De rennende mens | Lezing en gesprek met socioloog Hidde Bekhuis en fysioloog Maria Hopman

Maria Hopman zette tijdens de hardloopavond in LUX de talloze gezondheidsvoordelen van het hardlopen nog een keer op een rijtje. Ze wees op de positieve invloed op tientallen ziektes die samenhangen met te weinig bewegen, zoals diabetes, hartziektes, suikerziekte of aandoeningen die samenhangen met een haperend immuunsysteem. Wie hardloopt is minder vaak ziek en vermindert het ziekteverzuim, vatte ze samen. Een en ander hangt samen met een verhoogde hartactiviteit en het intensiever rondpompen van het bloed door het lichaam. 

Bijna iedereen in de afgeladen zaal doet dit weekend mee met de Zevenheuvelenloop, en die kon ze geruststellen: een belangrijk negatief effect van het hardlopen - oververhitting - wordt dankzij het herfstseizoen getemperd. Bij de finish meet de gemiddelde loper twee graden meer dan bij de start, zo’n 39 graden. Maar het wordt pas riskant bij meer dan 40, 41 graden, zo schetste Hopman het geringe risico dit weekend. Sowieso nuanceerde zij de negatieve effecten van het intensief sporten. Alleen wie extreme afstanden loopt, en dat voor langere tijd, kan schadelijke effecten ondervinden, aldus Hopman.

Risico op hartinfarct

Hoe zit het met het risico op een hartinfarct, aldus een vraag van een lid van Nijmegen Atletiek aan Hopman. De hoogleraar Integratieve Fysiologie wees erop dat een hartinfarct zich inderdaad vaker voordoet dan thuis: het treft een op de honderdduizend lopers, dus één keer op drie jaar Zevenheuvelenloop. Dit jaar verschijnen zondag zo’n 28.000 lopers aan de start voor de 15 kilometer op zondag, en nog eens zo’n 8.000 in de nachtloop op zaterdag (7 kilometer). Het iets hogere risico wordt gecompenseerd door de relatief veilige omgeving waarin het infarct toeslaat: de hulpdiensten zijn er tijdens een loop immers sneller bij dan thuis. 

Blijf je inspannen, ook op latere leeftijd, adviseert Hopman: trainen en wedstrijden bieden bovenop alle voordelen ook nog een extra alarmknop voor eventueel gezondheidsfalen. Een keertje een mindere training zegt nog niks, maar als je langere tijd onderpresteert ten opzichte van je gemiddelde trainingsprestaties, dan zou je je eens tot de huisarts kunnen wenden. Hopman: ‘Het intensief sporten is een goede graadmeter voor de stand van zaken in je lichaam. Het leert je beter naar je lichaam te luisteren.’

Hardloopmaatjes

Gespreksleider Cees Leijenhorst legde socioloog Hidde Bekhuis een paar ogenschijnlijke paradoxen voor: hardlopen is een individuele sport, die we vaak beoefenen in groepjes, waarbij de inspanningen worden bekroond met massaal bezochte wedstrijden. En met hardloopapp Strava delen heel veel lopers hun inspanningen met anderen, en leveren er commentaar op. Bekhuis onderstreepte de sociale kanten van het hardlopen. Veelal in gunstige zin, omdat bijvoorbeeld trainen met een maatje of in een hardloopgroep enige sociale druk oplevert om op te draven.  

Een negatief effect kan de stress zijn die samenhangt met de gadgets: ze kunnen bevorderlijk zijn, en het kán verstandig zijn om met een app te trainen op je maximale hartslag. Maar ook hier: overdrijf het niet. Hopman vergeleek dit met een app die uitmaakt of je al dan niet goed hebt geslapen, waarna je na herhaaldelijke negatieve uitslagen nóg slechter gaat slapen. ‘Raak er niet gestrest van. Luister vooral naar je lichaam.’ Ook Bekhuis is beducht voor al die hartjes op Strava waarmee hardlopers elkaars prestaties becommentariëren. ‘Je moet lopen omdat je het leuk vindt, niet vanwege Strava.’   

