Mythe 1: Hoogbegaafdheid is een staat van zijn die vanaf de geboorte aanwezig is
Om de eerste mythe te ontkrachten, benadrukt een van de artikelen in de publicatie uit 2009 dat een eenduidige groep hoogbegaafde mensen niet bestaat. Hoogbegaafdheid ontwikkelt zich in de loop van de tijd en is afhankelijk van een wisselwerking tussen vaardigheden, motivatie en interesses. Deze eigenschappen kunnen in verschillende situaties wel of juist niet zichtbaar zijn. Hun conclusie is dat hoogbegaafdheid niet een onveranderlijke staat is, maar een dynamisch proces dat bij sommige mensen op bepaalde momenten en onder specifieke omstandigheden naar voren komt. Dit roept de vraag op: als de diversiteit zo groot is, waarom blijft deze mythe dan bestaan?
Mythe 2: Ongeveer twee tot drie procent van de bevolking is hoogbegaafd
Op diverse websites, waaronder die van de Week van de Hoogbegaafdheid, wordt vaak vermeld dat hoogbegaafdheid voorkomt bij 2 à 3% van de bevolking, afhankelijk van de gehanteerde definitie. Een snelle zoektocht op het internet toont echter uiteenlopende cijfers, bijvoorbeeld een percentage van drie tot vijf, afkomstig een rapport van Sidney Marland uit 1972. James Borland suggereert in zijn bijdrage aan de publicatie uit 2009 dat dit percentage vooral bedoeld was om aandacht te vragen voor hoogbegaafdheid, zeker omdat veel scholen aangaven geen hoogbegaafde leerlingen te herkennen. Het gebruik van twee standaarddeviaties boven het gemiddelde als criterium leidt tot verwarring, omdat er veel meer kenmerken van hoogbegaafd zijn dan alleen een hoog IQ. Statistisch gezien zou het exacte percentage lager kunnen uitvallen, omdat elk extra criterium het aantal mensen dat daaraan voldoet kleiner maakt. Het blijkt dus dat het percentage sterk afhankelijk is van de definitie.
Mythe 3: Hoogbegaafdheid is vast te stellen op basis van één testscore
Als men hoogbegaafdheid uitsluitend ziet als een hoog IQ, lijkt één testscore voldoende. Echter, een IQ-test weerspiegelt niet altijd het volledige potentieel. De ontkrachting van de derde mythe in de publicatie levert Frank Worrell, die uitlegt dat tests meestal ontworpen zijn om één aspect te meten, terwijl talentontwikkeling uit meerdere factoren bestaat. Zo liet onderzoek zien dat de voorspelling van verbale en wiskundige creativiteit alleen kan door te kijken naar deze afzonderlijke vaardigheden, als ook naar de relatieve sterktes op beide gebieden. Drie metingen dus! Hoewel cijfers een belangrijke rol spelen, geeft geen enkele testscore op zichzelf een volledig beeld van hoogbegaafdheid. Bovendien is er vaak een kloof tussen de theoretische beschrijvingen in de wetenschappelijke literatuur en de manier waarop in de praktijk met cijfers en scores wordt gewerkt.
Dus… wat nu?
Het antwoord op deze vraag is niet eenduidig. Dit artikel belicht slechts een greep uit de negentien mythes die in de speciale editie van Gifted Child Quarterly aan de orde komen. Volgens de Van Dale is een mythe een “gangbare, als onaantastbaar beschouwde, maar ongegronde opvatting”. Wat als waar wordt beschouwd, hangt sterk af van het perspectief. Vanuit een wetenschappelijk oogpunt lijken de besproken stellingen ongegrond, maar de discussie laat ook zien dat wetenschap voortdurend in ontwikkeling is. Zoals onderzoeker Matthew McBee opmerkt: wetenschap is niet perfect, maar werkt als een zelfcorrigerend systeem waarin fouten worden geëxposeerd en geëvalueerd voor toekomstige inzichten. Deze discussie over hoogbegaafdheid biedt niet alleen een inkijkje in de wereld van wetenschappelijk onderzoek, maar nodigt ons ook uit om kritisch na te denken over oude overtuigingen en open te staan voor nieuwe inzichten.
Cursusaanbod Radboud Universiteit
De Radboud Universiteit gelooft dat je kinderen, jongeren en volwassenen met capaciteiten op een hoogbegaafd niveau geen label moet opplakken, maar bieden wat ze nodig hebben. Draag bij aan het ontdekken, herkennen en uitdagen van verborgen talent. Ontdek meer over onze opleidingen, samenwerkingsmogelijkheden en maatwerkprogramma's op het gebied van hoogbegaafdheid.
Bekijk het aanbod
Foto: Taylor Flowe via Unsplash
