In de maanden na 7 oktober schaarde de Nederlandse politiek zich overwegend achter Israël, valt Zaslove op. ‘Er waren wel kritische partijen, maar een duidelijk tegengeluid ontbrak in Den Haag.’
In een Tweede Kamer met meer partijen dan ooit zou je denken dat er wel partijen bij zitten die een duidelijk pro-Palestijns geluid verkondigen. Waarom blijft dit geluid grotendeels achterwege? ‘Dat is lastig te beantwoorden’, vindt Zaslove. Hij doet toch een poging: ‘Het kan te maken hebben met de politieke cultuur in Nederland. Sinds de Tweede Wereldoorlog is een pro-Israëlisch standpunt onderdeel van die cultuur. In tegenstelling tot hun collega’s in Europese landen als Spanje, Noorwegen en Ierland, zijn Nederlandse politici daarom terughoudend in het bekritiseren van Israël.’
Protestbewegingen vullen een gat
In Nederland zijn demonstraties de laatste jaren steeds vaker het antwoord op onvrede rond overheidsbeleid. Zaslove noemt de anti-coronademonstraties, klimaatmarsen en boerenprotesten. ‘Ook daar vullen protestbewegingen het gat dat politieke partijen laten door bepaalde standpunten niet of niet genoeg te laten horen.’
Zo is ook de onvrede over de Palestijnse kwestie langzaam opgeborreld. Dit kwam voor het eerst duidelijk tot uiting tijdens de demonstaties rond de opening van het Nationaal Holocaust Museum in Amsterdam waar de Israëlische president Yitzhak Herzog te gast was.
Daardoor kwamen de demonstraties begin mei niet als een verrassing voor Zaslove. ‘In de Verenigde Staten waren al protesten gaande en je ziet vaker dat protesten die ontstaan uit onvrede over de politieke gang van zaken zich als een olievlek verspreiden. Denk aan de Arabische Lente en recenter de Black Lives Matter-protesten.’
Vanuit de politiek ziet Zaslove sinds de demonstraties een lichte verschuiving. ‘Er zijn partijen die meer aandacht vragen voor de situatie van de Palestijnen, GroenLinks-PvdA bijvoorbeeld. Tegelijkertijd klinkt vanuit de coalitie een versterkt geluid om het huidige beleid voort te zetten.’
Partijen verliezen hun wortels in de samenleving
Is er een link te leggen tussen opkomend populisme, een van Zasloves voornaamste onderzoeksthema’s, en de toename van demonstraties? ‘Het zijn twee verschillende ontwikkelingen, maar ze komen wel uit dezelfde onvrede voort, stelt Zaslove. ‘Je ziet dat met name traditionele partijen hun wortels kwijtraken in onze veranderende samenleving. Ze zijn minder goed in staat bepaalde groepen Nederlanders te vertegenwoordigen.’
Zaslove wijst op de boerenprotesten, waarbij boeren het idee hadden dat ze niet werden gehoord. ‘Van oudsher zou een partij als het CDA het geluid van de boeren hebben laten horen.’ Iets vergelijkbaars gebeurt bij huidige demonstraties voor Palestina. ‘Studenten komen mede in actie omdat ze het idee hebben dat linkse partijen onvoldoende doen.’
Aandacht of een grote achterban?
Volgens Zaslove zijn demonstraties kenmerkend voor een gezonde democratie. Hij verwijst naar de oorsprong van westerse democratieën in de negentiende eeuw. . ‘Die ontstonden als gevolg van protesten, bijvoorbeeld voor algemeen kiesrecht. Zonder protest geen democratie dus. Dat moeten we niet vergeten.’
Hoewel Zaslove in principe dus positief staat tegenover demonstraties, erkent hij dat ze ook kunnen omslaan in iets negatiefs. ‘Demonstranten zoeken de grens op en gaan er, soms bewust, overheen, om hun standpunten duidelijk te maken.’ Waar die grens ligt? ‘Voor overheden is dat duidelijk, namelijk wanneer de wet wordt overtreden. Maar voor demonstranten en de samenleving als geheel is dat lastiger te bepalen.’
Veel mensen trekken bij vernielingen en fysiek geweld een duidelijke lijn, maar ook daar verschillen mensen soms van mening. ‘De een vindt vernielingen te ver gaan, terwijl de ander ze ziet als noodzakelijk kwaad om aandacht voor de goede zaak te vragen.’ Bewegingen moeten dit goed beseffen, adviseert Zaslove. ‘Met radicale acties trek je weliswaar de aandacht, maar daarmee kun je ook een deel van je achterban verliezen.’