De angstige student | Academic Affairs met hoogleraar Studentenwelzijn Marjolein van de Pol en lid van studentenraad FTR Noortje Schonck

Butsen en schrammen

Leijenhorst vroeg welke factoren hierbij een rol spelen. Van de Pol gaf aan dat de hoeveelheid comfort en gemak in de laatste jaren enorm zijn toegenomen. Dingen die je graag wilt, zijn gemakkelijk voorhanden. We zijn daardoor minder gewend aan ongemakken, butsen en schrammen. Maar hiermee omgaan heb je nodig om veerkrachtig te worden t.a.v. toekomstige uitdagingen. Als je weinig ervaring hebt met het verdragen van ongemak, kun je daar angstiger van worden – angst en ongemak worden dan ook bijna synoniem. Leijenhorst: In hoeverre speelt de geïndividualiseerde samenleving hierbij een rol? Van de Pol: “Niet alleen individualisme, maar ook met wie je je kunt vergelijken is toegenomen: niet alleen met de mensen in jouw klas of in de buurt, maar met de hele wereld. En je ziet alleen maar mooie esthetische beelden, of juist hele zielige. Normaliteit zie je maar zelden.” 

Social Media – blessing and curse

Leijenhorst: En de rol van social media? Van de Pol: “Die zijn zowel a blessing as a curse: er is veel meer beschikbaar, maar je kunt je ook met meer mensen vergelijken – en fact-checking is erg moeilijk.  Als huisarts weet ik uit ervaring dat als je mensen kunt aanleren om het vergelijken wat meer achterwege te laten, het beter met ze gaat. Er is ook een inflatie in taal ontstaan. Heel vaak horen mensen dingen zeggen als ‘vorige week was ik een beetje depressief’, ‘ik ben een beetje ADHD’ of ‘ik ben wat manisch.’ Als je die termen continu bezigt, gaat de betekenis ervan verloren. En het maakt het moeilijker om in gesprek te gaan over wat er precies speelt.” De balans zit voor Van de Pol in de taal: Gevoelens zijn echt, die moet je niet ontkennen. Tegelijk is het belangrijk om samen kijken of er een perspectief toegevoegd kan worden, om op een genuanceerdere manier te kijken naar de situatie. “Daar zijn we ook voor als onderwijsinstantie, om perspectieven toe te voegen. Er is geen wondermiddel, maar wat helpt is om te kijken naar een situatie die wat verder in het verleden ligt en je af te vragen: hoe zag ik het toen, en hoe zie ik die situatie nu? Dan heb je meer afstand. Iedereen kent situaties waarvan je zegt: dit durfde ik eerst niet en nu wel. Wat hielp jou om die transitie te maken? Docenten kunnen daarbij helpen door de taal die ze gebruiken. Door, als vergelijking, wanneer iemand zegt “Wat als het gaat regenen?” niet te reageren met “Maak je geen zorgen, het gaat niet regenen”, maar met “We kunnen een paraplu meenemen.” 

Laagdrempelig project

Noortje Schonck was studentassessor bij de faculteit FTR: een onafhankelijke student die advies geeft aan het faculteitsbestuur. Ze vertelde dat ze van studieadviseurs begreep dat er best veel studenten waren met psychische problemen, en docenten die zeiden “ik kan dit niet oplossen, ik ben geen zorgverlener”. Schonck heeft toen een project geïnitieerd waarin iedere twee weken een laagdrempelige activiteit georganiseerd wordt zoals spelletjes, sporten, of wandelen: je gaat samen iets doen, maar de mogelijkheid bestaat om met organiserende studenten te praten. Je mag er gewoon zijn zoals je bent, en je leert nieuwe mensen kennen. Wat Schonck er vooral mooi aan vindt is dat er een cultuur gecreëerd is waarin je er mag zijn ook als je je niet gezellig voelt, en dat je over je problemen kunt praten maar dat dat niet per se hoeft. 

