Zoek in de site...

22|02|22 Het NIOD-rapport over Indonesië | Actualiteitencollege door historicus Marleen Reichgelt

Het NIOD-rapport over Indonesië | Actualiteitencollege door historicus Marleen ReichgeltHet NIOD-rapport over Indonesië  | Actualiteitencollege door historicus Marleen Reichgelt | Dinsdag 22 februari 2022 | 16.00-16.45 uur | Online | Radboud Reflects en VOX

Video| PodcastVOX-interview Marleen Reichgelt: Actualiteitencollege over Indonesië behandelt beladen periode

Aankondiging - ‘Nederland heeft tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog structureel excessief geweld gebruikt. Politiek Den Haag keek weg’. Dit is de conclusie van het recent verschenen NIOD-rapport over de dekolonisatieoorlog in Indonesië. Wat is er precies gebeurd en hoe moeten we nu omgaan met de conclusies uit dit rapport? Sluit aan bij de livestream met historicus Marleen Reichgelt, die ingaat op de bevindingen van dit rapport. Biedt het ruimte voor meerdere perspectieven op dezelfde historische periode? En wat betekent dit rapport voor onze huidige verhouding met Indonesië? Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Het verleden en de toekomst van het NIOD-rapport

Historicus Marleen Reichgelt

Op 17 augustus 1945 riep Soekarno de Republiek Indonesië uit. In de vier jaar die volgden, vond een onafhankelijkheidsoorlog plaats tussen Nederland en Indonesië. In de zeven decennia die er verstreken zijn sindsdien, zijn er meermaals pogingen gedaan om de geweldsdaden van de Nederlandse krijgsmacht tijdens deze oorlog boven tafel te krijgen. Op 17 februari publiceerde het NIOD, het KITLV en het NIMH samen een nieuw onderzoeksrapport over de excessieve geweldplegingen door Nederlandse troepen tijdens deze oorlog. Deze bijna 80 jaar oude geschiedenis werd weer op scherp gesteld. In samenwerking met VOX organiseerde Radboud Reflects een actualiteitencollege over het rapport. Cultuurhistorica Marleen Reichgelt van de Radboud Universiteit ging erover in gesprek met Simon Gusman. Het publiek kon dit volgen via een livestream, en vragen stellen via Mentimeter.

Een decennialange aanloop

Allereerst vertelde Reichtgelt over de voorgeschiedenis van het rapport. Hoewel er vlak na de oorlog al een rapport uitkwam waarin enkele gewelddadigheden besproken werden, werd daar nog niet veel mee gedaan. Als keerpunt noemde Reichgelt een interview van de VARA met Joop Hueting in 1969. ‘Hij was zelf militair geweest, en besprak in het interview de oorlogsmisdaden van hemzelf en zijn medesoldaten.’ Naar aanleiding hiervan werd destijds de zogenoemde excessennota opgesteld. Deze luidde dat er sprake was geweest van gevallen van extreem geweld in Indonesië, maar dat over het algemeen de Nederlandse krijgsmacht zich behoorlijk had gedragen. ‘Dat was tot voorkort het officiële Nederlandse standpunt,’ vertelde Reichgelt. ‘Al vrij snel kwamen er echter allerlei geluiden dat het meer was dan een paar excessen.’ Een aantal rechtszaken volgden in de 21ste eeuw, maar aanvragen voor verder onderzoek werden tot voor kort niet gehonoreerd. In 2017 kwam hier verandering in, toen onder andere het boek De brandende kampongs van Generaal Spoor door Rémy Limpach het onderwerp weer onder de aandacht bracht. ‘Het vormde de druppel, er werd duidelijk dat het standpunt van de excessennota niet meer houdbaar was.’

Talloze belanghebbenden

Het op 17 februari gepubliceerde rapport is het resultaat van dit onderzoek dat gesubsidieerd werd in 2017. Marleen Reichgelt vatte nog kort samen wat de resultaten ervan waren. ‘Er is structureel en systematisch geweld gepleegd in de onafhankelijkheidsoorlog.’ In het onderzoek is in de eerste plaats gekeken naar geweld van Nederlandse zijde, vertelde ze. ‘Het gaat primair over hoe juridische, politieke en militaire autoriteiten zich schuldig hebben gemaakt aan het toedekken en aanmoedigen van geweld.’

Ondanks dat het vooral betrekking had op geweld van Nederlandse zijde, waren veel groepen bij het onderzoek gemoeid, vertelde Reichgelt. Dit bracht ook problemen met zich mee. ‘Het ingewikkelde aan een onderzoek als dit, is dat het redeneert vanuit twee natiestaten. Je krijgt een tegenstelling van Nederlanders aan de ene, en Indonesiërs aan de andere kant. Zowel de koloniale als de postkoloniale samenleving is complexer dan dat.’ De recente discussie over het gebruik van de term ‘bersiap’ –of deze wel voldoende de ervaringen van verschillende bevolkingsgroepen erkent – rondom de tentoonstelling Revolutie van het Rijksmuseum illustreert volgens Reichgelt hoe complex deze verhoudingen zijn.

