Zoek in de site...

22|03|24 The War in Ukraine - Religion in Conflict | Current Affairs Lecture by Eastern Christianity expert Alfons Brüning

The War in Ukraine - Religion in ConflictThe War in Ukraine - Religion in Conflict | Current Affairs Lecture by Eastern Christianity expert Alfons Brüning |Thursday 24 March 2022 | 12.30 - 13.15 hrs | Collegezalencomplex Radboud Universiteit, CC1 |Radboud Reflects in cooperation with the Faculty of Philosophy, Theology and Religious Studies and VOX

Video | Podcast

Announcement - What is the place of religion in the war between Ukraine and Russia? Religion and politics are intertwined and Orthodox Christianity is very important in both countries. What influence do the religious leaders have on the course of the war and the political developments in the area? What is the place of religion in this war? Come and listen to Eastern Christianity expert Alfons Brüning, who sheds light on the religious side of the conflict between Russia and Ukraine. See full annnouncement below.

Verslag - Religie en de Oorlog in Ukraine

Zowel in Oekraïne als in Rusland is het Orthodox Christendom erg belangrijk. In beide landen zijn religie en politiek sterk verbonden. Dit roept de vraag op wat de rol is die religie speelt in de oorlog tussen hen beide. Hoe werkt de religieuze cultuur door in de visie op het conflict, en welke invloed hebben de religieuze leiders op het verloop ervan? Tijdens dit actualiteitencollege ging hoogleraar Oosters Christendom Alfons Brüning in op deze kwestie.

Alfons Bruning (1) - TedVA

Een religieuze dimensie?

De eerste vraag die men volgens Brüning moet stellen is of een oorlog überhaupt een religieuze dimensie kan hebben. Velen hebben de oorlog veroordeeld als een schending van seculier internationaal recht, gebaseerd op de territoriale integriteit van bestaande staten. De oorlog is gestoeld op irredentisme: het maken van territoriale claims op basis van gedeelde religie, geschiedenis en etniciteit. Deze claims worden echter door velen bestreden. Zo verwees de ambassadeur van Kenia ernaar als zijnde koloniaal, en de metropoliet van de Oekraïense Orthodoxe Kerk verwierp, samen met vele andere Orthodoxe kerkleiders, de notie van enige religieuze gemotiveerdheid. Toch is er een onderliggende ideologie die nader onderzocht moet worden.

Religie en ideologie

Alfons Brüning stelde ons een functionele betekenis voor het begrip ideologie voor, namelijk als een set van waarden en algemene aannames van een collectief mensen, over zaken als sociale orde, waarden en normen, geschiedenis en dergelijke. Binnen dit kader komt zelfidentificatie tot stand. Buiten bepaalde algemeen aangenomen afspraken, zijn religieuze tradities zelden homogeen. Zo zijn er bijvoorbeeld vele verschillende Bijbelinterpretaties mogelijk. Er is dus ruimte voor verschillende ideologische concepten binnen één traditie. Dit heeft ook betrekking op vragen over oorlog en vrede, of meer algemeen op de vraag naar het geoorloofd zijn van geweld, maar ook naar nationale identiteit. Het begrijpen van motieven voor oorlog voert ons dus ook naar vragen over religieuze ideologie. Deze vragen betrekken de kwestie tussen oosters en westers Christendom, de botsing der beschavingen en de vraag naar “just war” en nationalisme.

Oost versus West en “Just War“

De theorie van politicoloog Huntington over de botsing der beschavingen,  die inhoudt dat de culturele en religieuze identiteit van mensen de belangrijkste bron van conflicten zal zijn na de Koude Oorlog, lijkt nieuw leven in te worden geblazen. Religieuze tradities worden aangeroepen in het proces van zelfidentificatie. Daarnaast worden in de Catechismus van de Katholieke Kerk uit 1992 enkele voorwaarden gegeven voor de gerechtvaardigde oorlog, die al terugvoeren tot Sint Augustinus. Zo moeten alle andere middelen om de oorlog te beëindigen aantoonbaar ineffectief zijn en mag het gebruik van wapens niet méér kwaad berokken dan het probeert te elimineren. In het oosters Christendom propageerden de vroege kerkvaders echter een sterk pacifisme. Een “just war” theorie werd niet onderschreven. Dit leidde tot het conflict dat het niet verdedigen van een bedreigde ander alsnog immoreel kon zijn.

