Zo’n 15% van alle volwassenen heeft er jaarlijks last van: angst om opnieuw in een negatieve ervaring te belanden. Het gevolg is dat ze vergelijkbare situaties uit de weg gaan. Er bestaan wel psychische behandelingen tegen. ‘Maar die behandelingen werken regelmatig niet direct, of mensen vallen nadien toch terug in hun angstpatronen’, legt Bramson uit. ‘Daarom is het belangrijk beter te begrijpen wat er in de hersenen van angstige mensen gebeurt: waarom ze sterke neigingen hebben om vergelijkbare situaties te vermijden? Die inzichten moeten helpen behandelingen tegen angsten te verbeteren.’
Bramson richt zich in zijn onderzoek op het leren van belonen en straffen, een belangrijk proces in het brein. ‘Mensen met angsten hebben vaak een neiging om negatieve ervaringen te overgeneraliseren, ze groter te maken dan ze zijn’, weet hij. ‘Denk aan mensen die ooit zijn gebeten door een hond en sindsdien angstig zijn in de nabijheid van honden, ook als een viervoeter geen dreiging toont, ver weg is of veilig achter een hek zit. Het onderscheid tussen reële en irreële dreiging is dan niet meer helder. Daardoor vermijden ze honden, doen geen positieve ervaringen meer op en missen beloningen voor het brein. Dat houdt angst in stand of verergert het.’
Experiment
Voor zijn onderzoek ontving Bramson een Veni-beurs van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Deze beurs stelt hem drie jaar in staat om zijn ideeën te ontwikkelen. Bramson combineert hersenstimulatie met neuroimaging: hersenbeelden. Doel is te ontdekken hoe diepe hersensystemen het leren beïnvloeden.
In zijn experiment onderzoekt Bramson eerst hoe gezonde mensen leren van bedreigingen en beloningen, om vervolgens hersensystemen te beïnvloeden met ultrasone stimulatie. Deelnemers kiezen daarna of ze een doel benaderen of vermijden. Die doelen kunnen geld opleveren of een lichte schok geven. Door met de nabijheid van doelen en de voorspelbaarheid van uitkomsten te variëren, onderzoekt Bramson hoe hersenen reageren op dreigingen dichtbij of ver weg, en op voorspelbare of onvoorspelbare situaties.
‘Zo hoop ik te begrijpen hoe gezond leren bij angst hersteld kan worden’, verduidelijkt hij. ‘Dat wil ik bereiken door te laten zien hoe in de hersenen het leren van straffen en beloningen werkt en hoe dat proces anders verloopt bij mensen met sterke angsten. Vervolgens hoop ik te ontdekken of hersenstimulatie dat leren kan beïnvloeden. Als dat zo is, kan hersenstimulatie helpen om behandelingen tegen angsten te verbeteren en de vicieuze cirkels bij angst te doorbreken. Dat is belangrijk, want bij aanhoudende vermijding door angst loop je dus ook de kans op positieve ervaringen mis.’
Geen computer
Het brein blijft Bramson fascineren. ‘Het is prachtig hoe al die complexe structuren daarin samenwerken. Hoe beloningen en straffen gedrag sturen en hoe we beslissingen nemen.’ Daarom besloot hij na zijn studie Psychologie om een promotietraject in cognitieve neurowetenschap te doen. ‘Het brein blijft iets wonderlijks. Angsten tonen niet alleen wat er mis kan gaan, maar ook hoe het brein normaal gesproken goed werkt. En dat het in die complexiteit meestal goed gaat, is indrukwekkend.’
Vaak wordt het brein gezien als een computer, een vergelijking die volgens Bramson mank gaat. ‘Een computer is door mensen ontworpen, heeft geprogrammeerde en dus geen eigen doelen. Ons brein wel, bijvoorbeeld dat we moeten eten of drinken. Een computer kun je aan laten staan zonder dat die iets doet. Ons brein is constant actief om ons in leven te houden.’ Ook het leren van beloningen en straffen werkt anders. ‘Je kunt een computer met beloningspunten gedrag aanleren, maar fysieke dreiging voelt hij niet. In het menselijk brein bestaan systemen die zulke dreigingen herkennen. Die systemen zijn nuttig, maar kunnen bij angst ook de besturing van het brein volledig overnemen en dus tot vermijdingsgedrag leiden. Ik hoop dat mijn onderzoek een aanzet vormt om de balans in die systemen te herstellen.’
Meer weten over het onderzoek van Bob Bramson? Lees verder…
Foto: Uday Mittal via Unsplash