Wat zeggen wetenschappers over 5 jaar corona?

Vivienne Matthies-Boon – Hoogleraar wijsgerige ethiek en politieke filosofie

Waar de coronapandemie vijf jaar geleden in Nederland begon met een grote mate van solidariteit, is daar inmiddels weinig meer van over. Dat komt door een keuze in het regeringsbeleid, zo vertelt Vivienne Matthies-Boon, hoogleraar Wijsgerige Ethiek en Politieke Filosofie aan de Radboud Universiteit. ‘De Nederlandse overheid koos in het coronabeleid voor individuele verantwoordelijkheid. En dat zorgde voor een politiek van onverschilligheid en een afbraak van onderling begrip’, legt ze uit. Een keuze waar vandaag de dag met name Langdurige Covid-patiënten hinder van ondervinden. ‘Onze overheid startte geen campagne om de bevolking over Langdurige Covid te informeren, terwijl er al veel over de medische effecten bekend was. Daardoor is het onbegrip voor deze aandoening in stand gehouden.‘

De ethische en sociaal-politieke gevolgen voor mensen met Langdurige Covid zijn volgens Matthies-Boon nog altijd groot. ‘Zij komen nu buiten de samenleving te staan omdat ze niet het risico op herbesmetting kunnen lopen. Elke herbesmetting maakt de kans op alle langetermijngevolgen van Langdurige Covid groter. Vandaar dat zij er baat bij zouden hebben als het dragen van mondmaskers op bepaalde openbare plekken wordt genormaliseerd. Langdurige Covid is dus niet alleen een groeiend medisch probleem, maar ook een sociale en politieke kwestie.’ Lees meer…

Sander Chan – universitair docent milieukunde

Het was een surrealistisch beeld tijdens de eerste lockdown: terwijl iedereen thuis zat en er minder vervoer was, verbeterde de luchtkwaliteit - met name in de steden. Bood de pandemie misschien een kans voor het klimaat, zo vroeg onderzoeker en universitair docent internationale milieupolitiek Sander Chan zich af. Samen met collega-onderzoekers onderzocht hij wat er tijdens de pandemie wereldwijd gebeurde met de klimaatambities van bijna 800 steden. Chan: ‘We ontdekten dat de klimaatbeloften van 80% van de steden overeind bleven of zelfs versterkt werden. Ruim twee op de vijf steden vergrootte zelfs hun klimaatambities. Klimaatbeleid van steden bleek dus behoorlijk bestand tegen deze crisis.’ 

Volgens Chan gaat het om een belangrijke bevinding. ‘Want het aantal crises stapelt zich de laatste jaren op, denk aan de energiecrisis’, legt hij uit. ‘Opvallend daarbij was dat Afrikaanse en delen van Azië vaak ambitieuzer zijn dan steden in Europa of Amerika, ondanks hun slechtere financiële situatie. Dat komt waarschijnlijk omdat zij de impact van klimaatverandering veel sterker voelen dan wij. Gezondheidsmaatregelen kunnen ook klimaatmaatregelen zijn en omgekeerd. Als het mes aan meerdere kanten snijdt, zorgt dat voor een enorme push.’

Lotte Jensen – hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis

Wie naar de geschiedenis kijkt, ziet dat een samenleving vaak hetzelfde reageert op rampspoed. Een van de kenmerken bij het ‘prototypische verloop van een ramp’, zoals historica Lotte Jensen het noemt, is dat er na verloop van tijd scheurtjes ontstaan in het eenheidsgevoel. ‘Wie is er schuldig aan dit drama?’ 

Bij epidemieën is het óók standaardprocedure dat de solidariteit begint te wankelen. Je kon er dus op wachten dat het ontroerende applaus voor de zorg ten tijde van corona vlot zou worden gevolgd door protesten. ‘Bij de cholera-epidemie werd in 1849 de Amsterdamse kermis afgeblazen uit angst voor verspreiding van de ziekte. Toen kwamen de kermisondernemers en kroegbazen in opstand omdat ze hun omzet in rook zagen opgaan. Precies hetzelfde zag je gebeuren bij horecaondernemers na de coronamaatregelen.’

Waarin epidemieën verschillen van andere rampen, is dat we ze liever vergeten. Er is weinig heroïsch om op terug te kijken. Terwijl een watersnood juist kan leiden tot een positief zelfbeeld. ‘De strijd met het water heeft slachtoffers gekost, maar hé, wij Nederlanders zijn wel de beste dijkenbouwers van de wereld. Dat is ons narratief dat we klaar hebben liggen, maar voor de covidpandemie gaat dat niet op. Dat is geen periode om trots op te zijn.’

Lotte Jensen publiceerde in 2024 het boek 'Rampen'. Lees meer over haar onderzoek

Waar ben jij benieuwd naar?

In de serie 'Wat zeggen wetenschappers over' staat elke keer een actueel thema centraal. Heb jij ook een suggestie waar meerdere wetenschappers van de Radboud Universiteit hun mening over kunnen geven? Stuur een e-mail naar recharge [at] ru.nl (recharge[at]ru[dot]nl) en wie weet buigen wetenschappers zich binnenkort over jouw ingezonden onderwerp.