Zoek in de site...

21|09|23 Het tekort van het teveel | Lezing door psychiater Damiaan Denys

Het tekort van het teveel | Lezing door psychiater Damiaan DenysHet tekort van het teveel | Lezing door psychiater Damiaan Denys | Donderdag 23 september 2021 | 20.00 - 21.30 uur | Online en De Vereeniging, Nijmegen | Radboud Reflects


Interview met Damiaan Denys in Vox: ‘Laat mensen met lichte psychische klachten hun behandeling zelf betalen’ | Podcast | Video

"Verhelderend en tegelijk herkenbare reflectie momenten aangewakkerd! Fijn, doet goed, gevoel van thuiskomen." (Uit een deelnemersevaluatie.)

Aankondiging - Wat gaat er mis in de geestelijke gezondheidszorg? En waarom leiden volgens psychiater Damiaan Denys meer investeringen juist tot een slechtere zorg? Een groot deel van het probleem ligt in de commercialisering van de zorg, maar het probleem ligt voor een deel ook bij onszelf. We moeten meer oog krijgen voor het feit dat vervelende ervaringen nou eenmaal bij het leven horen in plaats van te hopen dat een therapeut ze wegpoetst. Luister hoe Damiaan Denys uitlegt wat er misgaat in de geestelijke gezondheidszorg en wat er wél moet gebeuren. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Het tekort van het teveel

Stel, je wordt wakker en ziet uit je slaapkamerraam een driekoppige draak. Je vraagt je af: waar is dat beest vandaan gekomen? Wie heeft het beest gevoed? En misschien het belangrijkst: hoe komen we er weer vanaf? Die draak is de geestelijke gezondheidszorg (ggz) in Nederland. Volgens Damiaan Denys, filosoof en hoogleraar psychiatrie aan de Universiteit van Amsterdam, is die draak niet uit de lucht komen vallen. In zijn laatste publieksboek, Het tekort van het teveel, onderzoekt Denys de mentale zorg in Nederland. Tijdens het programma van Radboud Reflects in De Vereeniging gaf Denys een lezing waarin hij de paradox van de mentale zorg uiteenzette. Vervolgens ging hij in gesprek met programmamaker Liesbeth Jansen, waarin ook vragen uit het publiek aan bod kwamen.

Liesbeth Jansen, foto: Ted van Aanholt

De paradox van de mentale zorg

Denys heeft zijn nieuwste boek niet enkel uit wetenschappelijke interesse geschreven, maar ook uit persoonlijke frustratie: “Ik werk al lang als psychiater. Ik voel me steeds meer beklemd door het systeem waarin ik vastzit. Veel mensen in Nederland willen hulp, maar kunnen nergens terecht.”

Nederland spendeert per jaar 7,5 miljard aan geestelijke gezondheidszorg. Toch staan er 90 duizend mensen op de wachtlijst. Hoe kan dat? Het probleem is weliswaar globaal, aldus Denys, maar in westerse, welvarende landen is de crisis van de geestelijke gezondheid nog veel groter. Dat is paradoxaal, want je verwacht niet dat mensen in welvarende landen meer klachten ervaren. Denys meent dat Nederland een uitstekend prototype is van de crisis. Nederland heeft namelijk een sterke economie en behoort tot de gelukkigste landen ter wereld; desalniettemin krijgen zo’n 4 op de 10 Nederlanders gedurende hun leven te maken met psychische problemen.

Hoe moeten we deze paradox van de geestelijke gezondheidszorg analyseren? Denys: “Het zorgsysteem bestaat uit drie domeinen: het zorgstelsel, het zorgaanbod, en de zorgvraag. Je moet ze alle drie bekijken om de paradox te begrijpen.”

De problemen met het zorgstelsel

Damiaan Denys richtte zijn aandacht eerst op het zorgstelsel, dat volgens hem veel te ingewikkeld is: “De ggz is deels georganiseerd naar complexiteit van de stoornis, maar ook naar urgentie, duur van de zorg, leeftijd van de patiënt, en wijze van financiering. De zorg is daardoor ongelooflijk versnipperd.”

De marktwerking heeft de ggz geen goed gedaan, aldus Denys: “Als je één persoon met een depressie wilt genezen, moet je er gemiddeld vijf behandelen. Wat doe je met de mensen die niet genezen? Niet behandelen? Weten we wel wie de non-responders zijn? In de ogen van de zorgverzekeraar wordt er veel nutteloos werk verricht in de ggz. Het is totaal onmogelijk de geestelijke gezondheidszorg te commercialiseren als product.”

Volgens Denys kan marktwerking alleen toegepast worden op een open en vrije markt. En dat is precies niet het geval bij de ggz: die is sterk gereguleerd. Het gevolg is een gecommercialiseerde zorg die verwijderd is van haar essentie. Ondertussen nemen de kosten en wachtlijsten toe, terwijl de kwaliteit omlaaggaat.

Damiaan Denys en Liesbeth Jansen, foto: Ted van Aanholt

De crisis van de psychiatrie

Ook de psychiatrie zelf draagt bij aan de paradox, vindt Damiaan Denys: “Er zijn nog altijd mensen die betwijfelen of stoornissen als autisme en ADHD bestaan. De criteria voor stoornissen zijn bovendien vaag.”

Hersenwetenschappers proberen het fysieke substraat van psychische stoornissen aan te wijzen, maar vooralsnog zonder succes. Mocht dat wél lukken, zou dat enkel tot nieuwe vragen leiden, volgens Denys: “Ook al is de biologie echt, je hebt ook een betekenisspoor nodig. Iemand met depressie moet leren omgaan met die diagnose. Het biologisch substraat heeft niets te maken met de betekenis. De psychiatrie moet leven met beide sporen, die onverenigbaar zijn. De psychiatrie verkeert in crisis omdat ze niet met de vele betekenissen van een stoornis om kan gaan.”

