Niets zo gênant als roddelen over een collega die achter je blijkt te staan. Dat blijkt uit een peiling van hoogleraar sociale psychologie Roos Vonk in samenwerking met populairwetenschappelijke tijdschrift Quest. De peiling werd uitgevoerd naar aanleiding van het verschijnen van haar boek O nee dit gaat over mij over alledaagse strubbelingen met onze naasten, de samenleving, of met onszelf.
In de peiling lag het accent op strubbelingen met onze naasten: sociaal ongemak. Vonk: ‘Tegenwoordig noemen veel mensen het awkward. Een deelnemer gaf een goed Nederlands woord: handelingsverlegenheid – want je zit verlegen om de juiste reactie. Je voelt je gespannen, je weet niet goed hoe je moet reageren.’
Wat zijn de meest ongemakkelijke situaties?
Aan 1378 Quest-lezers van alle leeftijdsgroepen (16-80) werden 28 van dit soort ongemakkelijke situaties voorgelegd met de vraag er drie uit te kiezen die ze het meest ongemakkelijk vonden.
Noot: De percentages van alle situaties tellen dus niet op tot 100, omdat deelnemers er meer dan 1 konden kiezen
- Je zit over een collega te roddelen en die blijkt achter je te staan (11,28%)
- Je bent in gesprek met iemand die veel te dichtbij komt staan (8,38%)
- Je geeft een feest waarbij niet iedereen in je kennissenkring is uitgenodigd. Kort voor het feest roept iemand: 'Tot zaterdag!' en een van de niet-genodigden vraagt: 'Wat is er zaterdag?' (7,82%)
- Iemand met wie je in gesprek bent, staat voortdurend over je schouder te scannen naar een leuker of belangrijker persoon (5,67%)
- Je oma of opa doet racistische of seksistische uitspraken tijdens de eerste ontmoeting met je nieuwe partner (5,04%)
- Een kennis waarmee je geen vriendschap wilt, blijft contact zoeken (4,44%)
- Je zou voor een collega een belangrijk stuk op de post doen en je bent het vergeten (4,39%)
- Iemand stelt je een vraag maar luistert helemaal niet naar het antwoord (4,28%)
- Je ouders beginnen gênante dingen over je te vertellen waar je vrienden bij zijn (4,06%)
- Op een vergadering brengt je collega een idee in dat jij hebt bedacht zonder te melden dat het van jou komt (3,92%)
Er waren geen noemenswaardige verschillen in de Top 10 van mannen (n = 443) en vrouwen (n=909).
Gezichtsverlies geeft wrijving
Hoewel de voorgelegde situaties heel verschillend zijn, hebben ze met elkaar gemeen dat je niet goed weet hoe te reageren zonder de ander voor het hoofd te stoten of zelf gezichtsverlies te lijden. ‘Dat vraagt een complexe sociale vaardigheid die facework wordt genoemd’, aldus Vonk, die onderzoek deed naar hoe het ego onze reacties beïnvloedt en daarover vorig jaar een boek publiceerde. Mensen zeggen wel eens: ik zeg wat ik denk. Maar we zijn van nature geneigd om wrijving uit de weg te gaan. Door ons eigen ego én dat van de ander te beschermen, houden we het sociale verkeer gezellig en ontspannen.’
Dus zeggen we lang niet altijd wat we denken. In sociaal ongemakkelijke situaties maak je het dan vaak alleen maar erger. Maar hoe moet je dan wél reageren?
Tips bij de Top3:
Betrapt worden tijdens het roddelen is pijnlijk, voor alle partijen. 'Dit is bij uitstek een situatie waarin het benodigde facework complex is', zegt Vonk. ‘Je moet het gezicht redden van het roddelslachtoffer, van jezelf, en dat bovendien in een publieke situatie waar anderen bij zijn die ook nog eens zelf een rol speelden. Dus ik snap wel dat deze situatie het hoogste scoort op ongemak'.
']Het belangrijkste is om niet in de verdediging te schieten, vervolgt ze. Uit Amerikaans onderzoek blijkt dat vooral mannen die neiging hebben. Maar defensieve opmerkingen als 'Dan had je je werk maar beter moeten doen' of 'Ach, zo erg was het niet' werken juist averechts voor de onderlinge relatie.
Het redden van het gezicht van de ander heeft prioriteit, dus je moet door het stof, adviseert Vonk. 'Zeg meteen dat je je schaamt, dat je had moeten weten het met de persoon zelf te bespreken als je ergens een probleem mee hebt, en vraag de ander of die het goed vindt om er nog eens samen over te praten'. Als je royaal bent met excuses, is de kans het grootst dat de ander mild reageert en jouw gezicht ook weer redt: ‘Ach joh, roddelen doen we toch allemaal weleens’.
Niet iedereen heeft dezelfde behoefte aan persoonlijke ruimte. Je hebt het vast weleens meegemaakt: je bent in gesprek met iemand die ongemakkelijk dichtbij komt. En als je dan een stap achteruit doet, doet hij of zij weer een stapje naar voren. 'Totdat je uiteindelijk klem staat tussen de ander en de muur', herkent ook Vonk deze ongemakkelijke situatie.
Je kunt in dit geval de psychologische nabijheid op andere manieren verkleinen. Want de psychologische afstand tot iemand wordt niet alleen bepaald door de geometrische afstand maar ook andere factoren. Ga bijvoorbeeld niet recht tegenover elkaar staan, maar schuin en vermijd oogcontact. En als dat allemaal niet werkt, is er altijd nog het standaardexcuus: 'Ik moet even naar het toilet' om weg te glippen.
- Als iemand ontdekt dat hij niet uitgenodigd is voor je feestje, is dat een beetje zoals bij het roddelen. 'Ook hier moet je het gezicht redden van meerdere mensen: de niet-genodigde, jezelf en ook degene die zijn mond voorbij praatte'. Het redden van de benadeelde is hier weer het belangrijkst. Als je dat goed doet, red je íeders gezicht, maar daarvoor moet je je eigen belangen opofferen. Je had misschien een reden om diegene niet uit te nodigen maar je moet nu toch echt zeggen: ‘Nee toch, ben ik jou vergeten? Wat ongelofelijk stom van mij, jij moet natuurlijk ook komen!’ De collega die zich versprak zal je uiteraard meteen bijvallen. Hopelijk.
Dit is een bewerking van een korter artikel op Quest. Foto: LinkedIn Sales Solutions via Unsplash