Iedereen kent ze wel, de plaatjes van zeeschildpadden verstrikt in plastic visnetten, of de immense plasticsoep in de oceaan, waarvoor Boyan Slat ruim tien jaar geleden alle media haalde met zijn opruimactie, de Ocean Clean Up. ‘Een sympathieke actie’, oordeelt Ad Ragas, ‘maar onbegonnen werk’. Bovendien moeten we volgens Ragas geen paniek zaaien over dit afval. ‘Het schadelijk effect is niet aangetoond, wat niet wil zeggen dat er geen schadelijke effecten zijn, of zich op termijn kunnen ontwikkelen.’
Mythes over plastic afval: geen paniek, wel opruimen
Plastic afval is hét symbool geworden van een rotzooi makende samenleving die de ecologische balans om zeep helpt. Maar of dit klopt is nog onzeker, zegt milieukundige Ad Ragas, hoogleraar Environmental Science bij een afvalavond van Radboud Reflects. Recycling kreeg veel aandacht tijdens de avond, waarbij een wetenschappelijke doorbraak zicht geeft op nog meer waarde van plastic afval als grondstof. ’Maar voorkomen van afval is het beste recept’, aldus Ragas.
Als een van de meest alarmerende berichten over plastic afval wijst Ragas op het in 2022 verschenen artikel van zijn Amsterdamse collega’s. Dit toonde de sporen aan van microplastics in de menselijke bloedbaan. Ook hierop reageert Ragas nuchter. ‘Er is zeker een aanwezigheid aangetoond, maar de schadelijkheid is sterk afhankelijk van de hoeveelheid waarin het aanwezig is. Bij de huidige hoeveelheden, die over het algemeen zeer laag zijn, zijn vooralsnog geen schadelijke effecten aangetoond. Dit geldt ook voor de effecten van microplastics op de natuur, met een studie naar oesters als belangrijke uitzondering.’ Toch onderstreept de milieukundige graag een van de belangrijkste milieuwetten: belast het milieu niet met rotzooi die daarin niet thuishoort. ‘Op den duur gaat er altijd iets fout.’
Baanbrekende plasticanalyse
Blijf zoeken naar alternatieven voor plastic, roept Ragas op, wijzend op bijvoorbeeld de plastic roerstokjes die inmiddels bijna overal zijn verdwenen. Op dezelfde afvalavond wijst chemisch datawetenschapper Jeroen Jansen op de weg van recycling. Al geruime tijd doet zijn afdeling op de universiteit baanbrekend onderzoek naar een betere analyse van ons plastic afval. ‘En dat is hard nodig: plastic verpakkingen worden steeds ingewikkelder, waardoor het steeds moeilijker wordt om de chemische eigenschappen van de verpakkingen te herkennen: hier is nieuwe AI hard voor nodig.’
Binnen zijn groep zijn hierin inmiddels belangrijke doorbraken gemaakt, zo memoreert Jansen het vaak ingewikkelde productieproces, waarbij een plastic verpakking vaak is opgebouwd uit plasticlagen van verschillende soorten. Met hulp van verfijnde technieken is nu elk type precies te detecteren, wat een veel betere scheiding van het afval denkbaar maakt, waarin er veel minder vervuiling optreedt en daardoor veel beter gerecycled plastic gemaakt zou kunnen worden. Nu kunnen afvalverwerkers – vanwege de gemengde plasticsoep in onze vuilniszakken – slechts dertig procent recyclen, de rest gaat alsnog naar de verbrandingsovens.
Waarde van plastic afval
De wetenschappelijke doorbraak geeft de huishoudens op termijn goud in handen, aldus wijst Jansen op de reductie van nieuw geproduceerd plastic, nu nog een goedkoper alternatief dan gerecycled plastic. Voor plastic is immers olie nodig, en op termijn behoort het fossiel tot het verleden. Recycling wordt dan voor de industrie van levensbelang, schetst Jansen de toekomst. Zeker na veel betere scheiding, genereren huishoudens met hun plastic-afvalzakken volgens Jansen ‘steeds meer waarde’. ‘Nu kost het de burgers en bedrijven geld en moeite om afval te scheiden, als plastic afval een echt waardevolle grondstof wordt, wordt een systeem van beloning voor kwalitatief hoogwaardige grondstof aan de afvalproducent veel logischer dan een betaling.’
Foto: Ariungoo Batzorig on Unsplash
Contactinformatie
- Thema
- Duurzaamheid