De vergelijking met Sinterklaas
Dat tradities continu veranderen, vergeten we soms, maar die veranderingen gaan meestal ook gepaard met protest. De vergelijking met Sinterklaas is misschien het beste: iedereen viert het en iedereen heeft daarbinnen eigen tradities. In Nederland wordt het feest al sinds de 14e eeuw gevierd, maar verandert sindsdien continu. In de 17e eeuw vonden de protestanten dat een bisschop niet vereerd mocht worden. Dit leidde tot de Opstand der Elfjarigen: kinderen die ramen ingooiden omdat ze het Sinterklaasfeest wilden behouden.
Een speer over de grens
In Rome waren veel tradities religieus, maar het ging vooral om de vorm: processies dienden op een correcte manier te worden uitgevoerd, maar je hoefde er niet per se in te geloven. De Romeinen voerden regelmatig oorlog, en dan was het belangrijk dat de goden aan hun kant stonden. Hierbij hoorde een ritueel van naar de grens lopen en een speer in het rijk van de vijand gooien. Maar op een gegeven moment werd het Romeinse Rijk hiervoor te groot, en men bedacht een zandbak waarin de speer werd gegooid. Inhoudelijk slaat het nergens op, aldus Hekster: het werd ingevoerd om praktische redenen en vervolgens werd er gezegd “dat doen we altijd zo”. Er zijn ook veel voorbeelden van tradities die wel op iets teruggingen, maar verder helemaal nieuw werden uitgevonden.
Drie stichtingsverhalen
Dit zie je vaak bij grote politieke en culturele veranderingen. Zo zijn er drie stichtingsverhalen van de stad Rome, die aanvankelijk naast elkaar bestonden en later door de Romeinen in elkaar werden geschoven om ze tot een coherent geheel te maken. Discussie ontstond alleen als je écht iets nieuws wil doen: toen het christendom kwam, bijvoorbeeld, was er veel verzet. Er werd zelfs een wetstekst opgesteld waarin stond dat het verboden is om “iets ter discussie te stellen dat de ouderen al bepaald hebben”. Maar een wetstekst betekent per definitie dat er iets ter discussie stond. Traditie is een mooie manier om veranderingen acceptabel te maken: een vernieuwing is akkoord als je kunt aanwijzen dat het binnen de traditie past.
Helpdesk Rome
Ook bij de live-opname is er een vraag aan Helpdesk Rome. Dit keer: hebben de Romeinen tips voor mensen die moeite hebben om ’s ochtends uit bed uit te komen? Hekster: “De Romeinen hadden geen elektrisch licht. De dag was ingedeeld van zonsopgang tot zonsondergang. Alleen mensen die bijvoorbeeld op markten werkten, moesten al eerder opstaan. Rijke Romeinen hoefden hun bed überhaupt niet uit te komen als ze dat niet wilden. Het advies van de Romeinen zou dan ook zijn: zorg dat je heel erg rijk wordt, of maak je werkgever duidelijk dat jij in de winter later werkt.”