Het autonome mensbeeld en het lijden

Ook wij dragen middels onze zorgvraag bij aan de paradox. Damiaan Denys: “Wat wij als normaal en abnormaal beschouwen, speelt een grote rol in wat behandeld moet worden. Je toetst een ziektebeeld aan je eigen vertrouwdheid.”

In de discussie over de geestelijke gezondheidszorg blijft ons mensbeeld grotendeels achterwege. Terwijl dat volgens Denys juist zo belangrijk is: “Ons mensbeeld van de productieve, autonome persoon is snoeihard. Wie niet autonoom kan functioneren wordt al gauw abnormaal beschouwd. De criteria om ‘normaal’ te zijn in de samenleving zijn enorm hoog.”

In dat mensbeeld heeft lijden geen plek. “Daardoor ontstaat juist lijden,” aldus Denys. “We willen te veel, waardoor we een tekort ervaren. Niet alleen in de geestelijke gezondheidszorg, maar ook bijvoorbeeld in justitie en onderwijs. Het lijden ontstaat door de onmogelijkheid om te lijden; het past niet in ons mensbeeld.”

Wat houdt dat lijden precies in, volgens Denys? “Voor mij betekent lijden de confrontatie met de werkelijkheid. We hebben ideeën over wat we willen in ons leven. De werkelijkheid stelt grenzen aan die verwachtingen. Lijden is een emotie die ons vertelt dat er een disharmonie is met wat ik verlang van de werkelijkheid.”

Damiaan Denys en Liesbeth Jansen, foto: Ted van Aanholt

Een uitweg uit de paradox?

Als je zelf, of iemand in je directe omgeving, lijdt aan een psychische stoornis, wat heb je dan aan deze analyse? Hoe moeten we omgaan met de problemen die Damiaan Denys schetst? Denys: “Het is niet iets wat je gemakkelijk kan oplossen. We moeten de drie domeinen tegelijk aanpakken. Het stelsel moet opnieuw ingericht worden, de psychiatrie moet anders leren kijken naar haar eigen vak, en aan ons is de opdracht om ons lijden op een andere manier in te vullen. Dat proces gaat lang duren, maar is noodzakelijk.”

Het is nog niet zo eenvoudig om concreet met oplossingen te komen, aldus de psychiater: “Iedereen weet inmiddels dat het systeem niet werkt, maar het systeem is groter geworden dan de mensen die het bedacht hebben.”

Een begin van de oplossing zit in het ongedaan maken van de markwerking in de ggz, aldus Denys: “Laten we een vast budget toekennen aan de zorgverleners. We moeten erop vertrouwen dat het budget goed wordt gebruikt. Stop met de overmatige administratie en besteed de tijd aan de kwaliteit van diagnostiek en behandeling.”

Door: Thijs Meeuwisse

Podcast

Video

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Het tekort van het teveel | Lezing door psychiater Damiaan Denys

Wat gaat er mis in de geestelijke gezondheidszorg? En waarom leiden volgens psychiater Damiaan Denys meer investeringen juist tot een slechtere zorg? Een groot deel van het probleem ligt in de commercialisering van de zorg, maar het probleem ligt voor een deel ook bij onszelf. We moeten meer oog krijgen voor het feit dat vervelende ervaringen nou eenmaal bij het leven horen in plaats van te hopen dat een therapeut ze wegpoetst. Luister hoe Damiaan Denys uitlegt wat er misgaat in de geestelijke gezondheidszorg en wat er wél moet gebeuren.

Commercialisering

Probleemjongeren die in twee jaar tijd twintig hulpverleners zien, de crisisopvang met een wachtlijst van drie maanden, psychologen die meer tijd kwijt zijn aan de verplichte administratie dan aan het behandelen van cliënten. Wanneer de consequenties hiervan de media halen, volgt steevast de roep om meer geld, meer personeel en meer beleid.

De commercialisering van de zorg is een van de oorzaken voor dit probleem, stelt Damiaan Denys. Zorgverzekeraars willen dat zorg efficiënt, transparant en meetbaar is, met snelle diagnoses en een vast aantal behandelingen. Met als gevolg dat hulpverleners liever patiënten met lichte problematieken behandelen dan mensen met ernstige stoornissen. De zorg is een product geworden, de patiënt een consument. Volgens Denys is het de hoogste tijd dat de ziel terugkomt in de geestelijke gezondheidszorg: “Laten we de psychiatrie terugbrengen naar die kleine kamer van vakmanschap en unieke verhalen.”

Hand in eigen boezem

Maar we moeten ook de hand in eigen boezem steken. Hoewel Nederland al jaren tot de gelukkigste landen ter wereld hoort, krijgen jaarlijks een miljoen mensen een behandeling voor psychische klachten. De meeste hiervan zijn klachten als stress, burn-out, lichte depressies en slaapstoornissen. Denys stelt dat therapeuten vervelende gebeurtenissen niet hoeven weg te werken. We moeten er mee leren om gaan en ze gebruiken als levenslessen.

Over de spreker

Damiaan DenysDamiaan Denys is filosoof en hoogleraar Psychiatrie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar deep brain stimulation bij psychiatrische aandoeningen zoals dwangstoornissen, depressie en verslaving. Daarnaast schreef hij verschillende publieksboeken, waaronder Het tekort van het teveel (2020). Lees het interview met Damiaan Denys in Vox: ‘Laat mensen met lichte psychische klachten hun behandeling zelf betalen’



Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? 
Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.