Zoek in de site...

22|05|17 Smart contracts. Je recht halen zonder rechter | Lezing en gesprek met jurist André Janssen en rechtsfilosoof Laura Davies

Smart contracts. Je recht halen zonder rechter | Lezing en gesprek met jurist André Janssen en rechtsfilosoof Laura DaviesSmart contracts. Je recht halen zonder rechter | Lezing en gesprek met jurist André Janssen en rechtsfilosoof Laura Davies | Dinsdag 17 mei 2022 | 20.00 - 21.30 uur | Collegezalencomplex, Radboud Universiteit | Radboud Reflects en Faculteit der Rechtsgeleerdheid

VOX - Smart contracts vangen rechtvaardigheid in nullen en enen, maar kan dat wel? | Video | Podcast

Aankondiging - Je auto niet meer kunnen starten als je je verzekering niet hebt betaald. Of direct geld op je rekening gestort krijgen wanneer je vlucht vertraging heeft. Smart contracts maken het mogelijk om juridische overeenkomsten direct uit te voeren, zonder dat een rechter dit hoeft af te dwingen. Wat betekent deze directe manier van handhaven voor het recht en de samenleving? Kom luisteren naar jurist André Janssen en rechtsfilosoof Laura Davies. Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Verslag - Smart contracts. Je recht halen zonder rechter

Smart contracts zijn contracten waarbij juridische overeenkomsten direct worden uitgevoerd, zonder tussenkomst van juridische autoriteiten. Dient dit de burger of ondervindt die er vooral nadeel van? Waarom vinden we, intuïtief misschien, de tussenkomst van een rechter wenselijk? En hebben we een ander soort rechter nodig als smart contracts een belangrijke rol gaan spelen in het recht? In een programma van Radboud Reflects en Faculteit der Rechtsgeleerdheid spraken André Janssen, hoogleraar Burgerlijk recht, en Laura Davies, promovendus rechtsfilosofie, over de invloed van smart contracts op de fundamenten van de rechtspraak. Het gesprek werd geleid door filosoof Cees Leijenhorst.

André Janssen - TedVA

Recht hebben en recht krijgen

"Recht haben und Recht bekommen sind zweierlei." (Recht hebben en recht krijgen zijn twee verschillende dingen). Met deze uitspraak opende André Janssen zijn lezing, om meteen de vraag te stellen of deze wel klopt. Kunnen we niet iets bewerkstelligen waardoor recht hebben en krijgen één worden? Smart contracts zijn hiervoor een instrument. Sinds de opkomst van Blockchain, waarin transacties automatisch worden opgeslagen en uitgevoerd op een gedecentraliseerd netwerk, zijn ze aan een opmars bezig. Het zijn algoritmische contracten zonder kunstmatige intelligentie. Ze leren niet en functioneren als enen en nullen. Het contractvoorstel wordt omgezet naar codetaal, naar het platform geüpload en voert vanaf dat moment zichzelf uit. De juridische verplichting kan daardoor direct worden afgedwongen zonder tussenkomst van derden zoals een rechter.

Vliegvertraging en lock-outs

André Janssen illustreerde de werking van smart contracts aan de hand van twee voorbeelden. Allereerst is het in de EU wettelijk vastgelegd dat men recht heeft op 250 euro compensatie als een vlucht meer dan drie uur vertraagd is. In de praktijk wordt in 95 procent van de gevallen niet uitbetaald. Smart contracts kunnen ervoor zorgen dat de consument direct krijgt waar hij recht op heeft. Een ander voorbeeld is het een smart contract gekoppeld aan een zogenaamd smart lock. In dit geval wordt er overeengekomen dat een huurder, zodra hij de huur niet heeft betaald, de deur van zijn huis niet meer open krijgt door een geautomatiseerde lock-out. In beide voorbeelden voeren automatische contracten in een juridische beslissing uit zonder tussenkomst van een rechter. Recht hebben en recht krijgen zijn hier één. Dat zou een grote gamechanger kunnen zijn.

Honderd procent handhaving

De kwestie riep bij André Janssen de nodige vragen op, zoals de vraag of er met smart contracts nog handhavende instellingen nodig zijn. Heb je nog een advocaat of rechter nodig als de code de wet belichaamt? Janssen dacht van wel: codes kunnen evengoed onwettig zijn. Bovendien is het recht niet volledig te vertalen in programmeertaal. Er zijn aan de andere kant Amerikaanse onderzoekers die denken dat het een kwestie van tijd is voordat de techniek zover is. Een voordeel van smart contracts zou zijn dat je niet hoeft te vertrouwen op een derde partij, omdat het recht geautomatiseerd is zonder tussenpersoon. Het is gebaseerd op zogenaamd ‘vertrouwenloos vertrouwen’. Janssen plaatste de kanttekening dat er wel vertrouwen nodig is in het Blockchain platform zelf. Daarnaast zouden smart contracts kunnen leiden tot een  juridische utopie waarin het recht honderd procent wordt gehandhaafd. Er zijn echter wetenschappers die dit onwenselijk achten en stellen dat het recht daar niet voor is bedoeld. Het rechtssysteem is niet ingericht op volledige handhaving en heeft ook deels een symbolische waarde, het is een zogenaamde ‘fleet in being’.

