Zoek in de site...

22|12|01 De strijd om de energietransitie | Lezingen en gesprek met klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders

Terugblik De strijd om de energietransitie | Lezingen en gesprek met Europarlementariër Tom Berendsen, klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders22|12|01 De strijd om de energietransitie | Lezingen en gesprek met klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders |  Donderdag 1 december 2022| 20.00 – 21.30 uur | Collegezalencomplex, Radboud Universiteit | Radboud Reflects en het Europees Parlement Liaisonbureau in Nederland

Video | Podcast

"Ik vond het heel uitgebreid en hoopvol. Het is fijn om een blik te krijgen binnen het systeem van de Europese klimaattop. Het is goed om meer perspectief te krijgen buiten de politieke 'talkingpoints' om. De sprekers gaven een helder beeld van de waarschijnlijke toekomst. Ook tijdens het beantwoorden van de vragen van het publiek vond ik dat ze erg goed presteerden." (uit een deelnemersevaluatie)

"Erg goed online kunnen volgen.  Beide spreeksters heel goed qua inhoud en presentatiewijze" (uit een deelnemersevaluatie - livestream)

Aankondiging - Gaan we een koude winter tegemoet? Sinds de oorlog in Oekraïne en de mogelijke sabotage van de Nord Stream gasleiding lijkt de noodzaak van een duurzame energietransitie in Europa alleen maar groter te worden. Hoe ziet de energietransitie in de Europese Unie eruit? Lukt dit wel op Europees niveau en hoe doen we dat met elkaar? Is een groene revolutie op het vlak van energie mogelijk? En hoe zorgen we voor een rechtvaardig energiebeleid waarin alle burgers toegang hebben tot duurzame, betrouwbare en betaalbare energie? Kom en luister naar klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders over de strijd om de energietransitie in Europa.  Zie de volledige aankondigingstekst onderin.

Noot: Europarlementariër Tom Berendsen kon door omstandigheden helaas niet aanwezig zijn.

Verslag - Europa in (energie)transitie

“Als Europa met de rug tegen de muur staat, dan is Europa op zijn best.” Deze woorden sprak oud-voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy, observerend dat in tijden van crisis blijkt dat Europa sterker en meer vereend is dan voorheen werd gedacht. Mogen we dat ook hopen nu we te kampen hebben met de klimaatcrisis? De afgelopen jaren zijn er de nodige voorstellen en plannen opgezet door Europa om de reductie van broeikasgassen in de komende jaren te verminderen. Zijn deze plannen haalbaar, of zijn ze juist niet ambitieus genoeg? En hoe gaat de strijd tegen de klimaatverandering op Europees niveau eigenlijk in zijn werk? Hierover lieten klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders hun licht schijnen. Het gesprek na de beide lezingen werd geleid door ethicus Marcel Becker.

Voortgang dankzij Europa

Heleen de Coninck stelde dat de EU vaak verweten wordt traag en bureaucratisch te zijn, maar dat we zonder de EU nu een veel diepere energiecrisis zouden doormaken. Tien jaar geleden werden veel initiatieven met betrekking tot het klimaat afgezwakt door de Nederlandse regering. Dankzij de EU is hier toch vooruitgang in geboekt. De Coninck is medeauteur van enkele IPCC rapporten: een intergouvernementeel panel dat rapporten geschreven door wetenschappers levert aan beleidsmakers. Deze rapporten zijn samenvattingen van bestaande wetenschappelijke literatuur over het klimaat. Een van die rapporten, het SR1.5 rapport, ging over het streven om de opwarming van de aarde tegen 2050 te beperken tot 1,5ºC. Echter, we zitten op dit moment al op 1,1 graden. Het beperken van de opwarming vergt systeemveranderingen op mondiale schaal. Technisch en economisch is dat mogelijk, alleen institutioneel zijn er nog veel barrières om de plannen sneller en ambitieuzer uit te voeren.

Systeemtransformaties

Er is duidelijke vooruitgang in het mitigatiebeleid te zien, maar het is nog steeds onvoldoende. Om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn, moeten we daarvóór al CO2-neutraal zijn. Hiervoor is het emissiehandelssysteem bedacht: het gelimiteerde recht op uitstoot van broeikasgassen. Dit is effectief gebleken, de uiteindelijk nodige systeemtransformaties kunnen we ons nog niet voorstellen. Dit vereist niet enkel nieuwe technologieën en veranderd gedrag, maar een compleet nieuwe verhouding tot de energievoorziening. Dit kan bijvoorbeeld zijn om te betalen voor de opslag van energie, daarvoor is nu nog geen markt. De industriële sector zal anders vormgegeven moeten worden. In de steden en infrastructuur zullen veranderingen moeten worden doorgevoerd. Daarmee zijn we nu nog te weinig bezig.

