Bosbranden en de mens. Vijand of vriend? | Radboud Reflects @Go Short met filosoof Martin Drenthen en ecoloog Bjorn Robroek

Natuurbeheer als aanjager

Bosbranden zijn er altijd veel geweest, maar ze worden de laatste tijd wel vaak heviger. Dit heeft te maken met onze natuurbeheer manieren, zoals bijvoorbeeld het laten liggen van brandbaar materiaal, zoals dood hout. En paradoxaal genoeg zorgt ook het tegenhouden van bosbranden dat, als er een keer een brand is, er zoveel opgebouwde brandstof is dat deze extra hevig is. 

Schadelijk

De natuur is heel veerkrachtig en herstelt wel weer na een brand. Het hangt af van het soort ecosysteem of dit snel herstelt of dat dit heel lang duurt. Het zijn de mensen die het over schadelijk of onschadelijk hebben volgens Robroek. Milieufilosoof Martin Drenthen meent dat bosbranden wel degelijk schadelijk kunnen zijn voor de natuur, ook al vindt de natuur er inderdaad zelf niks van. We hebben lang gedacht dat vuur niet thuishoort in ecosystemen, maar dat is niet waar. Sommige soorten, zoals sequoia’s, hebben brand nodig om zich te kunnen voortplanten. En dit geldt ook voor sommige ecosystemen. Dus zowel bosbranden, als het tegengaan van bosbranden en het stilleggen van dit natuurlijke proces kan schadelijk zijn voor een ecosysteem.

In de kiem smoren

Mensen gebruiken al heel lang brand om ecosystemen te beheren. Zo zijn de prairies in Noord-Amerika vroeger in stand gehouden door gecontroleerde branden. Branden worden gebruikt om successie terug te zetten, dus om een ecosysteem in een andere (jongere) fase te houden. Denk maar aan de heidevelden die bossen zouden worden zonder begrazing en zonder regelmatig afbranden van de heide. Vaak gebeurt dit om een natuurgebied beter te kunnen exploiteren. Brand zorgt voor verjonging en zorgt voor nieuwe voedingsstoffen. Deze manier van natuurbeheer met bosbranden kan een hele duurzame manier zijn van omgaan met de natuur.

Vernietigende kracht

Vuur heeft ook een grote vernietigende kracht en is slecht beheersbaar. Het controleren van vuur vraagt veel maatregelen. Het zit Nederlanders in het bloed om de oncontroleerbare natuur te willen beheersen. Denk maar aan de brandcorridors in alle bossen. Brand mag er zijn, maar niet al te veel. Het is dus een vorm van natuurbeheer waarbij we het idee hebben dat we het (half) natuurlijke landschap van Nederland moeten beschermen en strak in de hand moeten en kunnen houden. Beheer is dan zorgen dat er precies groeit en leeft wat wij mensen willen en denken dat er hoort. 

Rewilding

Martin Drenthen vertelde dat er de laatste jaren een nieuwe vorm van natuurbeheer is opgekomen waarbij men meer echt de natuur de ruimte wil geven. Het gaat dan van een vorm van ‘tuinieren’ naar echt de natuur zijn gang laten gaan. Dat betekent echter wel dat er ecosystemen en soorten verdwijnen. De zogenaamde ‘rewilder’ zal er dus bij bosbranden op vertrouwen dat de natuur zich wel weer herstelt. Misschien komt niet dezelfde natuur terug, maar wel een sterk ecosysteem dat past binnen de huidige omstandigheden. Probleem hierbij is wel dat er in West-Europa een sterke versnippering is van de natuur, want hierdoor is er weinig mobiliteit van soorten.

Bedreiging van mensen

Zeker grote branden, die we moeilijk kunnen controleren en die vaak worden aangewakkerd door de manier waarop mensen het land gebruiken, kunnen heel bedreigend zijn voor mensen. Denk maar aan branden dicht bij bebouwing, of waarbij bebouwing verwoest wordt. Maar ook landbouwgebieden kunnen erdoor bedreigd worden. Dus een brand die voor een ecosysteem verjongend kan werken en kan schoonmaken, kan tegelijk heel verwoestend zijn voor mensen en hun bezittingen.

Aankondiging

Oorspronkelijke tekst.

Let op: pas publicatiedatum aan naar datum programma.
Archiefdatum aanpassen, zelfde als vervaldatum.