Meet the Cyborg | Big Ideas Lecture with artist and cyborg-activist Neil Harbisson

Kunstmatige zintuiglijkheid

Neil Harbisson werd kleurenblind geboren. In 2004 kreeg hij een implantaat waarmee hij kleuren kon ‘waarnemen’ aan de hand van geluidsvibraties in zijn schedel. Inmiddels wordt hij officieel erkend als cyborg door de Britse overheid en een verdediger van ‘cyborgrechten’. Met zijn kunstprojecten stelt hij vragen over hoe we actief kunnen deelnemen in onze eigen evolutie. In een lezing georganiseerd door Radboud Reflects in samenwerking met filmfestival InScience sprak Harbisson over zijn ervaringen als cyborg en zijn visie op de toekomst van zintuigen.

Een nieuw orgaan

‘Ik ben volledig kleurenblind geboren, waardoor ik me nooit kon voorstellen wat kleuren nu precies waren’, begon Harbisson zijn verhaal. Hierdoor raakte hij geïnteresseerd in een theorie van Isaac Newton waarin kleuren werden gekoppeld aan muzieknoten. ‘Ik ontwikkelde een systeem dat ervoor zorgde dat lichtgolven omgezet werden in geluid.’ Dit zorgde ervoor dat hij vibraties van verschillende kleuren kon horen. ‘Ik ben nog verder gegaan: ik heb infrarood en ultraviolet aan het systeem toegevoegd, waardoor ik ook deze kleuren kan waarnemen.’ Zo weet hij nu dat als hij veel ultraviolet ‘hoort’, hij beter uit de zon kan blijven die dag.

Het eerste systeem dat Harbisson ontwikkelde kon hij op- en afzetten. ‘Ik wilde echter dat het een extra orgaan zou worden’, vertelde hij. ‘Daarom ontwierp ik een soort antenne die de vibraties opvangt, die ik in mijn schedel kon plaatsen.’ Het was echter niet mogelijk om medisch-ethische comités te overtuigen om de bijbehorende operatie uit te voeren. ‘Het werd niet als ethisch gezien omdat ultraviolet en infrarood waarnemen niet traditioneel menselijk is’, legde hij uit. Toch vond hij een dokter die bereid was de operatie uit te voeren, waardoor de antenne nu deel is van zijn lichaam. Toen hij een nieuw paspoort moest aanvragen is het hem dan ook gelukt om met de antenne een pasfoto te nemen, waarmee de Britse overheid bevestigde dat de antenne een deel van zijn lichaam is en geen los apparaat.

Cyborgkunst

Met zijn nieuwe orgaan creëert Harbisson wat hij noemt ‘cyborgkunst’. ‘Dit is de kunst van het creëren van nieuwe zintuigen en organen, van het ontwerpen van je waarneming van de wereld.’ Het is kunst binnen het lichaam, legde hij uit, dat de grenzen overschrijdt van de traditionele scheiding tussen kunst, kunstenaar en publiek. ‘Ik kan me kleden op een manier die goed klinkt, en mijn huis ontwerpen in geluiden. Ik kan naar dingen kijken om muziek te componeren’, vertelde Harbisson. ‘De supermarkt is voor mij als een nachtclub en een kunstgalerij een muziekconcert.’ Aan de hand hiervan componeert Harbisson liedjes van salades of zelfs gezichten van mensen. Andersom kan hij aan de hand van muziek schilderijen creëren. Ook kunnen mensen via NFTs toegang kopen tot de antenne, en Harbisson kleuren toesturen. ‘Nieuwe zintuigen creëren zo nieuwe culturen.’

‘Deze creaties zijn geen kunstmatige intelligentie, maar kunstmatige zintuigen’, vertelde Harbisson daarbij. ‘Ik wil geen intelligentie maar een zintuig, waarmee je brein vervolgens zelf intelligentie creëert op een unieke manier.’ Daarbij is de waarneming aan de hand van zijn antenne geen augmented reality maar revealed reality. ‘Het bestond al, maar nu kan ik het waarnemen.’