Reacties binnen de onderzoekswereld

Voortbordurend hierop sprak Marleen Reichgelt over de Indonesische reacties op het NIOD-rapport. ‘Er is samenwerking geweest met Indonesische onderzoekers, maar dat was vrij beperkt. Het zijn in de eerste plaats Nederlandse vragen en een Nederlands conceptueel kader, aansluitend op Nederlandse debatten.’ Als gevolg hiervan voelde de keuze om enkel de periode 1945-1949 te onderzoeken arbitrair voor sommigen, stelde ze. ‘Waarom werd er niet gekeken naar het gehele koloniale verleden, naar bijvoorbeeld het cultuurstelsel of het aanleggen van de Grote Postweg?’ In de toekomst zou Reichgelt graag zien dat Indonesische onderzoekers een grotere rol gaan spelen in onderzoek naar het koloniaal verleden. ‘Momenteel is die groep nog relatief klein. Dat komt door ongelijkheid tussen Nederlandse en Indonesische onderzoekers in toegang tot kennis, tot archieven en tot reizen.’ Reichgelt zou daarom graag zien dat een deel van de historische bronnen open source wordt, zodat ze overal ter wereld bereikbaar zijn. ‘Meerstemmigheid is heel belangrijk in historisch onderzoek, want geschiedenis gaat nooit alleen over historische feiten boven tafel halen, maar ook om interpretatie van die feiten. Dit doet ieder vanuit zijn eigen denkkader.’ Daarnaast zou Reichgelt het interessant vinden als er meer onderzoek gedaan gaat worden naar soft power – de invloed van bijvoorbeeld onderwijs en de kerk op de koloniale samenleving.

Het publieke debat

Tot slot sprak Marleen Reichgelt nog over de mogelijke invloed die het rapport gaat hebben buiten de onderzoekswereld. Zo sprak de historica uit vooral benieuwd te zijn naar de uitkomsten van het Tweede Kamer debat dat gevoerd zal worden over het rapport, en of er sprake zal zijn van herstelbetalingen. ‘Er staat nog een hele rekening open’, stelde Reichgelt, dus verrassend zou dat volgens haar niet zijn. Daarnaast wordt de onafhankelijkheidsdatum van Indonesië de facto door Nederland erkent, maar de jure nog niet. ‘Daar gaat denk ik ook wel verandering in komen.’

Naar aanleiding van meerdere vragen in het publiek benoemde Marleen Reichgelt ook nog de discussie rond Louis Beel. Beel was bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit, en premier van Nederland in de periode van de onafhankelijkheidsoorlog. Hij komt uit het NIOD-rapport naar voren als sterk voorstander van de tweede politionele actie. In de Radboud Universiteit is een collegezaal naar hem vernoemd. Volgens Reichgelt is het goed dat het rapport dit soort discussies losmaakt. ‘Ik denk dat het wel mooi zou zijn als hier een debat over komt binnen onze academische gemeenschap.’

Door Ellen Theuws

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

Podcast

Video

Aankondiging

Het NIOD-rapport over Indonesië | Actualiteitencollege door historicus Marleen Reichgelt

‘Nederland heeft tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog structureel excessief geweld gebruikt. Politiek Den Haag keek weg’. Dit is de conclusie van het recent verschenen NIOD-rapport over de dekolonisatieoorlog in Indonesië. Wat is er precies gebeurd en hoe moeten we nu omgaan met de conclusies uit dit rapport? Sluit aan bij de livestream met historicus Marleen Reichgelt, die ingaat op de bevindingen van dit rapport. Biedt het ruimte voor meerdere perspectieven op dezelfde historische periode? En wat betekent dit rapport voor onze huidige verhouding met Indonesië?

Het NIOD rapport

Het rapport van het NIOD (Instituut voor oorlogs- holocaust- en genocidestudies) buigt zich over  de aard, oorzaken en impact van het Nederlandse geweld in de Onafhankelijkheidsoorlog van 1945  tot 1950. Het onderzoek gaat over de dynamiek van het geweld, vanaf het uitroepen van de Republiek op 17 augustus 1945 en de chaotische periode van augustus 1945 tot begin 1947, tot het einde van de oorlog in 1949. Het geweld wordt bestudeerd in een brede politieke, maatschappelijke en internationale context.

Indonesië in de media

Behalve het NIOD-rapport is het Nederlandse koloniale verleden de afgelopen tijd veel in het nieuws. Zo opende in het Rijksmuseum de beladen tentoonstelling Revolusi! Indonesië Onafhankelijk. Naar aanleiding van deze tentoonstelling deed de Federatie Indische Nederlanders (FIN) aangifte wegens groepsbelediging. Centraal hierbij staat de discussie over de term ‘Bersiap’. Volgens sommigen een racistische term die niet gebruikt zou moeten worden, volgens anderen een periode uit de geschiedenis die juist meer erkenning zou moeten krijgen. Het laat zien hoe levend de discussie over het koloniale verleden is.

Sluit gratis aan bij dit Actualiteitencollege en stel je eigen vragen via Menti.com.

Over de spreker

Marleen-ReigcheltMarleen Reichgelt is promovendus bij het departement Geschiedenis, Kunstgeschiedenis en Oudheid van de Radboud Universiteit. Voor haar promotieonderzoek analyseert ze een omvangrijke collectie missiefotografie om de positie, agency en leefwerelden van kinderen betrokken bij de katholieke missie op toenmalig Nederlands-Nieuw-Guinea tussen 1905 en 1962 te bestuderen. Samen met Marit Monteiro en Maaike Derksen won ze met haar onderzoek naar heropvoeding de Radboud Science Award.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Doneer dan via iDeal.

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.