Voor Marieke van Houte is de demonstratie op de campus, los van haar adhesie voor de doelen, ook een ‘oefenruimte’ voor een mede door haar ontwikkelde nieuwe onderzoeksmethode. Die is samen te vatten onder de term ‘co-creatieve methoden’, waarmee ze probeert manieren te vinden om te communiceren over gepolariseerde onderwerpen die moeilijk onder woorden zijn te brengen, of waar gemarginaliseerde stemmen niet gehoord worden.
Haar eerste onderzoek hierover ligt klaar voor publicatie in het Journal of Ethnic and Migration Studies en Social Inclusion. Hierin beschrijft ze een opzet waarin inwoners van Amsterdam- Oost, onder wie vluchtelingen, mensen met een migratie-achtergrond en niet-migranten, hun ervaringen in samenspraak bewerken tot een theatervoorstelling. ‘Het gaat over ergens nieuw aankomen en hoe je daar mee omgaat. Door het onderzoeks- en repetitieproces ontdekten we de verschillende stemmen en ervaringen in de groep: ervaringen van verlies, eenzaamheid en onrechtvaardigheid stonden naast ervaringen van avontuur, zelfvertrouwen en trots. Al die stemmen kwamen ook terug in de voorstelling’ zegt Van Houte over de opzet.
Zelf een stem bepalen
Haar methode omvat twee pijlers: het ‘doen’ en voelen met lijf en hart, en twee: reflectiegesprekken waarin vaak vier vragen aan de orde komen: wat heb je meegemaakt, hoe voelde dat, wat betekent het voor je, en wat ga je nu doen?
De crux van de nieuwe methode is dat alles wat tot stand komt een co-creatie is tussen onderzoeker en participanten, die in reguliere methodes vaak moeten reageren op de vragen van de onderzoekers. ‘Voor deze methode is het belangrijk dat we niet informatie uit mensen trekken, we willen een ruimte creëren waarin ze zich vrij voelen om zélf hun stem te bepalen.’ En alle stemmen mogen er zijn, benadrukt Van Houte. ‘Dit vermindert de kans op een eenzijdig narratief, bijvoorbeeld dat je de asielzoekers niet in de eerste plaatst ziet als slachtoffers, maar ook als mensen die een avontuur beleven.’
Nieuwe vorm van academische output
Nadat een van de studenten op het actiekamp met het idee kwam van de kinderschoentjes, haakte Van Houte meteen aan. ‘Ook dát is een element van de methode: dat je als onderzoeker niet per se in de lead bent, maar samen een opzet uitwerkt, in co-creatie.’ De rij schoenen past in haar methode, omdat ook hier de informatieoverdracht vanuit beleving is, en niet in eerste plaats vanuit het hoofd en tekst.
Het idee was dat de bezoeker een paar schoenen uitzocht in de kruiwagen bij het actiekamp, en die aan het einde van de rij liet aansluiten, waarmee je een kind representeert dat niet de kans heeft gekregen om op te groeien. Daarna werd je gevraagd om nog even terug te komen bij de kruiwagen. ‘In de eerste plaats om te bespreken hoe het met ze ging, en of ze nog iets wilden delen. Het kan namelijk best indruk maken. Vervolgens vroegen we mensen ook of ze hun stem willen laten horen op audio, om zo bij te dragen aan de diversiteit aan stemmen rondom de vraag hoe we ons verhouden tot het geweld, en onze rol daar in.’ Al die stemmen worden samengebracht in een audio-rapportage. ‘Voor ons ook een nieuwe vorm van academische output’, zegt Van Houte.
Lege schoenen, Moeilijke stappen
Napraten of meer informatie over het project 'Lege schoenen, Moeilijke stappen'? mail naar: difficultsteps [at] gmail.com