De invloed van WO2

De tweede wereldoorlog heeft een cruciale invloed gehad op het gevoel van patriotisme in de Orthodoxe wereld. In sommige kathedralen worden de helden uit de tweede wereldoorlog herdacht. De betekenis van helden en heiligen in het Orthodox Christendom is dus meer weggetrokken van het oorspronkelijke radicale pacifisme. Nog vóór Stalin was het de Russisch Orthodoxe Kerk die de mensen mobiliseerde tegen de fascisten. Let wel: tegen het fascisme, niet tegen de Duitsers. Dit was dus eerder ideologisch dan etnisch. De Duitse agressie richtte zich toen tegen de volledige voormalige Sovjet-Unie, dus ook tegen Oekraïne. Sommige steden dragen de eretitel van Heldenstad voor hun strijd tegen het fascisme, waaronder ook Kiev en Charkov, terwijl het Russische narratief paradoxaal genoeg steunt op aan WO2 ontleende stereotypen.

Alfons Bruning (2) - TedVA

De Oekraïense kerken

De prominentste kerken in Oekraïne zijn de Orthodoxe Kerk van Oekraïne en de Griekse Katholieke Kerk. Hooggeplaatste figuren in de Oekraïense kerken halen de notie van de gerechtvaardigde oorlog aan in hun veroordeling van de huidige oorlog. De Oekraïense metropoliet Epiphanius deed een beroep op patriotisme, ter verdediging van het Oekraïense Christendom tegen Moskou. De gedeelde Orthodoxe achtergrond indachtig sprak de andere metropoliet Onufri al van broedermoord. Moskou wordt door sommige Russische theologen gezien als het Derde Rome (met het Oude Rome als eerste en Constantinopel als het tweede), terwijl men van Kiev spreekt als het Nieuwe Jeruzalem. Het verschil is treffend: het Derde Rome wordt geassocieerd met kracht en imperialisme, en het Nieuwe Jeruzalem wordt daartegenover geponeerd als non-politiek en tolerant jegens oost en west.

Heilig Rusland

In de theorie van het Heilig Rusland is men kritisch op het westen als zijnde te individualistisch, te pluralistisch in zijn opvattingen en intellectueel hoogmoedig, tegenover een meer nederige oosterse instelling. Deze antiwesterse instelling leidde tot verdere discussie, aangezwengeld door president Poetin en met actieve deelname van patriarch Kirill. Veel aspecten van het concept “Heilig Rusland” zijn nog vaag en nog steeds onderwerp van interne discussie. Wat echter duidelijk is, is dat het Orthodoxe Christendom er de hoeksteen van is en dat de notie in eerste plaats cultureel opgevat moet worden, niet geopolitiek.

Culturele verbondenheid

Rusland en Oekraïne delen een spirituele, culturele identiteit. De geschiedenissen van beide landen zijn met elkaar verweven. Er wonen grote Oekraïense minderheden verspreid over heel Rusland. Velen spreken ook zowel Russisch als Oekraïens. Men heeft de keuze om één van beide de voorkeur te geven. Dit is ook op religie van toepassing. Aan beide kanten identificeren veel mensen zichzelf eerder als gewoon Orthodox dan als specifiek Russisch of Oekraïens Orthodox.

Geen traditionele basis

De religieuze tradities zelf hebben een sterk pacifistische strekking en hun ideologieën zijn niet inherent exclusief of agressief. Waar ging het dan mis? Poetin propageert een sterk militaristisch narratief, en de patriarchen reageren vooral met tegenzin op de oorlog. Het wordt wel verdedigd als een verdediging van de Russische spiritualiteit tegen de westerse seksuele levensstijl. Maar echte traditionele spiritualiteit kan men er niet in terugvinden. En sterke religieuze basis voor het conflict kan volgens Brüning dus moeilijk gevonden worden. De religieuze tradities en narratieven worden uiteindelijk nauwelijks aangehaald in het spreken over het conflict. Enige religieus geïnspireerde ideologieën hebben hun religieuze wortels verlaten.

Door Pieter Theunissen

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

Video

Podcast

Announcement

The War in Ukraine - Religion in Conflict | Current Affairs Lecture by Eastern Christianity expert Alfons Brüning

Nederlands volgt Engels

What is the place of religion in the war between Ukraine and Russia? Religion and politics are intertwined and Orthodox Christianity is very important in both countries. What influence do the religious leaders have on the course of the war and the political developments in the area? What is the place of religion in this war? Come and listen to Eastern Christianity expert Alfons Brüning, who sheds light on the religious side of the conflict between Russia and Ukraine.

Religion and politics

Today, over 70% of Russians and almost 80% of Ukrainians are Orthodox Christians. Many of them see Orthodoxy as a crucial part of what it means to be Russian or Ukrainian. Moreover, Orthodox Christianity is deeply intertwined with politics on both sides of the border: the ongoing tension between both nations has already caused the Ukrainian Orthodox Church to split off from the Moscow Patriarchate in 2019. Now that an all-out war has broken out, how are Orthodox leaders responding? What chiasms is the war causing within the world of Orthodox Christianity?