Naast Harbisson houden meer kunstenaars zich bezig met de ontwikkeling van nieuwe zintuigen. ‘Inspiratie komt voornamelijk van andere diersoorten.’ Als voorbeeld gaf hij een project dat hij uitvoerde in samenwerking met kunstenares Moon Ribas, geïnspireerd op een vorm van communicatie tussen olifanten. ‘We ontwierpen twee tanden, verbonden door Bluetooth, waarvan we er ieder een in ons gebit plaatste. De ene tand vibreerde als de ander op een knop op diens telefoon drukt’, legde hij uit. ‘Zo konden we communiceren via morsecode.’ Daarnaast creëerde kunstenaar en cyborg Joe Dekni een echolocatiesysteem waarmee hij aanwezigheid om hem heen kan voelen zonder zijn ogen of oren te gebruiken. Momenteel werkt Harbisson aan een technologisch orgaan dat ons een tijdsgevoel kan geven.

Van psychologisch naar biologisch verbonden

Naast het creëren van kunst houdt Harbisson zich bezig met het bevorderen van rechten voor cyborgs. ‘We moeten vrij zijn om te kiezen om een cyborg te worden, en hulp van dokters kunnen krijgen. Ook zullen deze nieuwe toevoegingen tot onze lichamen als organen moeten worden beschouwd. Daarnaast moeten we niet ontslagen kunnen worden op basis van deze keuze en recht hebben over wie er toegang heeft tot de nieuwe organen.’.

‘Het doel van cyborgs is om te stoppen met onze omgeving te ontwerpen zodat deze bij ons past, en te beginnen met onszelf ontwerpen zodat we bij onze omgeving passen’, concludeerde Harbisson. ‘De toekomst van cyborgs is echter nog een groot vraagteken. Momenteel is het nog een ondergrondse beweging.’ Toch denkt hij dat uiteindelijk meer mensen cyborgs zullen worden. ‘Mensen zijn al psychologisch verbonden met hun apparaten. In de toekomst zullen we ons er steeds vaker biologisch mee verbinden wat onze manieren om onszelf uit te drukken en de wereld te ervaren zal uitbreiden tot buiten de grenzen van het traditioneel menselijke.’

Aankondiging

Heb je ooit een cyborg ontmoet? Dit is je kans. Kunstenaar Neil Harbisson kon geen kleuren zien, daarom besloot hij in 2004 om een antenne op zijn hoofd te laten implanteren. Daardoor kan hij niet alleen kleuren horen, maar werd hij ook officieel als cyborg erkend door de Britse regering. Kom en hoor van Harbisson wat het betekent om een cyborg te zijn en hoe hij opkomt voor cyborg rechten; het recht om je zelf vorm te geven zoals je wilt en om actief in te grijpen in je eigen biologische revolutie.

Trans-species

Harbisson’s verhaal gaat niet alleen om het uitbreiden van zijn zintuigen door technologie. Hij rekt ook ons idee van wat het is om mens te zijn op. Voor Harbisson betekent cyborg zijn, dat hi technologie is. Hij identificeert zich als trans-species. Hij voelt zich niet langer 100% mens. Door dit experiment aan te gaan creëert hij nieuwe ruimtes in de maatschappij en de wet. ‘De grootste uitdaging voor cyborgs is sociale acceptatie. De maatschappij moet leren accepteren dat er personen zijn die technologie zien als onderdeel van hun lichaam.’

Zelfbeeld

In deze Big Idea Lezing laat Harbisson ons zien wat het betekent om cyborg te zijn. En hoe hij, door experimenten, de grenzen van ons zelfbeeld oprekt. Na zijn lezing is er ruimte voor vragen uit de zaal.

Dit programma is Engelstalig.

Over de spreker

Neil Harbisson is een hedendaagse kunstenaar en cyborg activist. In zijn kunst onderzoekt hij identiteit, menselijke perceptie, de connectie tussen zicht en geluid en het gebruik van artistieke expressie via nieuwe zintuigelijke input. Hij is medeoprichter van de Cyborg Foundation, waarmee ze mensen die cyborg willen worden proberen te helpen en opkomen voor cyborg rechten. Hij is ook medeoprichter van de Transpecies Society,  een organisatie die personen met niet-menselijke identiteiten een stem geeft en opkomt voor de vrijheid van zelf-design.

Dit is een programma van Radboud Reflects en InScience.