Nort Vlemmix, Joël Hendrix, Josette Wolthuis, foto Ramon Tjan
Nort Vlemmix, Joël Hendrix, Josette Wolthuis, foto Ramon Tjan

Friends voor altijd | Lezing en gesprek door film- en televisiewetenschapper Josette Wolthuis en communicatiewetenschapper Joël Hendrix

‘How you doin’, of ‘We were on a break’. Wie kent deze zinnen uit Friends niet? Hoe kan het dat dertig jaar na de eerste aflevering de beslommeringen van Ross, Rachel, Phoebe, Monica, Joey en de onlangs overleden Chandler nog steeds populair zijn; ook bij jongere generaties? En dat terwijl de serie vaak een achterhaald beeld van diversiteit laat zien dat niet meer past bij huidige ideeën over diversiteit, gender en sociale klasse. Leer van film -en televisiewetenschapper Josette Wolthuis en communicatiewetenschapper Joël Hendrix wat Friends zo onverslijtbaar maar ook controversieel maakt en wat dat zegt over onze huidige maatschappij.

Video | Podcast 

Collegezalencomplex | Radboud Reflects Bekijk de aankondiging.

Verslag - Friends: comfort of oncomfortabel?

Door Liza Görlach 

Het maakt niet uit of je nog nooit een aflevering hebt gezien of alle tien de seizoenen bekeken hebt. Hoe je het went of keert: iedereen kent Friends. “Hoe kan het dat deze serie na dertig jaar nog steeds zo populair is?” vroeg moderator en programmamaker van Radboud Reflects, Nort Vlemmix, zich af. Enerzijds is de serie niet meer van deze tijd door haar gebrek aan diversiteit en de onderrepresentatie van bepaalde groepen. Anderzijds kijken miljoenen mensen, waaronder ook jongere generaties, naar de serie. Tijdens deze lezing in het Collegezalencomplex van de Radboud Universiteit werd zowel de populariteit als de problematiek van deze serie toegelicht. Film- en televisiewetenschapper Josette Wolthuis en promovendus communicatiewetenschappen Joël Hendrix, beiden werkzaam aan de Radboud Universiteit, gingen in op dit vraagstuk.

Josette Wolthuis, foto Ramon Tjan
Josette Wolthuis, foto Ramon Tjan

Populariteit

Josette Wolthuis begon haar analyse met een verklaring waarom Friends vandaag de dag nog steeds zó populair is, want zoals de film- en televisiewetenschapper zei “Wie kent Friends nou niet?”. Opvallend is dat er weinig onderzoek gedaan is naar de populariteit van deze serie. Dit komt mede doordat iedereen weet hoe het is om Friends te kijken. Met deze vergetelheid in zowel het dagelijks leven als in onderzoek gaat de serie met slinkse wijze om. Zo beginnen alle afleveringen met de titel “The one with…”. Doordat er zoveel afleveringen zijn, raken delen van de serie in vergetelheid. Dit is een knipoog naar de vergetelheid omdat het refereert naar de bekende vraag ‘Weet je nog die ene aflevering..?” waarvan men vaak de details al vergeten is. Hier zit echter een paradox in, stelde Wolthuis. De neiging om in vergetelheid te eindigen rijmt namelijk niet met de populariteit van de serie.

Comfort

Zo blijven we bij de prangende vraag waarom we naar Friends kijken in een tijdperk waarin we ook series kunnen kijken die gemarginaliseerde groepen wél een stem geven. Dit alles heeft met comfort te maken. “Friends is een serie die je als achtergrond kan opzetten”, verklaart Wolthuis. De serie bestaat uit drie categorieën: setting, esthetiek en verhaal. In de serie wordt gebruikt gemaakt van een aantal locaties die herhaaldelijk terugkomen. Daarnaast zijn er vaste personages in de serie die elk hun eigen karakterkenmerken hebben en waarmee we ons kunnen identificeren.

Joël Hendrix, foto Ramon Tjan
Joël Hendrix, foto Ramon Tjan

Iedere aflevering bestaat vervolgens uit dezelfde verhaalstructuur. In het begin is er een gevoel van stabiliteit en balans, de personages zijn te zien op een vaste locatie en er is overzichtelijkheid. Dan is er sprake van een conflict waardoor de balans wordt verstoord. Deze moet worden opgelost in de tweede akte van de serie, vervolgt Wolthuis. Na de reclame zijn er nog een aantal scenes die leiden tot de climax en dan breekt het einde van de aflevering aan. Deze drie categorieën vormen niet alleen de blauwdruk van Friends, maar voor alle sitcoms. Het gevolg hiervan is comfort. Doordat de serie uit afleveringen bestaan waarvan de verhaallijnen vaak los van elkaar staan, krijgt de kijker een comfortabel gevoel. De kijker weet dat het altijd goed komt.

(On)comfortabele humor?

Daarnaast speelt humor een grote rol in Friends. Hoewel de serie grappig is, kunnen we ons afvragen hoe we ons moeten verhouden tot de grappen die tegenwoordig niet meer kunnen. Sommigen mensen vinden het prima om te stellen dat de serie in de jaren ’90 gemaakt is en kunnen accepteren dat men toen op een andere manier dacht over thema’s als homoseksualiteit of gender. Desondanks waren de makers van de serie er zich van bewust dat sommige grappen niet meer konden. De humor in de serie zoekt dan ook juist de grens op. Het probleem daarbij is echter dat die grenzen in de loop der tijd verschoven zijn. Dit maakt dat ze tegenwoordig voor velen van ons de grens overgaan, verklaarde Wolthuis.

