Afvallen met Ozempic: wassen neus of wondermiddel? | Lezing en gesprek met hoogleraar Passende zorg Tijn Kool en medisch ethicus Gert Olthuis

Waarom is Ozempic nodig?

Overgewicht en obesitas vormen een toenemend probleem voor onze samenleving. Bijna de helft van de Nederlanders heeft overgewicht, waarvan 15 procent obesitas. Bij obesitas is het niet alleen zo dat je te zwaar bent, maar gaat het ook om het verhoogd risico op andere ziektes zoals hart- en vaatziekten, kanker of depressie. Het kost ongeveer tachtig miljoen euro per jaar om hiermee om te gaan. Dit zijn niet alleen de zorgkosten, maar ook bijvoorbeeld het geld voor uitkeringen. 

We zien dan ook dat medicatie als Ozempic, de zogenaamde semaglutide medicijnen, steeds populairder worden. Zo werd Ozempic in 2024 al honderdduizend keer meegegeven door apotheken. Volgens Kool is er nog veel onderzoek nodig om de effecten van Ozempic als afslankmiddel goed in kaart te brengen. 

Is het bieden van Ozempic als afslankmiddel passende zorg?

Allereerst moeten we kijken naar de financiële factoren, aldus Kool. Hij wees eerder al op het feit dat de maatschappelijke kosten voor obesitas ongeveer tachtig miljoen zijn. Een andere factor is dat de zorg houdbaar moet blijven. De zorgvraag zal zo groot worden dat we een tekort krijgen, zowel in medicijnen als zorgpersoneel. De vraag is echter in hoeverre dit zal gebeuren. Enerzijds doen deze middelen een beroep op de zorgcapaciteit. Bij het gebruik van Ozempic is het namelijk het verstandigst om door een medisch professional begeleid te worden. Anderzijds kan het de zorg ook verlichten, omdat mensen met obesitas minder klachten kunnen krijgen door het gebruiken van Ozempic. Een laatste factor is de milieubelasting. Als we de klimaatdoelen willen bereiken, moeten we bewuster omgaan met zorg. Voorlopig onderzoek laat zien dat de milieubelasting van deze middelen niet opwegen tegen de belasting van de extra zorg die mensen met obesitas nodig hebben.

Er moet volgens Kool dus veel worden meegenomen in de vraag of dergelijke afslankmiddelen passende zorg is. In zekere zin is het dat wel, stelde Kool vervolgens. Er moeten echter wel duidelijke grenzen komen van wie er wel en wie geen recht hebben op het middel. Een andere belangrijke factor van passende zorg is dat patiënten duidelijke informatie krijgen. Daarvoor zijn communicatiemiddelen heel belangrijk. We moeten volgens Kool mensen de keuze geven voor alternatieve afslankmiddelen die aansluiten bij de leefomgeving en wensen van de patiënt. 

Een nieuw gezondheidsbeleid

Tenslotte wees Kool op het feit dat ongezonde voeding erg dominant is in onze samenleving. Dit is één van de redenen waarom overgewicht en obesitas een toenemend probleem vormen. De overheid heeft volgens Kool de plicht om hier actiever in op te treden. Het systeem in Nederland zou moeten veranderen en daarvoor hebben we een moedige overheid nodig.

De obesogene samenleving

Olthuis begon zijn lezing met het feit dat we tegenwoordig in een obesogene samenleving leven. Dit houdt in dat we in een samenleving leven die ongezond eten ontlokt. Dit zorgt ervoor dat mensen dikker worden. Dit hangt volgens Olthuis samen met verschillende factoren, waaronder: sociale economische factoren, sociale culturele factoren en de voedselomgeving. Deze factoren zijn met elkaar verbonden. “Dit maakt dat we in een sociale context leven die het makkelijk maakt om dik te worden,” verklaarde Olthuis. 

Is obesitas een ziekte?

Volgens Olthuis hangt het antwoord op deze vraag af van de definitie die we aan het woord ‘ziekte’ geven. In het Engels bestaan er drie verschillende termen voor ziekte: illness, disease en sickness. Bij illness gaat het om een subjectieve ervaring, zoals: pijn, angst, lijden, etc. Disease daarentegen gaat over wat er objectief in het lichaam gebeurt en wat we kunnen meten. Terwijl sickness op sociale normen en rollen, verwachtingen en beleid duidt. 