Fratricide

Metropolitan Onufrij, the leader of the Ukrainian Orthodox Church, speaks out in favor of Ukraine's territorial integrity and calls the Russian attack "fratricide". This creates tensions, as the Ukrainian Orthodox Church is still formally connected to the Moscow Patriarchate. And especially since Patriarch Kiril, spiritual leader of the Russian Orthodox Church in Moscow, spoke about a single, united Russian country in his Putin-friendly speech.

How is the war affecting the relationship between the Russian and Ukrainian Orthodox churches?  And are spiritual leaders playing an important part in the political realm? Eastern Christianity expert Alfons Brüning gives insight into the religious landscape of Russia and Ukraine, and the role of religion in the conflict.

Come, listen and ask your questions during your lunch break.

About the speaker

Alfons Brüning is director of the Institute for Eastern Christian Studies, Radboud University and endowed chair "Eastern Christianity, Human Rights, Peace Studies", at PThU Amsterdam.

The war in Ukraine is complex and needs reflection from different angles. That is why Radboud Reflects and  VOX organize Current Affairs Lectures during lunch break. Save the date: 31 March.

See also the reviews of:
The Russian Invasion in Ukraine | Current Affairs Lecture by political scientist Bertjan Verbeek, historian Paul van Reef and philosopher Evert van der Zweerde |Thursday 24 February 2022 

The War in Ukraine - Putin’s Ideology | Current Affairs Lecture by political philosopher Evert van der Zweerde |Thursday 10 March 2022

NEDERLANDS

Wat is de plaats van religie in de oorlog tussen Oekraïne en Rusland? Religie en politiek zijn in beide landen met elkaar verbonden. Het Orthodox Christendom is in beide landen erg belangrijk. Welke invloed hebben de religieuze leiders op het verloop van de oorlog en de politieke ontwikkelingen ter plaatse?  Kom luisteren naar kenner van het Oosters Christendom Alfons Brüning, die licht werpt op de religieuze kant van het conflict tussen Rusland en Oekraïne.

Religie en politiek

Meer dan 70% van de Russen en bijna 80% van de Oekraïners noemt zich Orthodox Christen. Velen van hen zien Orthodoxie als een cruciaal onderdeel van wat het betekent om Russisch of Oekraïens te zijn. Bovendien is het Orthodoxe Christendom verweven met politiek aan beide zijden van de grens: de aanhoudende spanning tussen beide naties heeft er al voor gezorgd dat de Oekraïens-Orthodoxe kerk zich in 2019 afsplitste van het Patriarchaat in Moskou. Hoe reageren orthodoxe leiders nu er oorlog is uitgebroken? Welke kloven veroorzaakt de oorlog in de wereld van het orthodox christendom?

Broedermoord

Metropoliet Onufri, de leider van de Oekraïens-orthodoxe kerk, spreekt zich uit voor de territoriale integriteit van Oekraïne en noemt de Russische aanval "broedermoord". Dit zorgt voor spanningen, aangezien de Oekraïens-Orthodoxe Kerk nog steeds formeel verbonden is met het Patriarchaat van Moskou. En zeker omdat Patriarch Kiril, geestelijk leider van de Russisch-Orthodoxe Kerk in Moskou, in zijn Poetin-vriendelijke toespraak sprak over één verenigd Russisch land.

Welke invloed heeft de oorlog op de relatie tussen de Russisch- en Oekraïens-Orthodoxe kerken? En spelen de geestelijken politiek een rol van betekenis? Theoloog Alfons Brüning geeft ons inzicht in het religieuze landschap van Rusland en Oekraïne, en de rol van religie in het conflict.

Kom luisteren en stel je vragen tijdens je lunchpauze.

Over de spreker

Alfons BrüningAlfons Brüning is hoogleraar Oosters Christendom aan de Radboud Universiteit. Hij is vooral geïnteresseerd in de geschiedenis van kerk en cultuur van het Europese Christelijke Oosten, in het bijzonder van Rusland en het grensgebied tussen het Oosterse en Westerse Christendom, op het grondgebied van het huidige Litouwen, Wit-Rusland en vooral Oekraïne.

De oorlog in Oekraïne vraagt om duiding en verdieping. Daarom organiseert Radboud Reflects samen met VOX Actualiteitencolleges tijdens de lunchpauze. Reserveer alvast 31 maart in je agenda.

Bekijk ook de terugblik van:
The Russian Invasion in Ukraine | Current Affairs Lecture by political scientist Bertjan Verbeek, historian Paul van Reef and philosopher Evert van der Zweerde |Thursday 24 February 2022 

The War in Ukraine - Putin’s Ideology | Current Affairs Lecture by political philosopher Evert van der Zweerde |Thursday 10 March 2022

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Doneer dan via iDeal.

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.