De hoeveelheid medicijnresten in ons rivierwater is al langer een punt van zorg. Onderzoeker Daniel João Duarte: ‘Het lastige van medicijnresten in water is dat we medicijnen nu eenmaal nodig hebben. We worden ziek, slikken een medicijn en ons lichaam scheidt dat, vaak onveranderd, weer uit. Via riolen komt dat bij waterzuiveringsinstallaties terecht, maar die kunnen die resten niet allemaal eruit halen, waarop het water weer in de rivier komt.’ Er is nog weinig bekend over de gevolgen van deze individuele medicijnresten in het water, laat staan over complexe combinaties van verontreinigde stoffen. ‘Maar we gebruiken dat water wel. We zwemmen erin, eten er vis uit. En we weten niet goed wat die resten met ons doen.’
Vervuilde vis
Duarte en collega’s bekeken wat de risico’s zijn voor mensen en voor het milieu van farmaceutische vervuiling. ‘Bij ons onderzoek naar de Vecht zagen we dat onder normale weersomstandigheden 68% van het water hogere concentraties medicijnresten bevatte dan veilige milieustandaarden die het onderwaterleven moeten beschermen. De risico’s voor mensen die daar zwommen en visten bleken heel beperkt. In een typische droge zomer, overschreed 98% van de rivier de normen voor het onderwaterleven. In heel extreme situaties zagen ze ook gezondheidsrisico’s bij mensen, met name onder mensen die veel vis uit de rivier aten.’ De resten van de medicijnen ethinylestradiol (anticonceptiepil), carbamazepine (epilepsiemedicijn) en diclofenac (pijnstiller/ontstekingsremmer) bleken het grootste risico voor waterdieren.
Resistentie
Ook keek Duarte naar de resistentie voor antibiotica van microben in het rioolwater wereldwijd en lokaal. Wereldwijd kon hij de toename van antibioticaresistente microben aan vervuilende antibiotica linken. ‘In Nijmegen lijkt het er sterk op dat met name afvalwater van de ziekenhuizen een grote rol speelt bij het verspreiden van die resistentie.’
Wat daar nog bij komt, is dat Nederland pech heeft omdat de rivieren een lange weg hebben afgelegd voordat ze hier langs stromen. Dat betekent dat alles wat er stroomopwaarts gebeurt en wordt geloosd, hier langs komt. Duarte: ‘Rivieren geven niks om landsgrenzen. Verschillende landen waar een rivier doorheen stroomt, hebben verschillende maatregelen of mogelijkheden om vervuiling aan te pakken. Probleem is dat het water uiteindelijk wel allemaal hier in Nederland langs komt.’ De onderzoeker pleit voor betere internationale regelgeving die proactiever is. ‘Maar ook ziekenhuizen zouden meer kunnen doen om hun afvalwater schoner te krijgen. Er is nu nog te weinig aandacht voor farmaceutische vervuiling, terwijl het een steeds groter probleem is.’