Trigger warnings

Vervolgens ging het gesprek over trigger warnings. Schonck gaf aan dat veel studenten blij zijn met trigger warnings, maar dat het ook belangrijk is dat de docent geen hulpverlener wordt. Wel is het belangrijk dat er in college ruimte is om uit te spreken dat je iets lastig vindt. “Bij filosofie gaat het vaak om rationele discussies, en als je net een heftige ervaring hebt ondergaan, kan dat schuren. Maar docenten hoeven geen oplossingen te bieden, alleen aangeven dat er ruimte is voor die ervaringen. Hierdoor ontstaat het gevoel dat je het niet “verkeerd” hebt gedaan.” 

Alles wat aandacht krijgt, groeit

Van de Pol is geen voorstander van trigger warnings. “Alles wat je aandacht geeft, groeit. Gevoelens mogen er zijn, maar laten we ervoor waken dat we alleen nog maar over gevoelens en meningen praten. Want wat “ik” vind, is vaak niet zo belangrijk. Schonck vulde aan dat ze ook geen voorstander is van trigger warnings, maar dat ze het belangrijk vindt dat er ruimte is voor studenten om uit te spreken dat het niet goed met ze gaat. Daar is Van de Pol het mee eens: “Er is een heel oordelende omgeving aan het ontstaan, en die maken we erger met trigger warnings. We hebben de neiging om de deur dicht te doen voor gevoelens, maar het gaat nu eenmaal af en toe niet goed en het is belangrijk dat dat mag.

Verwachtingsmanagement

Voor het publiek de kans kreeg om vragen te stellen, ging het gesprek nog even over zorgplicht. Want hoever reikt die? Van De Pol sprak over het belang van verwachtingsmanagement door de universiteit, door direct aan te geven wat zij wel en niet kunnen doen en wat ze van studenten verwachten. Dat omvat ook de eerlijkheid om te kunnen zeggen dat een academische omgeving misschien niet bij een student past. Schonck was het daarmee eens, zolang studenten aan het begin wel een kans wordt gegeven om te wennen. 

Aankondiging

Waarom zijn studenten tegenwoordig angstig en gestrest? En wat kan de universiteit daar aan doen? Worden studenten overvraagd qua studie, werk en andere verplichtingen? Of leggen ze voor zichzelf de lat te hoog? Zijn het de grote maatschappelijke problemen waar ze onder gebukt gaan? Of is er iets anders aan de hand? Kom luisteren naar hoogleraar Studentenwelzijn Marjolein van de Pol en lid van studentenraad FTR Noortje Schonck en praat mee hoe we het tij kunnen keren en hoe studenten veerkrachtig kunnen worden.

De angstige student

Angstproblematiek en mentale druk nemen toe onder jongeren, en studenten vormen hierop geen uitzondering. Hoe komt angst specifiek tot uiting in de dagelijkse realiteit van het hoger onderwijs? Zijn studenten bijvoorbeeld minder actief in college uit angst om fouten te maken? De angstproblematiek onder studenten brengt ook uitdagingen met zich mee voor docenten en universiteiten. Moet je bijvoorbeeld gehoor geven aan verzoeken om trigger warnings in colleges, of versterkt dit juist de problematiek? Is het wenselijk om beleid te maken dat breed toepasbaar is, of bestaat er geen one size fits all en vraagt dit om maatwerk? En hoe ondersteun je studenten die worstelen zonder de academische normen te verlagen? 

Generatie angststoornis

De mentale gezondheid van Nederlandse studenten staat steeds meer onder druk, blijkt keer op keer uit onderzoek. Ruim 60 procent ervaart een vorm van studiestress of prestatiedruk, en kampt regelmatig met depressies met uitval tot gevolg. Ondanks initiatieven om deze problemen aan te pakken, blijkt het moeilijk om tot duurzame oplossingen te komen.  Is er sprake van een generatie angststoornis, of worden situaties sneller als zodanig gelabeld? En wat zijn meer structurele oorzaken van deze zorgwekkende trend?

Directeur onderwijs FFTR Cees Leijenhorst modereert het gesprek. 

Over de spreker

Marjolein van de Pol is hoogleraar Studentenwelzijn en opleidingsdirecteur geneeskunde, een functie die zij combineert met klinisch werk in de huisartsenpraktijk en haar rol als docent. 

Noortje Schonck is masterstudent filosofie en lid van de facultaire studentenraad FTR. Hier initieerde zij het project ‘studentenwelzijn FTR.’