Ieder land zijn eigen CO2-verhaal

Sinds 1990, het jaar van de eerste klimaatonderhandelingen, is er een duidelijke daling te zien in de uitstoot van broeikasgassen. De verschillen tussen de verschillende lidstaten vertellen ons veel over een land. Zo is er een scherpe daling te zien in Polen in 1990, toen de economie klapte na de val van de Muur. In Luxemburg wordt er per capita veel uitstoot gemeten, vanwege de aanwezigheid van een staalfabriek en het feit dat er veel benzinestations zijn waar men vanuit het buitenland komt tanken. Ierland stoot weinig CO2 uit, maar wel andere broeikasgassen vanwege hun veehouderijen. Frankrijk stoot dan weer weinig uit, dankzij hun gebruik van kernenergie. De emissies worden echter wel territoriaal gemeten. Dat wil bijvoorbeeld zeggen dat Europa inmiddels als regio weliswaar lagere emissies heeft dan China, maar Europa koopt dan wel weer veel producten die in China worden gemaakt.

Heleen de Coninck Foto Ted van Aanholt

Never waste a good crisis

Europa gaat de goede kant op maar het is onvoldoende. Er moet aan meer knoppen worden gedraaid dan alleen die van technologische innovatie en beleidsvoering. Het systeem laat weinig ruimte voor gedragsveranderingen van mensen. Daarbij zijn er duidelijke verliezers van de transitie en die moeten gecompenseerd worden en een goede toekomst geboden krijgen. Na de financiële en de coronacrisis is nu de derde, de crisis van de oorlog in Oekraïne, aangebroken. Volgens De Coninck heeft Europa de eerste twee crises veel kansen gekregen om grote veranderingen door te voeren, maar die onvoldoende aangegrepen. Hopelijk is het nog niet te laat om bij de huidige crisis wel van de nood een deugd te maken.

Two-level game

Emma Leenders zette in haar lezing uiteen hoe besluitvorming op Europees niveau werkt en hoe de verschillende posities van de lidstaten ontstaan. In mei 2022 kwam de Europese Commissie met het REPowerEU-plan: een plan om Europa onafhankelijk te maken van fossiele brandstoffen uit Rusland, mede door in te zetten op groene energie. Over dit plan wordt nu onderhandeld. Van het energiebeleid worden sommige aspecten op nationaal, andere op een EU-niveau geregeld. Europese besluitvorming is namelijk een ‘two-level game’ dat zich op deze twee niveaus afspeelt. Het kabinet van een lidstaat moet eerst een nationale positie ontwikkelen en vervolgens hun belangen vertegenwoordigen in Europa. Er moeten concessies gedaan worden en de kans is heel klein dat een land alles krijgt wat het wil. Vervolgens moet het op Europees niveau overeengekomen plan nationaal worden geaccepteerd en geïmplementeerd. Er wordt dan vaak gezocht naar compromissen die zo goed mogelijk bij de lidstaat passen.

Emma Leenders Foto Ted van Aanholt

De posities van lidstaten

De posities van de lidstaten worden bepaald door hun eigen sociaal-politieke situatie. Nederland is wat klimaatdoelen betreft een relatief ambitieus land, hoewel het huidige beleid nog niet voldoende is om de doelen te halen. Die ambitieuze reputatie heeft het hoog te houden, maar het weegt zijn positie momenteel nog af met het oog op de haalbaarheid. Frankrijk zet sterk in op kernenergie, maar staat voor het dilemma dat kernenergie niet hernieuwbaar is. Denemarken is dan weer een van de meest groene landen en dus een van de meest ambitieuze. Het heeft namelijk veel windenergie. Zij zullen in de onderhandelingen dus ook een ambitieuzere positie innemen. Het land behaalde zijn klimaatdoelen ruimschoots, en kon zo in ruil voor een aan groene projecten besteedde vergoeding de emissie van andere lidstaten overnemen.

Failing forward

Er zijn in deze kwestie veel uiteenlopende posities met verschillende belangen. Intussen wordt de nood aan een oplossing alsmaar groter. De EU moet hierin een koers vinden die geaccepteerd en geïmplementeerd moet worden. Er zijn mogelijkheden waarin een crisis kan leiden tot een besluit dat eerst onbespreekbaar zou hebben geleken. Van de EU wordt gezegd dat ze hierin doet aan failing forward: ze neemt te kleine stappen om vooruit te komen, dan breekt de volgende crisis aan en wordt de grote vervolgstap in de goede richting pas genomen. Uiteindelijk staan al de verschillende lidstaten toch voor hetzelfde overkoepelende probleem.

