Zoek in de site...

21|11|30 Te veel vrouwen in de rechtspraak? | Lezingen en gesprek met juristen Ashley Terlouw, Marc de Werd en Rowin Jansen

Te veel vrouwen in de rechtspraak? | Lezingen en gesprek met juristen Ashley Terlouw en Rowin Jansen en antropoloog Marieke van den BrinkTe veel vrouwen in de rechtspraak? | Lezingen en gesprek met juristen Ashley Terlouw, Marc de Werd en Rowin Jansen | Dinsdag 30 november 2021 | 20:00 – 21.30 uur | Online | Radboud Reflects en Faculteit der Rechtsgeleerdheid


Video | Podcast | VOX: Radboud Reflectslezing over vrouwen in de rechtspraak

Aankondiging - In de rechtspraak werken inmiddels meer vrouwen dan mannen. Heeft dat de rechtspraak veranderd? En wat is het belang van een goede genderbalans in de publieke sector? Denk mee met juristen Ashley Terlouw, Marc de Werd en Rowin Jansen over de rol van gender bij publieke dienstverleners. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Te veel vrouwen in de rechtspraak?

Er zijn tegenwoordig meer vrouwelijke dan mannelijke rechters. Sinds 2020 is ook de president van de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege van Nederland, vrouw. Het lijkt erop dat het glazen plafond voor vrouwen in de rechtspraak is doorbroken. Heeft deze ontwikkeling de rechtspraak veranderd? En wat is het belang van een goede genderverdeling in de rechtspraak? In het programma van Radboud Reflects en de Faculteit der Rechtsgeleerdheid gingen juristen Ashley Terlouw, Marc de Werd en Rowin Jansen over deze vragen met elkaar in gesprek. Het programma werd geleid door filosoof Cees Leijenhorst.

Rowin Jansen, foto: Ted van Aanholt

Weerstand tegen vrouwelijke rechters

Allereerst gaf Rowin Jansen, promovendus en docent Algemene rechtswetenschap aan de Radboud Universiteit (RU), een kleine geschiedenis van vrouwen in de Nederlandse rechterlijke macht. Volgens Jansen werden vrouwelijke rechters in de 19e eeuw als een probleem gezien. Procureur-generaal Noyon (1848-1929) stelde dat vrouwen onvoldoende objectief zouden zijn en “dikwijls niet normaal”, verwijzend naar zwangerschap en menstruatie. Jansen: “In de late 19e eeuw had de wetgever nog nooit nagedacht over de vraag of een vrouw rechter kon worden. Pas in 1921 moet de Hoge Raad, op verzoek van regering en parlement, de vraag beantwoorden of het toegestaan en wenselijk is om vrouwen toe te laten tot de rechtspraak. De wet kon op twee manieren geïnterpreteerd worden,” vervolgde Jansen. “Ofwel: het staat nergens genoemd dus het is toegestaan, ofwel: de wet voorziet hier niet in dus het is verboden. Uiteindelijk waren de voorstanders in de meerderheid, en oordeelde de Hoge Raad dat de wet geen beletsel oplevert voor de toelating van vrouwen tot de rechterlijke macht.”

Alle seinen leken op groen te staan voor de komst van vrouwelijke rechters, vertelde Jansen. Toch duurde het nog 25 jaar tot de eerste vrouwelijke rechter werd benoemd. “De weerstand tegen vrouwelijke rechters bleef bestaan, maar de bezwaren ebden met de tijd weg.” Vanaf de jaren ’70 begon het aantal vrouwelijke rechters flink te groeien. In 2008 werd het kantelpunt bereikt en was de verhouding fiftyfifty. “Nu, precies honderd jaar na het advies van de Hoge Raad, is ruim zestig procent van de rechters vrouw.”

Ashley Terlouw, foto: Ted van Aanholt

Hebben vrouwen de rechtspraak veranderd?

Vervolgens lichtte Ashley Terlouw haar onderzoek toe naar het effect van vrouwen in de rechtspraak. “De enige manier om dit te onderzoeken was door het te vragen aan de rechters zelf. Ik heb 24 rechters geïnterviewd bij verschillende instanties en met verschillende ervaringen. Vandaag deel ik wat die interviews opleverden.”

Volgens Terlouw reageerden rechters heel voorzichtig op de vraag of er verschillen zijn tussen mannelijke en vrouwelijke rechters. “Ze zeiden in eerste instantie allemaal dat het niet uitmaakt of een man of vrouw rechtspreekt. Maar als ik doorvroeg werden toch verschillen genoemd.” Terlouw maakte op dat vrouwen gemiddeld worden gezien als beter voorbereid en genuanceerder. Mannen zijn juist zakelijker en dogmatischer. Is het een probleem als er gemiddeld genomen verschillen zijn? Terlouw: “Ikzelf geloof dat er zeker verschillen zijn tussen mannen en vrouwen, maar de verschillen tussen mannen en vrouwen onderling zijn misschien wel veel groter.”

Van rechters wordt verwacht dat ze een zo neutraal mogelijke uitstraling hebben. “Daarom dragen ze ook een toga,” aldus Terlouw. Moeten rechters dan ook hun genderidentiteit verbergen? “Uit de antwoorden bleek dat rechters niet vinden dat ze hun geslacht moeten verbergen, maar een ingetogen uiterlijk is wel gepast. Er moet geen nadruk liggen op iemands gender.”

Volgens Terlouw worden er verschillende redenen genoemd waarom zoveel vrouwen voor de rechterlijke macht kiezen. “Ten eerste zijn de arbeidsvoorwaarden goed en is het mogelijk om in deeltijd te werken. Ten tweede is de aard van het werk minder competitief dan bijvoorbeeld in de advocatuur. Het aanbod van vrouwelijke studenten is eveneens groter,” vervolgde Terlouw. “Die vrouwen halen bovendien gemiddeld hogere cijfers dan mannen.”

