uitspraak

De jury voelde de advocaten stevig aan de tand met kritische vragen. Tinnevelt werd gevraagd of hij er geen subjectieve overtuiging op nahield dat volksgezondheid belangrijker is dan vrijheid van godsdienst. Tinnevelt verweerde zich door te verwijzen naar het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarin gezondheid wordt genoemd als mogelijke reden waarvoor deze vrijheid ingeperkt mag worden.

Tevens werd gevraagd of het geloof van het vliegende spaghettimonster ook onder de vrijheid van godsdienst viel. Van der Woude: “In principe valt ook dat eronder. Wel moeten we steeds de vraag stellen: is je eigen existentie in het geding? Het criterium voor wat een religie is, is niet makkelijk te geven.” Tinnevelt: “De vraag wat mij betreft is: heeft de wet een duidelijke definitie van een godsdienst of levensbeschouwing?”

Op de vraag of de vrijheid van godsdienst in deze seculiere tijd niet beter geschrapt kan worden, aangezien we ook vrijheid van meningsuiting hebben, reageerden beide advocaten ontkennend. Tinnevelt: “We kunnen artikel 6 niet scharen onder vrijheid van meningsuiting. Belijdenis is wezenlijk anders dan vrijheid van meningsuiting.” Van der Woude: “Ik nader mijn geachte opponent heel dicht. Wie denkt dat ze onder hetzelfde geschaard kunnen worden, reduceert geloof tot een kwestie van menen. Maar belijden van geloof is zo veel meer dan dat.” Overigens heeft het erkennen van een verschil volgens Tinnevelt geen invloed op de hoofdstelling van de avond.

Tot slot was het aan opperrechter Van Bijsterveld om tot een uitspraak te komen: “Beide advocaten hebben zich uitmuntend verdedigd. Van der Woude heeft ook het minder populaire standpunt met eloquentie verdedigd. Als opperrechter volg ik het oordeel van de jury en wijs ik de heer Tinnevelt aan als winnaar van het twistgesprek. Dit is mijn uitspraak en daar zult u het mee moeten doen.”

Door: Thijs Meeuwisse

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Kerken open in coronatijd | Redetwist met theoloog Annemarieke van der Woude, rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt en jurist Sophie van Bijsterveld

Terwijl alle publieke ruimtes op last van de overheid gesloten zijn, mogen kerken open blijven en vieringen houden. Is dat terecht? Nee, zegt rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt, er is geen reden om kerken anders te behandelen dan restaurants, musea en bioscopen. Ja, zegt theoloog Annemarieke van der Woude, kerken zijn plekken van bezinning en verbeelding en daar hebben we juist nu behoefte aan. Op basis van prikkelende stellingen kruisen beide sprekers de spreekwoordelijke degens over de openstelling van kerken in coronatijd. Doe als deelnemer actief mee en beslis, samen met opperrechter Sophie van Bijsterveld, wie deze Redetwist wint!

Niet ondergeschikt

Vrijheid van godsdienst is voor iedere burger van fundamenteel belang, stelt rechtsfilosoof Ronald Tinnevelt. Iedereen moet het recht hebben om zijn of haar godsdienst uit te oefenen, en de staat mag mensen nooit een bepaalde levensbeschouwing opleggen. Maar de rechten en vrijheden van alle burgers mogen daar nooit aan ondergeschikt worden gemaakt. Dus als theaters, sportzalen en cafés gesloten zijn, dan kerken ook.

Plekken van verbeelding

Theoloog Annemarieke van der Woude vindt de commotie die is ontstaan rond kerken die zich niets aantrekken van mondkapjesplicht en beperkt aantal deelnemers begrijpelijk en terecht. Deze kerken gebruiken het recht op vrijheid van godsdienst verkeerd, stelt ze. Toch vindt ze het belangrijk om de coronacrisis niet alleen vanuit medisch oogpunt te bekijken: “Plekken van verbeelding en zingeving, zoals kerken, moeten met voorrang weer worden opengesteld.”

Vrijheid van godsdienst

Wat is het recht op vrijheid van godsdienst precies? En wat zijn de consequenties ervan? We beginnen deze theatrale rechtszitting met een korte lezing van jurist Sophie van Bijsterveld die onze geheugens opfrist en uitlegt wat deze grondwet precies inhoudt.

Op basis van prikkelende stellingen gaan Annemarieke van der Woude en Ronald Tinnevelt met elkaar in discussie. Filosoof Marcel Becker is rechter en gespreksleider. Opperrechter Sophie van Bijsterveld velt samen met de jury het eindoordeel.

Over de sprekers

Sophie van BijsterveldSophie van Bijsterveld is hoogleraar Religie, recht en beleid aan de Radboud Universiteit. Ze doet onderzoek naar de relatie tussen overheid en godsdienst.



Annemarieke van der WoudeAnnemarieke van der Woude is theoloog aan de Radboud Universiteit. Haar onderzoek richt zich op heiligheid in het alledaagse leven en in de bijbel.




Ronald TinneveltRonald Tinnevelt is hoogleraar Rechtsfilosofie aan de Radboud Universiteit. Mondiale rechtvaardigheid en de rol van verantwoordelijkheid en schuld daarbij hebben zijn interesse.


Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.