Door Pieter Theunissen

Marcel Becker, Emma Leenders, Heleen de Coninck Foto Ted van Aanholt

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

Aankondiging

De strijd om de energietransitie | Lezingen en gesprek met Europarlementariër Tom Berendsen, klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders

Gaan we een koude winter tegemoet? Sinds de oorlog in Oekraïne en de mogelijke sabotage van de Nord Stream gasleiding lijkt de noodzaak van een duurzame energietransitie in Europa alleen maar groter te worden. Hoe ziet de energietransitie in de Europese Unie eruit? Lukt dit wel op Europees niveau en hoe doen we dat met elkaar? Is een groene revolutie op het vlak van energie mogelijk? En hoe zorgen we voor een rechtvaardig energiebeleid waarin alle burgers toegang hebben tot duurzame, betrouwbare en betaalbare energie? Kom en luister naar Europarlementariër Tom Berendsen, klimaatwetenschapper Heleen de Coninck en politicoloog Emma Leenders over de strijd om de energietransitie in Europa.

Dit programma kun je online via een livestream of fysiek in de zaal bijwonen. Deelname is in beide gevallen gratis.

Groene transitie

Europa maakt zich op voor een duurzame energietransitie. Onder leiding van Eurocommissaris Frans Timmermans stonden de Green Deal en de klimaatdoelen al prominent op de agenda. Het Europees Parlement riep in 2019 zelf een klimaat- en milieunoodtoestand uit in Europa en wereldwijd. Sinds de oorlog in Oekraïne is dit in een stroomversnelling gekomen. Met het Fit for 55 pakket en het REpowerEU programma probeert men in hoog tempo de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen af te bouwen en volledig in te zetten op groene energiebronnen. Is structurele hervorming van het Europees energiesysteem nodig om de klimaatdoelen te halen? En welke energiebronnen en technologie hebben we daarvoor nodig?

Geopolitiek dreiging

De oorlog in Oekraïne en de voortdurende afhankelijkheid van dure en fossiele Russische brandstoffen tonen nu dat het oude energiesysteem Europa kwetsbaar maakt. Hoe kan de EU werken aan een groene energietransitie, met acht op de klimaatdoelen en energieonafhankelijkheid? Het REPowerEU-plan bevat reeds een reeks maatregelen om deze doelen te halen en te versnellen. Maar is dat voldoende?

Samen met klimaatwetenschapper Heleen de Coninck, politicoloog Emma Leenders en Europarlementariër Tom Berendsen* verkennen we de uitdagingen rondom de energietransitie in Europa. Welke (geo)politieke belangen spelen er tussen de Europese lidstaten? Wat betekent deze groene omwenteling voor de verantwoordelijkheid van nationale overheden, burgers, en (grote) industriële bedrijven? En op welke wijze kunnen we op een rechtvaardige manier tot een groenere en duurzame Unie komen?

Na drie korte lezingen gaan de sprekers onder leiding van ethicus Marcel Becker met elkaar in gesprek. Stel ook je eigen vragen.

De voertaal is Nederlands.

* Europarlementariër Tom Berendsen kon door omstandigheden helaas niet aanwezig zijn.

Over de sprekers

Heleen de ConinckHeleen de Coninck is klimaatwetenschapper en hoogleraar socio-technische innovatie en klimaatverandering aan de TU Eindhoven. Daarnaast werkt ze als universitair hoofddocent aan de Radboud Universiteit. Haar onderzoek gaat over internationaal klimaatbeleid, energietechnologie en innovatie, met in Nederland een focus op klimaatbeleid voor de energie-intensieve industrie. Ze was één van de hoofdauteurs van de IPCC rapporten (2018, 2022) over hoe we de wereld onder 1.5 graad temperatuurstijging kunnen houden.

Emma LeendersEmma Leenders is politicoloog en promovenda bij de vakgroep Bestuurskunde aan de Radboud Universiteit. In haar onderzoek richt ze zich op Europees klimaatbeleid, waarbij ze specifiek kijkt naar de interacties tussen de Europese Raad, lidstaten en andere EU instellingen.

Dit is een programma van Radboud Reflects en het Europees Parlement Liaisonbureau in Nederland

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief.

Draag je Radboud Reflects een warm hart toe? Doneer dan via iDeal.

Kom je vaker naar de lezingen van Radboud Reflects? Dan is een Radboud Reflects-abonnement misschien interessant.

Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten? Schrijf je dan in voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.