Verantwoord omgaan met GenAI in 9 regels

GenAI-geletterdheid betekent dat je je bewust bent van de risico’s van GenAI en dat je daarnaast de kennis, vaardigheden en houding hebt om effectief, kritisch en ethisch om te gaan met GenAI-toepassingen in verschillende contexten. Dit wil ook zeggen dat je bewust kiest wanneer je GenAI gebruikt, en wanneer niet.  

• Volg de e-learning om meer te leren over hoe GenAI werkt; waar is het goed in en welke beperkingen en risico’s kent het.
  • Voor docenten: e-learning in Brightspace.
  • Voor onderzoekers: e-learning in gROW.
  • Voor medewerkers:  e-learning in gROW.
  • Voor studenten: volg de e-learning “AI geletterdheid module voor studenten” in Brightspace.
• Houd je kennis actueel door te blijven leren en op de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen.

• Gebruik GenAI ethisch en wettelijk verantwoord: vraag jezelf af of het gebruik van een GenAI-toepassing echt noodzakelijk is en of het wettelijk is toegestaan. 
• Gebruik GenAI nooit voor verboden of schadelijke taken (bijvoorbeeld voor het maken van malware of het misleiden van anderen).
• Overweeg of je vraag net zo goed of beter via een reguliere zoekmachine beantwoord kan worden.
• Als je een zoekmachine gebruikt, vertrouw dan niet op een AI-gegenereerd antwoord dat als eerste wordt getoond.

• Gebruik alleen toegestane GenAI-toepassingen om je werk te verbeteren, te ondersteunen en/of te verrijken. Momenteel is Microsoft 365 Copilot Chat de enige GenAI-toepassing die binnen de RU is toegestaan voor teksten, mits je bent ingelogd met je Radboud-account en niet met je privé account of account van een andere organisatie.  
• Werk veilig:  
  • Volgens de Gedragsregels informatievoorzieningen Radboud Universiteit.
  • Gebruik een sterk wachtwoord en multifactorauthenticatie (MFA).
  • Sla je bestanden veilig op.

Aan het gebruik van persoonsgegevens zitten wettelijke voorwaarden die GenAI nog niet kan waarborgen, waardoor het gebruik onrechtmatig wordt. 

• Voer geen persoonsgegevens in zoals namen, adressen, geboortedata, e-mailadressen of toetsen van studenten.  
• Let extra op bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheidsgegevens. 

De bedrijven achter GenAI-toepassingen gebruiken ingevoerde gegevens om hun modellen te trainen. Als je vertrouwelijke informatie in een GenAI-toepassing invoert, wordt deze informatie daarmee feitelijk openbaar, al dan niet opgeknipt. Ook wordt zo het onrechtmatig namaken van bijvoorbeeld brieven of facturen eenvoudiger. 

• Voer geen financiële gegevens of vertrouwelijke bedrijfsinformatie in. 
• Voer geen gelicentieerde wetenschappelijke artikelen in.
• Schakel trainings- of geheugenfuncties uit, als die optie er is.
• Helaas is gebleken dat meerdere AI-bedrijven zich niet houden aan (auteurs)wetgeving, dus deel nooit vertrouwelijke informatie. 

GenAI voorspelt steeds het volgende woord in een zin. Daardoor kan een antwoord overtuigend overkomen, maar toch regelmatig fouten bevatten. Daarnaast kunnen er vooroordelen in de output zitten of auteursrechten worden geschonden (plagiaat). Ook begrijpt GenAI geen emoties, intenties of morele nuances. 

• Wees kritisch op de antwoorden van een GenAI-toepassing: behandel de uitkomsten altijd als concepten, niet als definitieve antwoorden. 
• Controleer elk belangrijk GenAI-gegenereerd stuk op feiten, grammatica, en mogelijk plagiaat aan de hand van betrouwbare bronnen. 
• Gebruik je eigen expertise en intuïtie: als iets ongeloofwaardig klinkt, zoek het op. 
• Controleer de referenties in de output van GenAI: ze kunnen niet bestaan, onbetrouwbaar zijn of niet de onderbouwing bevatten die de output suggereert.
• Wees je bewust van je eigen cognitieve biases bij het beoordelen van de output. Denk hierbij aan “conformation bias” (de neiging om aandacht en waarde te hechten aan informatie die de eigen ideeën en overtuigingen bevestigt) en “automation bias” (de neiging van mensen om te vertrouwen op geautomatiseerde systemen). 

Vanuit wettelijke kaders mag een GenAI-toepassing geen zelfstandige beslissingen nemen, omdat het geen context kan interpreteren en geen menselijk inzicht of cognitieve functies heeft. Mensen moeten daarom de leiding houden.  Zo mag je bijvoorbeeld niet vragen wie de beste kandidaat is op basis van een set sollicitatiebrieven.  

• Gebruik GenAI als een hulpmiddel: het mag geen vervanging zijn van het menselijk oordeel.
• GenAI bevat vooroordelen. Gebruik van GenAI, zelfs in gebruik door en met een mens, kan leiden tot discriminatie. Zorg dat je je altijd kunt verantwoorden voor je werk, dus beoordeel en controleer altijd de uitkomsten van een GenAI-toepassing.

Vanuit wettelijke kaders moeten we het laten weten waar we (Gen)AI inzetten. Mensen hebben het recht te weten wanneer (Gen)AI-systemen worden gebruikt en hoe ze beslissingen beïnvloeden.  

• Markeer GenAI-gegenereerde content duidelijk (bijvoorbeeld “Deze samenvatting is door GenAI gegenereerd en door mij gecontroleerd en bewerkt.") 
• Verwijs naar bronnen en geef credits aan originele auteurs. 
• Leg uit welke GenAI-toepassing en stappen je hebt gebruikt. 

Het genereren of manipuleren van afbeeldingen en geluid met GenAI is onwenselijk. Het auteursrecht op beeld-, video- en geluidsmateriaal is een juridisch grijs gebied. 

• Wees je ervan bewust dat het materiaal waarmee GenAI is getraind vrijwel zeker auteursrechtelijk beschermd is, waarvoor vaak geen toestemming is gegeven door de auteur. Je kunt dus onbewust inbreuk maken op andermans auteursrecht.