Het is een discussie die in tijden van veel protesten regelmatig oplaait, zo ook bij de pro-Palestina-demonstraties van studenten op universiteiten. In hoeverre heeft protesteren zin? ‘Zin heeft het altijd, ook als je met je protest niet rechtstreeks een effect bereikt’, legt Quartier uit. ‘Achteraf blijkt namelijk vaak dat veel protesten indirect toch zinvol zijn geweest. Dat komt door de kracht van hun rituelen. Denk aan de demonstraties in het voormalige Oost-Duitsland. Mensen gingen daar massaal de straat op met kaarsen in hun handen, ook wel ‘lichtketens’ (in het Duits ‘Lichterketten’) geheten. Daarmee gaven zij uitdrukking aan hun drang naar vrijheid, op symbolische wijze. Zo ontstond de slogan ‘Wij zijn het volk’. Dit leek eerst een zinloze actie, maar uiteindelijk heeft het toch tot een maatschappelijke omwenteling geleid.’
Ingewikkelde werkelijkheid
Volgens Quartier is het waardevol om anders naar protesten te kijken. ‘Het is daarbij nooit zwart-wit’, zo weet hij. ‘Je doet protesten er namelijk geen recht mee door ze enkel af te meten aan de vraag: hebben ze succes of niet? Mensen die protesteren, willen graag een verandering op gang brengen, al beseffen ze vaak ook dat ze niet meteen een totale omwenteling bereiken omdat de werkelijkheid ingewikkelder ligt. Ze steunen echter een idealisme en vinden het belangrijk om dat te uiten. Dat brengen ze dan symbolisch tot uitdrukking, ook al zijn ze het misschien niet voor honderd procent met alle standpunten van een protestgroep eens. Maar niets doen, is ook geen optie: dan blijft alles zoals het is. Zie protesten daarom als de uiting van een utopische stem.’
Proeftuin voor samenleving
Quartier benadrukt dat het belangrijk is dat idealen geuit kunnen worden, met name ook door studenten op universiteiten. ‘Het is binnen de academische wereld een groot goed om aan studenten de ruimte te bieden om met protestacties hun utopische idealen na te streven. En bij protesteren mag het ook schuren, als dat helpt om een standpunt duidelijker over te brengen. Het tentenkamp heeft bij de huidige studentenprotesten een symbolische functie: het bezetten van de ruimte, om vervolgens nieuwe ruimte op de campus te maken voor een boodschap. Doel is om daarmee het debat op gang te helpen. Dat hoort op een universiteit, die de verantwoordelijkheid heeft om een proeftuin voor de samenleving te zijn. Vanuit dat oogpunt vraagt dat aan universiteitsbestuurders om bij protesten geen al te strakke beperkingen op te leggen. En voor studenten is het belangrijk om in het symbolische discours te blijven en geen grenzen te overschrijden met geweld en vernielingen. Persoonlijk vind ik het dan ook jammer dat de protesten op verschillende universiteiten in dat opzicht zijn misgegaan, ik vraag me nog steeds af hoe dat komt. Een ding is duidelijk: geweld roept altijd tegengeweld op, van beide kanten.’
Wankel evenwicht
Kijkend naar alle huidige protesten in de wereld, ziet Quartier dat symbolen en rituelen steeds belangrijker worden. Toch schuilt daar volgens hem ook een risico in. ‘Het gevaar is dat de vorm de inhoud gaat overstemmen. Denk aan de klimaatprotesten: mensen zien alleen nog de vastgeketende demonstranten op de snelweg en weten niet meer exact welk doel daarachter zit.’ Het achterliggende doel kan ook aan kracht verliezen door de groepsvorming, benadrukt hij. ‘Bij het protesteren in een groep stap je buiten de gewone orde en vorm je een gemeenschap, samen met anderen. Of iedereen dezelfde motieven heeft, is vooraf niet duidelijk. Daar is trouwens niets mis mee, dat zie je in alle vormen van maatschappelijke protesten, zo ook bij de studentendemonstraties. Uitdaging is wel om met elkaar eensgezindheid te bereiken en een protestvorm te kiezen die niet buiten de perken valt. Dat laatste is en blijft een wankel evenwicht.’
Quartier merkt op dat veel protesten langdurig in een impasse belanden, omdat de eisende en heersende partijen niet tot elkaar kunnen komen. Daarom zou elk protest volgens hem idealiter tot een performatief slotakkoord moeten leiden, waarvoor er constructief met elkaar in gesprek wordt gegaan. ‘Aan bestuurders vraagt dat om protesten serieus te nemen en andere oplossingen voor te stellen, in plaats van alweer een commissie in te richten. En voor demonstranten is het belangrijk om binnen de grenzen te blijven en deze niet te overschrijden, want anders spreek je de eigen idealen tegen. Heb er oog voor dat de werkelijkheid misschien in de praktijk ingewikkelder is dan die vooraf lijkt en wees bereid om de inspanningen van de andere partij onder ogen te zien. Ofwel: luister naar elkaar en geef elkaar de ruimte.’
Foto: Jeremiah Amaya via Unsplash