Wat als je een brief van de gemeente niet kan lezen? Je het journaal niet begrijpt? Of niet weet hoe je moet stemmen? Het is een greep uit de gevolgen wanneer je van school komt en basisvaardigheden zoals lezen en rekenen niet of niet voldoende hebt ontwikkeld. Dit is geen zeldzaamheid: zo blijkt uit internationaal onderzoek dat een op de drie 15-jarige Nederlanders onvoldoende leesvaardigheid heeft.
‘Het kan ertoe leiden dat steeds meer mensen minder goed kunnen meekomen in de maatschappij. Dat is niet alleen ingrijpend voor die mensen zelf, maar ook de samenleving als geheel voelt de negatieve effecten van dalende onderwijsresultaten’, stelt curriculumontwikkelaar Erik Meester. Juist kinderen die thuis al minder kansen hebben, bijvoorbeeld door hun gezinssituatie of beperkte financiële mogelijkheden, zijn kwetsbaar wanneer ze op school niet de juiste dingen leren. ‘Dalende onderwijskwaliteit draagt dus bij aan grotere kansenongelijkheid’, benadrukt Meester.
Drie kenmerken van succesvolle scholen
Meester heeft niet de illusie dat goed onderwijs dé oplossing voor kansengelijkheid is. Daarvoor spelen te veel andere factoren een rol. Wél kent hij genoeg scholen die uitstekende resultaten behalen in wijken waar de kansen niet voor het oprapen liggen. Positieve resultaten ontstaan allereerst via een schoolleider die zich richt op een cultuur waar het leerproces van leerlingen centraal staat. ‘Te vaak blijkt dat niet het geval. Terwijl dit van levensbelang is voor het opdoen van die basisvaardigheden.’
Vervolgens zijn er drie kenmerken van succesvolle scholen. Ze beschikken over een kennisrijk curriculum, hebben leraren met sterke didactische vaardigheden in dienst en ze volgen een duidelijk gedragsbeleid. ‘Dit klinkt logisch maar er zijn genoeg scholen die niet aan één of meerdere van deze kenmerken voldoen.’ Meester benoemt de te grote nadruk op activiteiten en leuke dingen, waardoor vakken als lezen, geschiedenis en rekenen onvoldoende ruimte krijgen. Ook wijst hij op het feit dat Nederlandse schoolklassen een stuk rumoeriger zijn dan de klassen in omliggende landen: ‘Door duidelijke afspraken te maken én deze consequent na te leven ontstaat de discipline die nodig is om goed te kunnen leren. Het hoeft er in klaslokalen heus niet militaristisch aan toe te gaan, maar scholen zijn ook geen hobbyclubjes. Kinderen komen er om te leren.’
De juiste kansen bieden
Om schoolleiders van basisscholen de juiste handvatten te geven, organiseert het Radboud Centrum Sociale Wetenschappen de nieuwe masterclass Onderwijs en Sociale Ongelijkheid. Tijdens de masterclass staan deelnemers stil bij de nieuwste wetenschappelijke inzichten én werken ze aan een actieplan om de onderwijskwaliteit op hun school te verbeteren. Meester: ‘We helpen ze de obstakels voor kansengelijkheid op hun scholen te herkennen en bieden concrete oplossingen. Schieten de didactische vaardigheden van leraren te kort? Implementeer dan structurele onderwijskundige coaching om de kwaliteit van de lessen op te krikken. Zijn er veel ordeverstoringen tijdens lessen? Ontwikkel dan interventies voor ieder type verstoring en maak afspraken over consequente handhaving.’
Door hun jarenlange ervaring zijn Meester en zijn collega’s inmiddels bekende namen in onderwijsgevend Nederland. ‘We weten dat de lessen die we delen werken, omdat we ze zelf ook in de praktijk hebben toegepast’, legt hij uit. Meester begrijpt dat de oplossingen niet zaligmakend zijn – ‘natuurlijk zijn scholen onderdeel van een groter onderwijssysteem’ – maar hij benadrukt hoeveel invloed individuele scholen kunnen hebben. ‘Het is hun morele verplichting om die invloed aan te wenden en kinderen de kansen te geven die ze verdienen. Daar doen we het allemaal voor.’
Masterclass: Onderwijs en Sociale Ongelijkheid
De afgelopen jaren groeit de aandacht voor kansenongelijkheid in onze samenleving. Steeds vaker wordt het onderwijs gezien als een krachtig middel om deze ongelijkheid tegen te gaan. In deze masterclass die plaatsvindt op 26 november, leer je hoe je als schoolleider kunt bijdragen aan eerlijke kansen voor alle leerlingen, ongeacht hun achtergrond. Zo werken we samen aan een eerlijkere toekomst.
Foto: Markus Spiske via Unsplash