Zoek in de site...

21|09|13 De rijke jongeling. Morele lessen uit een eeuwenoude parabel | Lezing en workshop met Denker des Vaderlands Paul van Tongeren

De rijke jongeling. Morele lessen uit een eeuwenoude parabel | Lezing en workshop met Denker des Vaderlands Paul van TongerenDe rijke jongeling. Morele lessen uit een eeuwenoude parabel | Lezing en workshop met Denker des Vaderlands Paul van Tongeren | Maandag 13 september 2021 | 20.00 - 21.30 uur | LUX, Nijmegen


Aankondiging - Kun je ooit genoeg doen voor het milieu? Wanneer ben je je voldoende bewust van eigen vooroordelen? En kun je bij iemand weg gaan zonder hem of haar te kwetsen? We staan allemaal voor uitdagingen die een moreel aspect hebben. Bijvoorbeeld over het klimaat, diversiteit of relaties. Wanneer handel ik goed? Wat is de juiste keuze? Hierover gaat ook de parabel van De rijke jongeling. Wat heeft jouw leven te maken met dit eeuwenoude bijbelverhaal? Ga in gesprek met filosoof en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren en elkaar, en ontdek het zelf! Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Paul van Tongeren over de rijke jongeling

“Het is moeilijker voor een rijke om in het koninkrijk van God te komen, dan voor een kameel om door het oog van een naald te kruipen.” Na een korte lezing ging emeritus hoogleraar Wijsgerige Ethiek aan de Radboud Universiteit en tevens Denker des Vaderlands, Paul van Tongeren, in gesprek met het publiek, aan de hand van de parabel van De rijke jongeling. Samen met de deelnemers probeerde hij de parabel in het perspectief van het nu te zetten, door hem te betrekken op de deelnemers zelf: wat zijn jullie idealen, en hoe willen jullie die bereiken? Liesbeth Jansen las telkens een stukje voor uit de parabel, zodat Paul van Tongeren elk aparte stukje kon analyseren samen met het publiek. Dit riep spannende vragen op en zette aan tot denken: waarin zit mijn eigen innerlijke conflict bij het bereiken van mijn idealen? En hoe los ik dit op?

Paul van Tongeren - foto Ted van Aanholt

Parabelen

Aan het begin van zijn lezing riep Paul van Tongeren meteen de vraag op: is De rijke jongeling eigenlijk wel een parabel? In de strikte zin van het woord is dit namelijk niet zo, omdat parabelen verhalen zijn die door Jezus verteld werden – en in dit geval is de verteller aan het woord. Een parabel is een verhaal dat iets anders duidelijk wil maken, om een vergelijking te maken met iets dat ons als mens aanspreekt. Het is een verhaal dat iets probeert te zeggen, juist door het niet te zeggen. Een parabel is ook een ontmoeting, en niet per se een gemakkelijke. Het is een waagstuk, een vertelling waarbij iets op het spel gezet wordt. De parabel kan over alles gaan, maar gaat uiteindelijk over onszelf. Hij daagt ons uit om zelf een antwoord te formuleren. Van Tongeren daagde het publiek uit om de parabel van De rijke jongeling op hun eigen leven te betrekken. “Er staat iets op het spel, en dat spel gaan we vanavond spelen.”

Klimaatverandering

De rijke jongeling is op zoek naar het eeuwige leven. Wat is dit, en wat moet hij doen om daar te komen? Aan de hand van vier vragen onderzochten de deelnemers de elementen die centraal staan in deze parabel. Allereerst: wat is het eeuwig leven voor ons? Men kwam al gauw tot de ontdekking dat dit een metafoor is voor idealen, en dat iedereen zijn eigen ideaal heeft.

In de tweede stap nam Paul van Tongeren het terugdringen van de klimaatverandering als een  gezamenlijk ideaal van het publiek om vervolgens het eerste antwoord van Jezus verder uit te werken: het volgen van de tien geboden. Wat is daar een hedendaagse versie van? En in feite zegt hij daarmee wat iedereen al weet – dus wat zijn de dingen die wij vanzelfsprekend vinden om voor het klimaat te doen? Concrete dingen die we kunnen doen waren volgens de deelnemers: onze voeding veranderen, bepaalde politieke partijen kiezen, niet meer vliegen, etc. Daarmee kwam Van Tongeren op het derde punt: Wat ik moet doen om mijn ideaal te bereiken, wat doe ik allemaal al. Wat moet ik dan nog meer doen?

