Waarschijnlijk sta je er tijdens gesprekken nooit bij stil. Alles wat je hoort, legt vervolgens een weg af richting je hersenen. ’Die route begint in je oor: bij het trommelvlies’, licht De Lange toe. ‘Daarna worden in je binnenoor, ook wel slakkenhuis geheten, de geluidsgolven omgezet in elektrische signalen. Vanaf dan start de activering van enkele hersengebieden in het midden van je brein, waarna het signaal doorgestuurd wordt naar je auditieve cortex, vlak boven je oor in het midden van je hoofd.’ Een razendsnel proces, zo weet De Lange. ‘Nadat je oor het geluid heeft opgepikt, duurt het tussen de veertig en vijftig milliseconden voordat in je hersengebieden de eerste activiteiten plaatsvinden. Die snelheid staat vast: het is dus niet zo dat geluiden er vertraagt binnenkomen.’
Brein als voorspellingsmachine
Wel duurt het daarna volgens De Lange nog even voordat het geluid in de rest van je brein verwerkt is en je het bewust waarneemt. ‘Hoeveel tijd dat in beslag neemt, is niet exact te zeggen’, vertelt hij. ‘In het brein zijn er meerdere hersengebieden die auditieve prikkels verwerken. Zij communiceren allemaal met elkaar om begrip aan het geluid te geven. Waarom het soms iets langer duurt voordat je een geluid verwerkt hebt en je jezelf ervan bewust bent, kan te maken hebben met de theorie dat het brein een voorspellingsmachine is.’
Dat laatste vraagt om een nadere uitleg. De Lange: ‘Hersenen zijn geen passieve ontvangers van informatie. Dat zie je vooral goed bij taal. Zo zijn je hersenen tijdens gesprekken al druk met het voorspellen wat het volgende woord van je gesprekspartner zou kunnen zijn. Uiteraard is dat makkelijker bij gespreksonderwerpen waar je voldoende kennis over hebt. Je brein zet dan alvast de juiste representaties klaar, waardoor je de gehoorde informatie sneller kunt verwerken. Maar als je weinig voorkennis over het gespreksonderwerp hebt, is het voor je hersenen lastiger om het volgende woord van je gesprekspartner te voorspellen. Dan kost het ook meer tijd om informatie te begrijpen.’
Ruis op de lijn?
Het met vertraging binnenkomen van geluidsignalen in je hersenen kan ook gebeuren tijdens telefoongesprekken. Volgens De Lange heeft dat niet altijd te maken met de technische verbinding. ‘Als je gebeld wordt, kan het zijn dat je hersenen aan het begin nog geen voorspelling kunnen vormen bij de spreker met wie je in gesprek bent. Daardoor kan het lijken alsof je de eerste woorden van je gesprekspartner niet kunt verstaan. Bovendien blijkt uit onderzoek dat het einde van een zin altijd makkelijker te voorspellen is dan het begin van een zin. Valt tijdens een telefoongesprek bijvoorbeeld het laatste woord van een zin weg, dan kunnen je hersenen dit meestal alsnog invullen. Dat komt doordat zij in de loop van de zin daar al voldoende informatie voor verzameld hebben. Die informatie heb je aan het begin van een zin echter nog niet.’
Een andere belangrijke factor is het stemgeluid, zo vertelt De Lange. ‘Als je de stem van je gesprekspartner al kent, dan kunnen je hersenen beter voorspellen hoe bepaalde woorden van hem of haar klinken. Je brein heeft bij een onbekende persoon altijd eerst nog de tijd nodig om te wennen aan de toonhoogte van een stem of bijvoorbeeld een accent.’ Hoewel het tot nu toe vooral over de verwerking van auditieve informatie gaat, zit er volgens De Lange weinig verschil in de snelheid tussen de bewustwording van auditieve en visuele signalen. ‘Visuele prikkels leggen een andere weg af door je hersenen, namelijk via de achterzijde van je hoofd. We weten dat auditieve prikkels ongeveer tien milliseconden sneller je brein bereiken, maar de snelheid van verwerken hangt ook af van het type prikkel. Het maakt voor de verwerkingssnelheid meer uit wat de informatie is, dan of de informatie visueel of auditief is.’
Al concluderend is het volgens De Lange niet direct nodig om je zorgen te maken over je gehoor, als geluidssignalen niet of iets later tot je doordringen. ‘We worden gevoed met ruizige informatie en daarna gaat ons brein ermee aan de slag. Afhankelijk van de omstandigheden kan ons brein op basis van relatief ruizige signalen toch veel informatie verwerken. En als dat proces even iets trager of minder soepel verloopt, dan zijn daar dus oorzaken voor.’
Dit verhaal is onderdeel van de serie waarin lezers de kans kregen om zélf een vraag aan wetenschappers te stellen. Dit keer was de vraag: Kan het zijn dat wat je hoort er soms langer over doet voordat het de hersenen bereikt? Of ligt dit aan je gehoor? En waarom hoor je bij telefoongesprekken vaak de eerste woorden niet goed, maar de rest wel? Heb jij ook een vraag? Stel deze via: recharge [at] ru.nl (recharge[at]ru[dot]nl)
Foto: NoWah Bartscher via Unsplash