Waarom er een steeds luidere roep klinkt voor een meer gelijke wereld

‘Verhaal kwijtgeraakt’

Volgens Zaslove ligt de oorsprong van de globalisering aan het einde van de Koude Oorlog, begin jaren negentig. ‘Destijds werd wijdverbreid geconcludeerd dat de liberale markt als systeem had gewonnen’, herinnert hij. ‘Er kwamen wereldwijd bewegingen op gang van mensen, goederen en diensten. Bedrijven zochten naar manieren om efficiënter te produceren. Neem de auto-industrie. Voorheen maakten fabrikanten de auto’s volledig zelf, of in samenwerking met bedrijven in het eigen land. Dat veranderde toen autofabrikanten ontdekten dat het goedkoper was om bepaalde onderdelen in het buitenland te laten produceren. Dat leidde tot verlies van banen en uiteindelijk tot de groei van ongelijkheid tussen mensen.’ Want, zo weet Zaslove, het waren vooral de hoogopgeleiden die van de globalisering profiteerden. ‘Zij behielden hun werk en kregen kansen om zich verder te ontwikkelen en meer geld te verdienen, terwijl de groep die hun baan had verloren steeds verder achterop raakte.’

Die achterstand voor laatstgenoemde groep mensen bleef, ook voor hun latere generaties. Filosoof Sandel stelt dat de mate van succes in het algemeen steeds meer wordt bepaald door de omgeving waar je wieg stond. Dat leidt tot onvrede, omdat het ideaalbeeld van klimmen op de sociale ladder te niet wordt gedaan. ‘De teleurstelling daarover zorgt ervoor dat mensen zich aansluiten bij populisten’, legt Zaslove uit. ‘Dat komt ook doordat de meer traditionele partijen, zoals in Nederland het CDA en de PvdA, nog steeds niet weten hoe ze op de globalisering moeten inspelen; ze zijn in dat opzicht hun verhaal kwijtgeraakt. Je zag het bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen: de politiek van de meeste partijen was naar binnen - op het eigen land- gericht, niet naar buiten.’ 

Internationale oplossing

In hun boek ‘Gelijkheid. Wat het is en waarom het ertoe doet’ beweren Piketty en Sandel dat de groeiende ongelijkheid een bedreiging vormt voor de democratie. Een opvatting die Zaslove graag nuanceert. ‘Het populisme groeit omdat we nog steeds geen passende antwoorden hebben op de vragen over ongelijkheid. Het is niet zo dat populisten in het algemeen tegen democratie zijn. Zij willen enkel een democratie die werkt zoals dat aan hen beloofd is. De vraag hierbij is: wat verstaan zij precies onder democratie? Bedoelen ze een directe democratie of een liberale democratie? Die laatste gaat over representatie, scheiding van de macht en rechten van minderheden: onderwerpen waar populisten vaak huiverig voor zijn. Hun voorkeur gaat meestal uit naar een directe democratie: een bestuursvorm waar ze zelf rechtstreeks invloed kunnen uitoefenen op het wetgevingsproces. Daar hebben ze meer vertrouwen in.’

Piketty en Sandel doen in hun boek ook enkele voorstellen om meer gelijkheid te bereiken, zoals een wereldwijde belasting op rijkdom. Zaslove is daar gematigd positief over, waarbij hij vooral wil benadrukken dat het goed is dat ongelijkheid wereldwijd wordt aangepakt; niet alleen in eigen land. ‘Er moet een internationale oplossing voor ongelijkheid komen’, bepleit hij. ‘Dat is geen populaire opvatting in de politiek, de meeste partijen willen ongelijkheid oplossen binnen de eigen landsgrenzen. Globalisering en populisme zijn wat dat betreft tegenpolen van elkaar: de eerste is naar buiten gericht, het tweede naar binnen. Ik denk dat de globalisering inmiddels al zo ver gevorderd is dat een land niet meer solo ongelijkheid kan verminderen. Door als landen intensiever met elkaar samen te werken, kunnen we het antwoord op ongelijkheid vinden. Doen we dat niet, dan neemt het populisme binnen de eigen landsgrenzen alsmaar toe.’

Meer weten over de Radboud Reflects-cursus ‘Gelijkheid volgens Piketty en Sandel’ die start op 15 mei 2025? Lees verder en meld je aan

Foto: Jacek Dylag via Unsplash