Laura Davies en Cees Leijenhorst foto- Ted van Aanholt

De rechterlijke paradox

Laura Davies definieerde de rol van de rechter als iemand die kijkt naar de feiten en daar de juiste wetten op toepast. Dit doet hij onafhankelijk, zonder vooroordelen, onomkoopbaar en zonder aanzien des persoons. Dat zijn allemaal niet-menselijke eigenschappen die een computer misschien wel beter kan dan een mens. Tegelijkertijd zijn we huiverig om het recht te laten uitvoeren door kunstmatige intelligentie. We verwachten toch een stukje medemenselijkheid, terwijl dat vaak neerkomt op het  afwijken van de wet, uitzonderingen maken en gelijke gevallen toch ongelijk behandelen. Daarin zit een paradox. Kunnen we perfecte wetten maken of blijft de wereld altijd een beetje inconsequent en blijft een rechter die uitzonderingen maakt altijd nodig? Davies pleitte voor het laatste.

Wenselijkheid? Menselijkheid

Volgens André Janssen kunnen smart contracts van meerwaarde zijn, met name op het vlak van het consumentenrecht aangaande digitale goederen. Hij zag een gevaar bij toepassingen zoals in het voorbeeld van het verhuren van een woning met een smart lock. De huurder heeft dan geen mogelijkheid om gehoord te worden en staat in een extreem geval ineens in de vrieskou op straat. Dan gaat de menselijkheid verloren. Laura Davies onderstreepte het belang om gehoord te worden door een rechter: naast recht hebben en krijgen is er ook zoiets als recht ervaren. Mensen hebben meer vertrouwen in het recht als er eerlijk naar ze is geluisterd, ook al verliezen ze de zaak. Bij het gebruiken van smart contracts is dat geen mogelijkheid. Ze wees er ook op dat het recht nooit kan samenvalt met de casus waarop deze op wordt toegepast. Het gaat altijd over een specifieke situatie en het recht kan nooit in alles voorzien. Er is nooit maar één juist antwoord. In veel gevallen zijn er meerdere verliezers. Dit zijn de buikpijndossiers: de zaken waarvan rechters slapeloze nachten krijgen. Wat juridisch juist is, blijkt lang niet altijd ethisch juist te zijn. Kunstmatige intelligentie kan daar niet op anticiperen.

Door Pieter Theunissen

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

Video


Podcast

Aankondiging

Smart contracts. Je recht halen zonder rechter | Lezing en gesprek met jurist André Janssen en rechtsfilosoof Laura Davies

Je auto niet meer kunnen starten als je je verzekering niet hebt betaald. Of direct geld op je rekening gestort krijgen wanneer je vlucht vertraging heeft. Smart contracts maken het mogelijk om juridische overeenkomsten direct uit te voeren, zonder dat een rechter dit hoeft af te dwingen. Wat betekent deze directe manier van handhaven voor het recht en de samenleving? Kom luisteren naar jurist André Janssen en rechtsfilosoof Laura Davies.

Geen toekomstmuziek

Het gebruik van slimme contracten is geen verre toekomstmuziek meer. Amerikaanse autoleasebedrijven gebruiken al een automatisch slot bij een betalingsachterstand en de Duitse overheid wil luchtvaartmaatschappijen verplichten om door smart contracts geld bij vertraging direct terug te betalen. En vergaande toepassingen zijn denkbaar, zoals het automatisch afsluiten van je huurwoning bij een huurachterstand.


Geautomatiseerde contracten

In 1997 sprak jurist en computerwetenschapper Nick Szabo al over smart contracts. Met de verdere ontwikkeling van blockchaintechnologie is het nu mogelijk om juridische overeenkomsten te automatiseren. Hoe werken deze geautomatiseerde contracten? En zijn ze rechtsgeldig? Jurist André Janssen vertelt wat de positieve kant is van een directe, en volledige, handhaving van het recht, maar ook wat de gevolgen zijn als de toepassing ervan vooral uitwerkt in het voordeel van bedrijven in plaats van het individu. Wat als de technologie vooral wordt gebruikt door bedrijven om hun recht te halen bij consumenten?

Menselijke maat

Na zijn lezing gaat André Janssen in gesprek met Laura Davies over de gevolgen van slimme contracten voor de menselijke maat en uitzonderingsposities. Hoe zit het met de menselijke kant van geautomatiseerd recht? Hoe wordt in slimme contracten bijvoorbeeld omgegaan met begrippen als ‘redelijkheid’ en ‘billijkheid’? En is het wel wenselijk dat wetten altijd voor honderd procent worden nageleefd?

Na afloop is er ruimte voor vragen uit het publiek.

Over de sprekers

Andre JanssenAndré Janssen is hoogleraar Burgerlijk Recht aan de Radboud Universiteit. In 2019 gaf hij zijn oratie over de automatisering van het recht, getiteld ‘Self-driving contracts: Reflections on Automation and Law’. Janssen is deskundig op het terrein van het burgerlijk recht, in het bijzonder op het gebied van overeenkomsten en onrechtmatige daad en kunstmatige intelligentie en recht.

Laura DaviesLaura Davies is promovendus en docent rechtsfilosofie aan de Radboud Universiteit en auteur van het boek De Kwetsbare Rechter. Davies doet onderzoek naar de legitimiteit van de rechter en naar onzekerheid in het recht.


Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.