Hoe de tijd onder ogen te komen als de jarenlange structuur en daginvulling van het werkzame leven wegvalt? Harriët Reker, verbonden aan de afdeling HR van de universiteit, ziet naderende pensionering als moment om je drijfveren opnieuw tegen het licht te houden. ‘Ga na welke waardes voor jou belangrijk zijn om je werk te doen. Je situatie mag na je werk veranderen, die waardes blijven belangrijk als richtsnoer. Hoe kun je daar na je werk invulling aan blijven geven? Welke competenties wil je blijven inzetten?’
‘Probeer voor jezelf te beschrijven wat je denkt te gaan missen als je niet meer werkt’, aldus het advies van Reker. ‘En ga dan na of je dit gemis op een andere manier kunt terugvinden.’ Een gangbare methode is de inbeelding van jezelf over twintig jaar, terugblikkend op de keuzes van nu. ‘Wat nu te doen om in die inbeelding goed terug te kunnen kijken. Is het vervuld? Heb je jezelf genoeg gegund?’
Angst voor zwarte gat
Reker wil waken voor de overhaaste keuzes, mogelijk uit angst voor het ‘zwarte gat’. Verlies van werk gaat voor sommigen gepaard met rouw, zegt ze. ‘Dat kan confronterend zijn, maar te snel doorlopen is een valkuil. Gun jezelf de tijd van niks doen en kijken wat er op je af komt.’ Mogelijk dat dan heel andere dingen waardevol voor je blijken te zijn, zo wijst ze bijvoorbeeld op de aandacht voor de familie of je partner.’
De tijd van ‘niks doen’ kan betekenis krijgen door het in je werk bewandelde pad in ogenschouw te nemen. ‘Iedereen komt om de zoveel tijd voor een tweeslag, en dan maak je een keuze, voor een vak, voor het uitbouwen van competenties.’ Die keuzes sluiten tegelijk ook allerlei andere mogelijkheden af. Reker: ‘Je kunt alle opties die ooit op je weg zijn gekomen nog eens binnen laten komen, wellicht is je tijd gekomen om een van die niet genomen afslagen alsnog te nemen.’
Weg van het onbekende
Ignace de Haes, tot deze zomer career officer van de faculteit FFTR, verzorgt al een aantal jaren cursussen op het snijvlak van tijdbesteding en zingeving. Zijn jongste training heet ‘De zin van het ouder worden’, waarin hij samenwerkt met hoogleraar Aziatische studies Paul van der Velde. Samen schreven ze in dit licht het cursusboek Weg van het onbekende. De zin van het Niet-Weten.
Het ‘niet weten’ dringt zich met name op bij een omslag zoals pensionering, zo wijst De Haes op ‘de ongewisse toekomst’ die voor je ligt. ‘Zo’n toekomst kun je in principe niet weten. Om stress over die toekomst te voorkomen, is het beter om te kijken waar die stress omtrent het niet weten vandaan komt, zodat je daar beter mee om kunt gaan. Niet alleen het niet meer werken speelt een rol, maar vooral ook het ingaan van de laatste levensfase.’
De Jacobsladder
In de training die De Haes en Van der Velde aanbieden hanteren ze de Bijbelse Jakobsladder als metafoor. ‘Dit is een mooi vertrekpunt om te reflecteren op de zin van het ouder worden. Dat lijkt met donkere wolken omgeven, en de Jacobsladder staat symbool voor de nieuwe stappen, voor het creëren van nieuwe kansen, het overwinnen van obstakels. Elke trede kan een stap in de persoonlijke ontwikkeling symboliseren.’
Juist in het ouder worden, in de fase van niet meer werken, lijk je geen stap omhoog meer te zetten, maar juist omlaag, aldus De Haes over de vertwijfeling die kan samengaan met pensionering. ‘Dalen we dan niet juist op de maatschappelijke ladder? Waar sta je op die ladder? Wat laat je achter en wat zie je boven je? Wat zijn de perspectieven?’ In de training gaan de deelnemers met deze vragen aan de slag, gevoed door denktradities uit zowel de ‘westerse’ als de ‘oosterse’ filosofie.
De volgende datum voor de cursus De zin van het ouder worden is nog niet bekend. Houd dit in de gaten via de website van Dominicanenklooster Huissen.