Blijven bewegen

Het leuke van bewegen moeten we vanaf de jongste leeftijden benadrukken, aldus Bekhuis. Hij brak een lans voor aandacht voor ‘beweegwijsheid’, te beginnen in de peuterspeelzalen. Ook in het basisonderwijs kan dit de kinderen in beweging zetten, naast het op die leeftijd niet te onderschatten goede voorbeeld van de ouders. In het voortgezet onderwijs zijn de peers van grotere invloed, naast gymdocenten. Bekhuis signaleerde dat de aandacht voor beweegwijsheid in het onderwijs maar moeizaam van de grond komt. Men acht het maar moeilijk om het resultaat ervan vast te stellen, zo wees hij op een van de belangrijkste hobbels.

In de week na de Zevenheuvelenloop kunnen de debutanten een onderzoek tegemoet zien, waarin Bekhuis samen met zijn onderzoeksgroep wil nagaan wat deze mensen heeft aangemoedigd om zich in te schrijven. Hoe krijg je mensen in beweging, aldus een van de onderzoeksvragen van Bekhuis, maar ook: hoe houd je het vast? Hoe kun je de omgeving beïnvloeden om mensen in beweging te krijgen? De hoop van Bekhuis is dat velen binnen de onderzoeksgroep instemmen met een vervolg. Eén keer meedoen zet nog geen zoden aan de dijk, weet Bekhuis, zelf een intensief hardloper. Hoe houd je de samenleving in beweging, is voor hem een minstens zo belangrijke vraag. 

Aankondiging

Hardlopen is ongekend populair. Kijk maar naar de Zevenheuvelenloop die ook dit jaar in recordtijd was uitverkocht. Wat is de aantrekkingskracht van hardlopen? Wat doet het met je lichaam, je brein, je mentale gezondheid en je sociale leven? Wat zegt de hardloop-hype over onze maatschappij? En is er ook zoiets als te veel van het goede als het op bewegen aankomt? Kom luisteren naar socioloog Hidde Bekhuis en fysioloog Maria Hopman en denk mee over wat hardlopen met ons doet.   

Hardlopen en je lichaam

Zitten is het nieuwe roken. Toch is het voor veel mensen moeilijk om in beweging te komen en te blijven. Vroeger moesten de meeste mensen fysiek zwaar werk doen en kregen dus genoeg lichaamsbeweging. Tegenwoordig hebben mensen vaker een kantoorbaan en een auto, waardoor lichaamsbeweging niet meer zo vanzelfsprekend is. Hoeveel beweging is genoeg? Is hardlopen eigenlijk wel altijd zo goed voor je, en waar ligt de grens dan? Moet je speciaal gaan sporten, of is de auto laten staan en de trap in plaats van de lift nemen voldoende? En als je nu een bloedhekel hebt aan rennen, hoe kom je dan toch van de bank af?

Zinnen verzetten

Is het hardlopers alleen om de fysiologische voordelen te doen, of spelen er ook andere drijfveren mee? Voor veel mensen is hun hardlooprondje ook een manier om even de zinnen te verzetten. Wat doet hardlopen met onze mentale gezondheid? Krijg je een beter sociaal leven door hard te lopen, of is het juist meer iets voor introverten? En is hardlopen meer iets voor hoger opgeleiden of juist een grote maatschappelijke verbinder? 

Socioloog Hidde Bekhuis en fysioloog Maria Hopman gaan in gesprek over de rennende mens. Kom luisteren, denk mee en stel je vragen. 

De voertaal is Nederlands. 

Over de sprekers

Hidde Bekhuis is socioloog aan de Radboud Universiteit. Hij doet onder andere onderzoek naar hoe mensen hun leven lang actief kunnen blijven. In het bijzonder kijkt hij hierbij naar de invloed van transities (bijvoorbeeld de overgang van basisschool naar middelbare school, of het stichten van een gezin) in iemands leven, en de invloed van (online) sociale netwerken. 

Maria Hopman is hoogleraar Integratieve Fysiologie aan het Radboudumc in Nijmegen. Ze doet onderzoek naar het verband tussen activiteit, inactiviteit en het ontstaan van chronische ziekten. Met haar onderzoek wil ze mensen in beweging krijgen, voorkomen dat ze ziek worden en inzicht bieden in de mechanismen die ten grondslag liggen aan de rol van bewegen in ziekte en gezondheid.