Wat Olthuis hiermee wilde laten zien, is dat het concept wat we van ziekte hanteren, bepaalt hoe we naar een ziekte kijken en hoe we met een ziekte omgaan. Op dit moment is dat concept nog erg gericht op het biomedische, waardoor obesitas inderdaad als een ziekte gezien kan worden. Maar volgens Olthuis begint dit concept langzaam te verschuiven doordat de sociale factoren ook een enorme invloed hebben op hoe we tegen obesitas aan kijken en hoe we ermee omgaan. 

Is Ozempic de ideale uitweg?

Volgens Olthuis is Ozempic een goede oplossing, maar zou het beter zijn om een goed beleid te ontwikkelen om overgewicht en obesitas op een andere manier op te lossen. Obesitas is volgens hem dan ook niet een medisch probleem, maar een gemeenschappelijk probleem. Als we ons alleen richten op Ozempic als een snelle oplossing, blijven we steken in een te eenzijdig, biomedisch beeld van ziekte. Het is veel breder dan louter de gezondheidszorg volgens Olthuis.

Kool sloot zich aan bij Olthuis. Zo stelde hij: “Gezondheid wordt door meer bepaald dan alleen de zorg, het pleit voor een brede benadering en het is niet alleen een medisch probleem.” Daarbij voegde hij toe dat het veel van mensen vergt om hun gedrag aan te passen, omdat we in een samenleving leven waarin ongezond gedrag gemotiveerd wordt. 

Aankondiging

Afvallen zonder dieet of drastische levensstijl aanpassingen? Het kan met het wondermiddel Ozempic! Dat is wat influencers beweren. Het afslankmiddel Ozempic is aan een ongekende opmars bezig. Dit diabetesmedicijn wordt volop gebruikt door mensen die willen afslanken. Is het te mooi om waar te zijn? Wat als een medicijn mensen juist ervan weerhoudt gezonder te gaan leven? Kom luisteren naar onder andere hoogleraar Passende zorg Tijn Kool en medisch ethicus Gert Olthuis en bekijk de Ozempic-hype met een nieuwe blik.

Half Nederland is te zwaar

De helft van de volwassenen in Nederlanders heeft overgewicht, waarvan zo’n 15% ernstig. Het middel Ozempic lijkt de ideale oplossing. Dit diabetesmedicijn heeft als bijwerking dat je je minder hongerig voelt. Iedereen aan de Ozempic zou je denken. Toch is het niet zo eenvoudig: Ozempic pakt de onderliggende oorzaken van overgewicht niet aan. Het slikken van afslankmiddelen kan zelfs verhullen dat een levensstijlverandering nodig is. Bovendien is dit medicijn eigenlijk ontwikkeld voor mensen met diabetes, en het is nog duur ook. Wat gebeurt er met hen als hun medicatie zo populair wordt dat er tekorten ontstaan? 

Maakbaarheid

Beroemdheden en influencers prijzen Ozempic aan als wondermiddel: gezonder en mooier door het leven zonder al te veel offers te brengen. De populariteit van afslankmiddelen past bij het idee dat onze gezondheid maakbaar is. Het is een kwestie van de juiste pillen, niet van hard werken. Ook het feit dat gewicht en gezondheid veel te maken hebben met sociale ongelijkheid, blijft vaak onbenoemd. Wat zegt de populariteit van afslankmiddelen als Ozempic over hoe wij denken over wat gezondheid, schoonheid en goede zorg is? Zijn afslankmiddelen de enige optie in een land waar overgewicht toeneemt en de druk op de zorg steeds maar groter wordt? En waar ligt de verantwoordelijkheid voor het hebben en behouden van een gezond gewicht?

Hoogleraar passende zorg Tijn Kool en medisch ethicus Gert Olthuis gaan in gesprek over de zon en onzin van Ozempic. Kom luisteren en stel je vragen.

Over de sprekers  

Tijn Kool is hoogleraar passende zorg aan het Radboudumc. Hij onderzoekt hoe zorgverleners het best geholpen kunnen worden om passende zorg te leveren en niet-gepaste zorg te verminderen. 

Gert Olthuis is medisch ethicus aan het Radboudumc. Hij is onder meer deskundig op het gebied van medische ethiek, zorgethiek, medische geesteswetenschap en (bio)medische educatie.