Wageningen University verspreidde haar boodschap begin juni op basis van onderzoek met de zogeheten muggenradar. Het verwachte recordaantal muggen houdt verband met het extreem natte voorjaar. Hierdoor kwam voor de muggen aan aangenaam aantal broedplaatsen beschikbaar, waardoor al vroeg in het voorjaar de eerste lichting de kop kon opsteken. Alleen een heel droge zomer kan de overlast nog beperken, aldus het onderzoek.
Biofysicus Felix Hol, die onder meer onderzoek doet naar het gedrag van muskieten, was verrast door het artikel. Journalisten van radio, tv en allerlei kranten wilden weten of het echt zo erg wordt deze zomer, en wat we ertegen kunnen doen. Zijn ontnuchterende boodschap: de plaag van deze zomer is zeker niet gegarandeerd. ‘Op langere termijn is een toename van muggen te verwachten, wat verband houdt met klimaatverandering. Maar of er deze zomer echt een plaag zal zijn is moeilijk te voorspellen, ik denk dat het wellicht niet zo'n vaart zal lopen. Op sommige plaatsen zal overlast zijn, en dat hangt af van toevallige, lokale factoren, zoals de aanwezigheid van poelen.’
Elegante beestjes
Hol noemt de muggen nuttige en elegante beestjes, gelet op hun rol in het ecosysteem, als voedsel van vogels, vissen en andere insecten. De elegantie schuilt in het vernuft van de beestjes om te overleven, met name in de manier waarop ze hun voornaamste voedselbron – het bloed van de mens – weten te vergaren. ‘Ze hebben een bijzonder goed reukvermogen om ons te kunnen detecteren, en ze weten bij het prikken bijna ongehinderd te landen en weer op te stijgen.’
Juist vanwege hun indringende relatie met de mens, is de mug bij uitstek een insect dat onze irritatie kan opwekken, gelet op het gezoem in de nachten en de irritante jeuk na een beet. Maar ook deze zomer is niet meer nodig dat de gebruikelijke huis-tuin-en keuken-middeltjes, zo tipt Hol de installatie van hordeuren en smeermiddeltjes. ‘Er is van alles te koop en niet alles werkt even goed. Als er ‘deet’ in het smeersel zit is het goed.’
Poelen en plassen
Het beste is de mug aan te pakken bij de bron, zo wijst Hol op het vele vrijstaande water in de bewoonde omgeving. Denk aan opgehoopt water in bloempotten, op de regenwateropvang in tonnen of aan de poelen en plassen rondom het huis. ‘De fase van larve tot uitvliegen bedraagt ongeveer zeven dagen onder ideale condities, dus je moet elke week het stilstaande water in zo’n bloempot uitgieten. En voor de regentonnen, zelfs afgedekt een feestje voor de muggen, bestaan anti-insecticides. Dat het in woonwijken vaak wemelt van poelen en watertjes is een gegeven, zegt Hol. ‘Dat heeft zo zijn voordelen voor de biodiversiteit rondom dat water. De overlast van muggen is de prijs die je daarvoor betaalt.’
Aziatische tijgermug
Helemaal zorgeloos is de toekomst nu ook weer niet, zo wijst Hol op de invasie van de Aziatische tijgermug, die als de hogere temperaturen aanhouden kunnen uitgroeien tot soort die zich in ons land gaat vestigen. Daar mag je je wel enige zorgen om maken, zegt Hol. Niet voor niets rukken bestrijdingstroepen van de Voedsel- en Warenautoriteit uit om de larven van deze exotische steekmug aan te pakken, en in de ‘mainports’ Schiphol en de Rotterdamse haven zijn functionarissen belast met de bestrijding.
De Aziatische tijgermug geniet een slechte reputatie als verspreider van dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd. De in ons land neergestreken exoot kan alleen haar ziekmakende werk doen als er mensen zijn die elders via de steekmug het dengue-virus in het bloed hebben gekregen. De ziekte draagt niet over van mens tot mens, wel via de steken van de Aziatische tijgermug. De ziekte is irritant maar niet dodelijk, een enkele uitzondering daargelaten.
Hoe elegant de beestjes ook zijn, met bestrijding heeft Hol geen enkele moeite. Zijn advies: bestrijd ze aan de bron, ontwikkel een goed oog voor de mug en meld een zwerm met Aziatische tijgermuggen bij de bestrijdingstroepen. ‘Dat je ze kunt herkennen is dus wel nuttig’, zeg Hol, en dat is gemakkelijk: de tijgermug is groter dan onze reguliere muggen en ze hebben karakteristieke witte streepjes op de voorpoten. ‘Sla maar dood, er zijn er toch genoeg.’
Dit verhaal is onderdeel van de zomerserie van Recharge waarin lezers de kans kregen om zélf een vraag aan wetenschappers te stellen. De redactie van Recharge gaat vervolgens met wetenschappers van de Radboud Universiteit in gesprek om antwoorden op te halen. Dit keer was de vraag: wat kun je doen tegen de muggenplaag deze zomer?
Wil jij ook iets weten van een van onze wetenschappers? Stel je vraag via recharge [at] ru.nl (recharge[at]ru[dot]nl)