Jona en de walvis. Van wie is je leven? | Lezing en gesprek met theoloog Annemarieke van der Woude en psycholoog Harold Bekkering

Jona en de Walvis. Van wie is je leven?

Het leven loopt niet altijd zoals je verwacht. Toch hebben veel mensen het gevoel dat zij zelf aan het roer staan. Dit brengt echter wel een grote verantwoordelijkheid met zich mee. Hoe maak ik mezelf gelukkig? Hoe vind ik mijn ware ik? Hoe haal ik het beste uit mijzelf? Ben ik de baas over mijn eigen leven? Misschien is geluk echter niet zo maakbaar en ben je niet de baas over je eigen leven. Van wie is ons leven? In dit programma van Radboud Reflects gingen theoloog Annemarieke van der Woude en psycholoog Harold Bekkering in op deze vraag aan de hand van het oude bijbelverhaal over Jona en de walvis.

Twee verhalen

Van der Woude opende haar lezing met het voorbeeld van de recente begrafenis van een vader van een goede vriend. In het dorpshuis waar deze man werd herdacht, stond men stil bij zijn wens om onderwijzer te worden. Door het overlijden van diens vader werd hij echter plotseling verantwoordelijk voor het familiebedrijf. Van der Woude vroeg zich af: deze meneer heeft dus niet het pad kunnen gaan dat hij zelf gekozen had. Van wie was het leven van deze man? En van wie was Jona’s leven, die ook min of meer gedwongen werd om iets te doen dat hij niet wilde?

De piramide van Maslow

Waar heeft de mens behoefte aan? De piramide van Maslow categoriseert onze basisbehoeften in een hiërarchische volgorde: we streven pas naar ‘hogere’ behoeften zoals erkenning en zelf-actualisatie, wanneer er aan de ‘lagere’ basisbehoeften is voldaan. Maslow stelt de materiële behoeften als basis en uitgangspunt - zingeving komt in de originele piramide niet voor, maar is daar later aan toegevoegd.

Van individuele naar gemeenschappelijk zingeving

Kunnen we het materiele overstijgen? Om deze vraag te beantwoorden, bracht Bekkering de zelfbeschikkingstheorie in. Deze theorie wordt binnen de psychologie vaak op het individu toegepast, maar vanavond paste Bekkering hem toe op groepsprocessen. De zelfbeschikkingstheorie bestaat uit drie elementen: competentie, autonomie en verbondenheid. Pas wanneer er aan deze drie elementen wordt voldaan, zijn mensen bereid tot actie. Bekkering stelde dat in het verhaal over Jona ‘God iedereen als het ware in beweging zet’.  Mensen kunnen hun individuele ontwikkeling ook deels in de handen leggen van God of – algemener gesproken – gemeenschappelijk welzijn. Bekkering benadrukte dat het verhaal ons leert dat individuele competentie niet het hele verhaal is. Er moet meer aandacht komen voor gemeenschappelijk welzijn. Ook Bekkering eindigde zijn lezing door het belang van anderen te benadrukken: men moet de verbondenheid met anderen koesteren.

Aankondiging

Hoe word ik gelukkig? Hoe vind ik mijn ware ik? Hoe haal ik het beste uit mezelf? Onze cultuur is doordrenkt van het idee dat we zelf verantwoordelijk zijn voor ons falen en slagen, en dat geluk maakbaar is. Maar is dat wel zo? En als het zo is, hoe kunnen we onszelf dan het beste op die weg zetten? Kom luisteren naar theoloog Annemarieke van der Woude en psycholoog Harold Bekkering die het oude bijbelverhaal Jona en de Walvis gebruiken om over deze vragen na te denken.

Jona en de walvis

Jona kreeg van God de opdracht om de mensen in Ninivé te gaan waarschuwen voor hun slechte gedrag. Maar Jona had geen zin, en dus nam hij een boot de andere kant op – die vervolgens in een storm dreigde te vergaan. Als Jona, met een beetje hulp van een walvis, een paar dagen later weer aan land is, gaat hij alsnog naar Ninivé. Een mooi verhaal, goed voor talloze kinderboeken en mooie plaatjes. Maar kunnen we er ook nog iets van leren?

Zelfbeschikking

Waarom doen we de dingen die we doen? Wat motiveert ons? Volgens de psychologische theorie van zelfbeschikking hebben we autonomie, competentie en verbondenheid nodig om onze intrinsieke motivatie te verhogen. Maar is alles wel een kwestie van je eigen wil? Het verhaal van Jona suggereert dat de meeste dingen die we doen uiteindelijk misschien wel andere redenen hebben.

Kunnen we ons eigen leven wel vormgeven? Hoe spelen anderen daarin een rol? En wie gaat de maatschappelijke taken opknappen waar niemand veel zin in heeft? Harold Bekkering en Annemarieke van der Woude verkennen deze en aanverwante vragen onder leiding van programmamaker Liesbeth Jansen. Kom en discussieer mee!

Over de sprekers

Annemarieke van der Woude is theoloog aan de Radboud Universiteit en gespecialiseerd in het Oude Testament. Ze doet onderzoek naar heiligheid in het alledaagse leven en in de bijbel. Daarnaast publiceert ze veelvuldig over euthanasie en het vrijwillig levenseinde.

Harold Bekkering is psycholoog aan de Radboud Universiteit. Zijn onderzoek richt zich op menselijk leren vanuit de neurowetenschappen, robotica, kunstmatige intelligentie en de psychologie. Sociale interacties, motivatie en de werking van ons geheugen staan hierin centraal.