Liesbeth Jansen foto - Ted van Aanholt

Balans

Er ontbreekt nog iets. Als je volmaakt wil zijn moet je nog iets anders doen, volgens God. We leven al als goede burgers, maar we zijn nog niet volmaakt als we de het klimaat willen redden. Wat we zouden kunnen doen is alles opgeven wat slecht is voor het klimaat, een ultiem offer brengen. Je zou alle uren dat je wakker bent je bezig moeten houden met het redden van het klimaat en al je geld en energie daarin steken. De rijke jongeling heeft eigenlijk twee idealen: het rijk der hemelen bereiken maar ook rijk blijven. “We begrijpen allemaal heel goed dat de rijke jongeling het wel ver vindt gaan, zoals we in ons eigen leven misschien ook tegenstrijdige idealen hebben. Is het maximale doen voor het klimaat wel te bereiken? Kunnen we echt alles doen?” We willen iets, streven iets na, doen daar van alles voor, en erkennen tegelijk dat dat niet alles is. We bewaren de eis dat we eigenlijk alles zouden moeten doen, maar weten tegelijkertijd dat dat onhaalbaar is. Dit doen we in de hoop dat we telkens een stapje verder komen. Geven we op daar waar het ons teveel wordt? Ofwel we geven het ideaal op, ofwel we proberen dichterbij te komen terwijl we weten dat we het uiteindelijke doel nooit zullen bereiken. En toch zijn er mensen die álles doen voor het klimaat, dus het kan wel.

Paul van Tongeren - foto Ted van Aanholt

Conclusie

De parabel eindigt met de leerlingen die zich bezorgd afvragen wie er dan nog gered kan worden, en Jezus die antwoordt door te zeggen: “Bij mensen is dat onmogelijk, maar bij God kan alles.” Wat betekent dat? Paul van Tongeren kwam hierbij te spreken op Kierkegaards definitie van God: de mogelijkheid van het onmogelijke. Terwijl we in ons dagelijks leven steeds een balans zoeken tussen doen wat vanzelfsprekend is en weten dat ons ideaal niet kunnen halen, maakt de interpretatie van Kierkegaard het moeilijk om op een berustende manier de spanning tussen 1 en 2 weg te werken. Er zijn inderdaad mensen die het onmogelijke doen, maar daarmee wordt het voor mij niet meer mogelijk. Mensen die het onmogelijke doen zijn wellicht in religieuze context wel de definitie van hoe God beschreven wordt.

Door: Martha Kemper

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

De rijke jongeling. Morele lessen uit een eeuwenoude parabel | Lezing en workshop met Denker des Vaderlands Paul van Tongeren

Kun je ooit genoeg doen voor het milieu? Wanneer ben je je voldoende bewust van eigen vooroordelen? En kun je bij iemand weg gaan zonder hem of haar te kwetsen? We staan allemaal voor uitdagingen die een moreel aspect hebben. Bijvoorbeeld over het klimaat, diversiteit of relaties. Wanneer handel ik goed? Wat is de juiste keuze? Hierover gaat ook de parabel van De rijke jongeling. Wat heeft jouw leven te maken met dit eeuwenoude bijbelverhaal?

Ga in gesprek met filosoof en Denker des Vaderlands Paul van Tongeren en elkaar, en ontdek het zelf!

Dilemma’s zonder antwoord

Parabels zijn korte verhalen die aanzetten tot nadenken over een morele kwestie. In het verhaal van De rijke jongeling vraagt een rijke jongeling aan Jezus wat hij moet doen om goed te leven. Het eerste antwoord dat hij krijgt, vindt hij niet uitdagend genoeg. Het tweede antwoord is hem te radicaal. Ons leven is vol met dilemma’s waarop geen goed antwoord mogelijk lijkt.

Een beetje vertrouwen

Doordat de juiste keuze niet voor de hand ligt, lopen we vast of krijgen we spijt. Maar volgens filosoof Paul van Tongeren zit er in de parabel van De rijke jongeling nog een derde mogelijkheid verstopt, die we ook op onze eigen dilemma’s kunnen toepassen. Het enige dat nodig is, is een beetje vertrouwen…

Paul van Tongeren geeft een korte lezing waarin hij uitlegt wat parabelen zijn en hoe we die in onze tijd kunnen lezen. Daarna gaat hij met de deelnemers in gesprek. Wat is jouw idee van een goed leven? En wat staat je daarbij in de weg?

Over de spreker

Paul van TongerenPaul van Tongeren was hoogleraar Wijsgerige ethiek aan de Radboud Universiteit. Hij is de huidige Denker des Vaderlands. Hij schreef verschillende publieksboeken op basis van zijn grootste interesses: de deugdethiek van Aristoteles en het nihilisme van Nietzsche.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? 
Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.