Marc de Werd en Cees Leijenhorst, foto: Ted van Aanholt

Diversiteit van de rechterlijke macht

In het gesprek, onder leiding van Cees Leijenhorst, vertelde Terlouw dat hoewel vrouwen de weg naar het rechterlijke ambt inmiddels hebben gevonden, de rechtspraak nog enorm achter op het gebied van etnische inclusiviteit. Marc de Werd, hoogleraar Rechtspleging aan de Universiteit van Amsterdam maar primair rechter, haakte hierop in: “Ik vind diversiteit op gebied van etniciteit buitengewoon belangrijk. Rechters moeten zich kunnen inleven in de mensen. We zijn gewend te denken vanuit een wit referentiekader en kunnen moeilijk ervaringen in de discussie brengen die we zelf niet hebben.”

De Werd onderkende dat het moeilijk zal zijn om die diversiteit te bereiken: “In sommige kringen is de status van het ambt lager. Ook is er nog altijd sprake van een taalbarrière.” Diversiteit in de rechtspraak betekent overigens niet dat er in elke meervoudige kamer een man, vrouw, en persoon van kleur plaatsneemt. De Werd: “Dat is onhaalbaar en ook niet nodig. Het gaat er meer om dat je op het werk veel met collega’s spreekt. Het is belangrijk dat je in een omgeving bent waarin je verschillende geluiden hoort en ervaringen deelt.” De Werd en Terlouw waren het met elkaar eens dat juist de levenservaringen die een rechter met zich meedraagt belangrijk zijn. Terlouw: “En als de groep waaruit colleges worden samengesteld ook nog eens diverser is, creëer je ook in de totale jurisprudentie grotere diversiteit.”

Door: Thijs Meeuwisse

Video

Podcast

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.

Aankondiging

Te veel vrouwen in de rechtspraak? | Lezingen en gesprek met juristen Ashley Terlouw, Marc de Werd en Rowin Jansen

In de rechtspraak werken inmiddels meer vrouwen dan mannen. Heeft dat de rechtspraak veranderd? En wat is het belang van een goede genderbalans in de publieke sector? Denk mee met juristen Ashley Terlouw, Marc de Werd en Rowin Jansen over de rol van gender bij publieke dienstverleners.

Mannen voortrekken

De rechtspraak is een van de weinige Nederlandse organisaties die erin is geslaagd genderdiversiteit te bereiken en het glazen plafond voor vrouwen te doorbreken. Het aantal vrouwelijke presidenten overtreft inmiddels het aantal mannen in die functie en sinds kort hebben we een vrouwelijke president van de Hoge Raad. Sommige rechters zien dit als een probleem en bekennen zelfs dat zij inmiddels mannelijke sollicitanten voortrekken. De reden: het belang van een diverse samenstelling van de rechterlijke macht.

Genderbalans

Bestaan er verschillen tussen vrouwelijke en mannelijke rechters? Zo ja, zijn die wel toe te schrijven aan het geslacht? En mogen rechters hun mannelijkheid of vrouwelijkheid tonen of moeten ze een neutrale uitstraling hebben? Jurist Ashley Terlouw ondervroeg hierover 24 rechters, de helft man, de helft vrouw. Hoewel de meerderheid stelde dat geslacht geen invloed heeft op de uitspraak, erkenden de rechters wel degelijk het belang van een diverse samenstelling van de rechterlijke macht. Waarom is dit belangrijk en moet daarbij verder worden gekeken dan genderdiversiteit? Ashley Terlouw vertelt hoe complex diversiteit binnen de rechterlijke macht is.

Publieke beroepen

Na haar lezing gaat Ashley Terlouw in gesprek met jurist Marc de Werd over de worsteling met een goede genderbalans binnen andere publieke beroepen. Zo is de politie van oorsprong een mannenbolwerk en zijn sinds een paar jaar de vrouwelijke huisartsen in de meerderheid. Beïnvloedt dat de manier waarop het beroep wordt uitgeoefend en is dat bezwaarlijk? Is het een must om bij alle beroepen in de publieke sector te streven naar de juiste balans tussen mannen en vrouwen? Of is dat vooral nodig binnen rechtspraak?

Jurist Rowin Jansen geeft een historische inleiding op de diversiteitsdiscussie in de rechtspraak. Filosoof Cees Leijenhorst is de gespreksleider.

Lees ook het themanummer van het Nederlands Juristenblad over diversiteit in de rechtspraak.

Over de sprekers

Ashley TerlouwAshley Terlouw is hoogleraar Rechtssociologie aan de Radboud Universiteit. Zij is vaksectievoorzitter van de sectie rechtssociologie en migratierecht.



Marc de WerdMarc de Werd is hoogleraar Rechtspleging aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Hij werkt sinds 1999 als rechter, momenteel als senior raadsheer bij het gerechtshof Amsterdam.


Rowin JansenRowin Jansen is docent Algemene Rechtswetenschap aan de Radboud Universiteit. Hij is jurist en historicus en werkte aan het themanummer over diversiteit in de rechtspraak van het Nederlands Juristenblad.


Let op: deze lezing kun je niet via een livestream bijwonen, maar achteraf wordt een video-opname beschikbaar gesteld.


Dit is een programma van Radboud Reflects en de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Radboud Universiteit.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Steun ons dan met een financiële bijdrage en doneer.

Wil je op de hoogte blijven van de activiteiten van Radboud Reflects? 
Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief. Wil je verder denken over ethische vragen die spelen in jouw organisatie? Bekijk Radboud Reflects Professional – Ethische verdieping voor organisaties.