Invloed op onze identiteit

Ook Hendrix ging in op de controverse over diversiteit in Friends: “Een van de punten in de discussies van diversiteit is dat wat we kijken een weergave van de werkelijkheid moet zijn”. Dit gebeurt op drie manieren. Allereerst laat de media zien welke bewegingen er in de maatschappij zijn. Meestal worden vooral de groepen met drijvende kracht op televisie vertoont. Ten tweede speelt televisie een belangrijke rol in onze socialisatie: het proces van opgroeien en het deel worden van de maatschappij. Televisie toont ons hoe we worden gezien in de wereld. Hetgeen we op televisie zien passen we toe op onszelf en anderen. Tot slot gaan we op zoek naar onze eigen groep in de media. We kijken hoe onze groep en andere groepen gerepresenteerd worden. Als je jezelf niet ziet, roept dit gevoelens van machteloosheid op, vervolgde Hendrix.

De manier waarop groepen gerepresenteerd worden, heeft dus invloed op onze identiteit. Twee aspecten komen hierin naar voren. Enerzijds gaat het om herkenning. Het gaat om de mate waarin groepen gerepresenteerd worden. Als je je eigen groep in de media ziet verschijnen, leidt dat tot herkenning. Anderzijds gaat het om respect. Het gaat om de manier waarop een groep gerepresenteerd worden.

Als we deze aspecten toepassen op Friends zien we dat vooral witte heteromannen en -vrouwen zich herkennen. Andere groepen worden amper gerepresenteerd in de serie. Daarnaast worden er veel grappen gemaakt over de groepen die niet aanwezig zijn. Daar kan respect in het geding komen. Hier ziet Hendrix een gevaar in. Dit fenomeen wordt other-deprecating humor genoemd. Het nodigt anderen uit om mee te lachen en zich af te zetten tegen de groep. Dit zorgt ervoor dat mensen zich wellicht dissociëren van bepaalde groepen.

Herzien?

Tijdens de discussie gingen de sprekers wederom in op de humor van Friends waarbij groepen gemarginaliseerd worden. Vandaar dat Vlemmix vroeg of Friends herzien moet worden. Zowel Hendrix als Wolthuis vonden dit een ingewikkelde kwestie. Beiden gaven aan dat er meer diversiteit in de serie moet komen. Tegelijkertijd is de kans groot dat daarbij de humor teloor gaat. Series in de toekomst zouden echter altijd een divers team moeten inzetten, zodat die series wel andere groepen erkennen en respecteren.

Nort Vlemmix, Joël Hendrix, Josette Wolthuis, foto Ramon Tjan
Nort Vlemmix, Joël Hendrix, Josette Wolthuis, foto Ramon Tjan

Aankondiging

‘How you doin’, of ‘We were on a break’. Wie kent deze zinnen uit Friends niet? Hoe kan het dat dertig jaar na de eerste aflevering de beslommeringen van Ross, Rachel, Phoebe, Monica, Joey en de onlangs overleden Chandler nog steeds populair zijn; ook bij jongere generaties? En dat terwijl de serie vaak een achterhaald beeld van diversiteit laat zien dat niet meer past bij huidige ideeën over diversiteit, gender en sociale klasse. Kom luisteren naar film -en televisiewetenschapper Josette Wolthuis en communicatiewetenschapper Joël Hendrix en denk verder over wat Friends zo onverslijtbaar maar ook controversieel maakt en wat dat zegt over onze huidige maatschappij.

Tijdloos

Wat maakt Friends zo tijdloos? Heeft dit te maken met de hoge comfortfactor van de serie, met haar apolitieke en soms haast wereldvreemde karakter? Of komt dit door een nostalgisch verlangen naar een tijd voordat alles misging? Vertegenwoordigt Friends met haar geliefde huiskameruniversum een stabiel tijdperk waar we collectief naar terug verlangen?

Nostalgie vs voortschrijdend inzicht?

Friends is niet zonder controverse. De serie is volgens critici te wit, Monica wordt gefatshamed en de vader van Chandler is als transgender mikpunt van spot. In een tijd waarin diversiteit en representatie zo hoog op de collectieve agenda staan, kan de serie dan eigenlijk nog wel? Wat is het effect op groepen die op een stereotyperende of zelfs spottende manier worden afgebeeld? En is het aan de andere kant niet opmerkelijk dat we ons kijkgedrag hier niet op lijken aan te passen? De serie lijkt hiermee een paradoxale plaats in de hedendaagse cultuur in te nemen, waar nostalgie botst met voortschrijdend inzicht.

Na hun lezing gaan Josette Wolthuis en Joël Hendrix in gesprek over de populariteit en controverse van Friends. Stel ook je eigen vragen.

Over de sprekers

Josette Wolthuis is film -en televisiewetenschapper aan Radboud universiteit en doceert visuele cultuur.  Als onderzoeker ligt haar interessegebied in esthetische aspecten van film en televisie, Nederlandse televisiegeschiedenis, modefilm, het oeuvre van David Lynch, genderstudies en korte animatiefilm.

Joël Hendrix is promovendus communicatiewetenschap aan de Radboud Universiteit. Ze werkt mee aan het project ‘Somewhere over the rainbow: How entertainment media narratives can influence openness towards the LGBTQ+ community,’ waarin wordt onderzocht hoe media stereotype ideeën en voordelen die mensen hebben over ondergerepresenteerde groepen versterken, in stand houden of veranderen.

Contactinformatie

Op de hoogte blijven? 
Schrijf je in voor de nieuwsbrief. 
 

Organisatieonderdeel
Radboud Reflects
Thema
Diversiteit, Filosofie, Kunst & Cultuur, Wetenschap